സ ഹത്വാ രാക്ഷസാന് സര്വാന് യജ്ഞഘ്നാന് രഘുനന്ദനഃ । ഋഷിഭിഃ പൂജിതസ്തത്ര യഥേന്ദ്രോ വിജയേ പുരാ ॥൧-൩൦-
യജ്ഞം നശിപ്പിച്ച എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരെയും കൊല്ലപ്പെട്ട ശേഷം, രഘുവംശത്തിലെ ആനന്ദം മുനിമാർ അവിടെ ആദരിച്ചു, പുരാതനകാലത്ത് വിജയിച്ച ഇന്ദ്രനെപോലെ.
അഥ യജ്ഞേ സമാപ്തേ തു വിശ്വാമിത്രോ മഹാമുനിഃ । നിരീതികാ ദിശോ ദൃഷ്ട്വാ കാകുത്സ്ഥമിദമബ്രവീത് ॥൧-൩൦-
യജ്ഞം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രൻ ദിശകളിൽ ദോഷം ഇല്ലാതായതറിഞ്ഞ് കകുത്സ്ഥനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കൃതാര്ഥോഽസ്മി മഹാബാഹോ കൃതം ഗുരുവചസ്ത്വയാ । സിദ്ധാശ്രമമിദം സത്യം കൃതം വീര മഹായശഃ । സ ഹി രാമം പ്രശസ്യൈവം താഭ്യാം സംധ്യാമുപാഗമത് ॥൧-൩൦-
മഹാബാഹുവേ, എന്റെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായി; ഗുരുവിന്റെ വാക്ക് നീ അനുഷ്ഠിച്ചു. വീരനേ, മഹാപ്രശസ്തനേ, ഈ സിദ്ധാശ്രമം നീ സത്യത്തിൽ വിശുദ്ധമാക്കി. ഇങ്ങനെ രാമനെ പ്രശംസിച്ച്, ആ രണ്ടു രാജകുമാരന്മാരോടൊപ്പം സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനായി പോയി.
thumb|ഏകത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ഏകത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിൽ ഇനി മുപ്പത്തൊന്നാമത്തെ സർഗ്ഗം കേൾക്കൂ.
അഥ താം രജനീം തത്ര കൃതാര്ഥൌ രാമലക്ഷണൌ । ഊഷതുര്മുദിതൌ വീരൌ പ്രഹൃഷ്ടേനാന്തരാത്മനാ ॥൧-൩൧-
അപ്പോൾ രാമനും ലക്ഷ്മണനും തങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം നേടിയതിന്റെ സന്തോഷത്തോടെ ആ രാത്രി അവിടെ സന്തോഷത്തോടെ, മനസ്സിൽ ആനന്ദത്തോടെ കഴിഞ്ഞു.
പ്രഭാതായാം തു ശര്വര്യാം കൃതപൌര്വാഹ്ണികക്രിയൌ । വിശ്വാമിത്രമൃഷീംശ്ചാന്യാന്സഹിതാവഭിജഗ്മതുഃ ॥൧-൩൧-
രാത്രി കഴിഞ്ഞ്, പ്രഭാതത്തിൽ, അവരവരുടെ പ്രാതഃകൃത്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി, വിശ്വാമിത്രനും മറ്റു മുനിമാരെയും ചേർന്ന് സമീപിച്ചു.
അഭിവാദ്യ മുനിശ്രേഷ്ഠം ജ്വലന്തമിവ പാവകമ് । ഊചതുര്പരമോദാരം വാക്യം മധുരഭാഷിണൌ ॥൧-൩൧-
അഗ്നിയെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന മുനിശ്രേഷ്ഠനെ വന്ദിച്ച്, മധുരമായി സംസാരിക്കുന്ന ആ ഇരുവരും മഹോന്നതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ഇമൌ സ്മ മുനിശാര്ദൂല കിങ്കരൌ സമുപാഗതൌ । ആജ്ഞാപയ മുനിശ്രേഷ്ഠ ശാസനം കരവാവ കിമ് ॥൧-൩൧-
മുനിശാർദൂലനേ, ഞങ്ങൾ ഇരുവരും നിങ്ങളുടെ സേവകരായി ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു. മുനിശ്രേഷ്ഠനേ, ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് കല്പിക്കൂ.
ഏവമുക്തേ തയോര്വാക്യേ സര്വ ഏവ മഹര്ഷയഃ । വിശ്വാമിത്രം പുരസ്കൃത്യ രാമം വചനമബ്രുവന് ॥൧-൩൧-
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, വിശ്വാമിത്രനെ മുൻനിർത്തി എല്ലാ മഹർഷികളും രാമനോട് പറഞ്ഞു.
മൈഥിലസ്യ നരശ്രേഷ്ഠ ജനകസ്യ ഭവിഷ്യതി । യജ്ഞഃ പരമധര്മിഷ്ഠസ്തത്ര യാസ്യാമഹേ വയമ് ॥൧-൩൧-
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, മൈഥിലരാജാവായ ജനകൻ ഏറ്റവും ധാർമ്മികമായ ഒരു യജ്ഞം നടത്തും. അതിനായി ഞങ്ങൾ അവിടെ പോകും.
ത്വം ചൈവ നരശാര്ദൂല സഹാസ്മാഭിര്ഗമിഷ്യസി । അദ്ഭുതം ച ധനൂരത്നം തത്ര ത്വം ദ്രഷ്ടുമര്ഹസി ॥൧-൩൧-
നരശ്രേഷ്ഠനായ നീയും ഞങ്ങളോടൊപ്പം വരണം; അവിടെ നീ അത്ഭുതകരമായ അതിമൂല്യമായ വില്ല് കാണാൻ അർഹനാണ്.
തദ്ധി പൂര്വം നരശ്രേഷ്ഠ ദത്തം സദസി ദൈവതൈഃ । അപ്രമേയബലം ഘോരം മഖേ പരമഭാസ്വരമ് ॥൧-൩൧-
നരശ്രേഷ്ഠാ, ദേവന്മാർ മുമ്പ് യാഗസഭയിൽ തന്ന അതാണ് ആ വില്ല്; അതിന് അളവുകറ്റ ശക്തിയും ഭയാനകത്വവും ഉണ്ട്, യാഗത്തിൽ അതി പ്രകാശമുള്ളതുമാണ്.
നാസ്യ ദേവാ ന ഗന്ധര്വാ നാസുരാ ന ച രാക്ഷസാഃ । കര്തുമാരോപണം ശക്താ ന കഥഞ്ചന മാനുഷാഃ ॥൧-൩൧-
ആ വില്ല് ദേവന്മാർക്കും ഗന്ധർവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും രാക്ഷസന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും ആര്ക്കും പോലും കെട്ടാൻ കഴിയില്ല.
ധനുഷസ്തസ്യ വീര്യം ഹി ജിജ്ഞാസന്തോ മഹീക്ഷിതഃ । ന ശേകുരാരോപയിതും രാജപുത്രാ മഹാബലാഃ ॥൧-൩൧-
വില്ലിന്റെ ശക്തി അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ച ശക്തശാലിയായ രാജകുമാരന്മാർക്ക് പോലും അതു കെട്ടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
തദ്ധനുര്നരശാര്ദൂല മൈഥിലസ്യ മഹാത്മനഃ । തത്ര ദ്രക്ഷ്യസി കാകുത്സ്ഥ യജ്ഞം ച പരമാദ്ഭുതമ് ॥൧-൩൧-
നരശ്രേഷ്ഠാ, ആ വില്ല് മൈഥിലരാജാവായ മഹാത്മാവിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലാണ്; കാകുത്സ്ഥകുലജനായ നീ അവിടെ ആ വില്ലും അത്ഭുതകരമായ യാഗവും കാണും.
തദ്ധി യജ്ഞഫലം തേന മൈഥിലേനോത്തമം ധനുഃ । യാചിതം നരശാര്ദൂല സുനാഭം സര്വദൈവതൈഃ ॥൧-൩൧-
നരശ്രേഷ്ഠാ, ദേവന്മാർ എല്ലാം സ്തുതിച്ച മൈഥിലരാജാവ് യാഗഫലമായി ആ ഉത്തമവില്ല് ചോദിച്ചു ലഭിച്ചവനാണ്.
ആയാഗഭൂതം നൃപതേസ്തസ്യ വേശ്മനി രാഘവ । അര്ചിതം വിവിധൈര്ഗന്ധൈര്ധൂപൈശ്ചാഗുരുഗന്ധിഭിഃ ॥൧-൩൧-൧൩ ഏവമുക്ത്വാ മുനിവരഃ പ്രസ്ഥാനമകരോത് തദാ । സര്ഷിസങ്ഘഃ സകാകുത്സ്ഥ ആമന്ത്ര്യ വനദേതാഃ ॥൧-൩൧-
രാഘവാ, ആ വില്ല് രാജാവിന്റെ ഭവനത്തിൽ പുണ്യവസ്തുവായി സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു; പലവിധ സുഗന്ധങ്ങളും അഗുരുവാസനയുള്ള ധൂപങ്ങളും കൊണ്ട് അതിനെ ആദരിക്കുന്നു.
സ്വസ്തി വോഽസ്തു ഗമിഷ്യാമി സിദ്ധഃ സിദ്ധാശ്രമാദഹമ് । ഉത്തരേ ജാഹ്നവീതീരേ ഹിമവന്തം ശിലോച്ചയമ് ॥൧-൩൧-
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹർഷി അപ്പോൾ സകല ഋഷികളും കാകുത്സ്ഥനും കൂടെ കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്നവരെ വിടപറഞ്ഞ് യാത്രയ്ക്ക് തയ്യാറായി.
ഇത്യുക്ത്വാ മുനിശാര്ദൂലഃ കൌശികഃ സ തപോധനഃ । ഉത്തരാം ദിശമുദ്ദിശ്യ പ്രസ്ഥാതുമുപചക്രമേ ॥൧-൩൧-
കൗശികനായ അതി തപസ്സുള്ള മഹർഷി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, 'എല്ലാവർക്കും ആശംസകൾ; ഞാൻ സിദ്ധാശ്രമത്തിൽ നിന്ന് ഉത്തരഭാഗത്തുള്ള ജാഹ്നവീതീരത്തേക്കും ഹിമവാന്റെ പാറക്കൂട്ടങ്ങളിലേക്കും പോകുന്നു' എന്നു പറഞ്ഞു യാത്ര തുടങ്ങി.
തം വ്രജന്തം മുനിവരമന്വഗാദനുസാരിണാമ് । ശകടീശതമാത്രം തു പ്രയാണേ ബ്രഹ്മവാദിനാമ് ॥൧-൩൧-
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കൗശികൻ ഉത്തരദിശയിലേക്ക് യാത്ര ആരംഭിച്ചു.
മൃഗപക്ഷിഗണാശ്ചൈവ സിദ്ധാശ്രമനിവാസിനഃ । അനുജഗ്മുര്മഹാത്മാനം വിശ്വാമിത്രം തപോധനമ് ॥൧-൩൧-
മഹർഷി യാത്രചെയ്യുമ്പോൾ, വേദപാരായണികൾ ആയ അനുയായികൾ ശതം കാറുകൾ നീളുന്ന ദൂരം അവനെ അനുഗമിച്ചു.
നിവര്തയാമാസ തതഃ സ ഋഷി സന്ഘഃ സ പക്ഷിണഃ । തേ ഗത്വാ ദൂരമ് അധ്വാനമ് ലമ്ബമാനേ ദിവാകരേ ॥൧-൩൧-
സിദ്ധാശ്രമത്തിൽ താമസിക്കുന്ന മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും മഹാത്മാവായ തപസ്സുകാരനായ വിശ്വാമിത്രനെ പിന്തുടർന്നു.
തേഽസ്തം ഗതേ ദിനകരേ സ്നാത്വാ ഹുതഹുതാശനാഃ । വിശ്വാമിത്രം പുരസ്കൃത്യ നിഷേദുരമിതൌജസഃ ॥൧-൩൧-
അവരൊക്കെ ദീർഘദൂരം നടന്ന ശേഷം സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുമ്പോൾ, ഋഷിസംഘവും പക്ഷികളും തിരിച്ചു പോയി.
രാമോഽപി സഹസൌമിത്രിര്മുനീംസ്താനഭിപൂജ്യ ച । അഗ്രതോ നിഷസാദാഥ വിശ്വാമിത്രസ്യ ധീമതഃ ॥൧-൩൧-
സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചപ്പോൾ, അവർ കുളിച്ച് ഹോമം നടത്തി; അതിനുശേഷം വിശ്വാമിത്രനെ മുന്നിൽ വെച്ച് അതിശക്തിയുള്ളവർ ഇരുന്ന് വിശ്രമിച്ചു.
അഥ രാമോ മഹാതേജാ വിശ്വാമിത്രം തപോധനമ് । പപ്രച്ഛ മുനിശാര്ദൂലം കൌതൂഹലസമന്വിതമ് ॥൧-൩൧-
രാമനും സൗമിത്രിയും മഹർഷിമാരെ ആദരിച്ച്, ധീരനായ വിശ്വാമിത്രന്റെ മുന്നിൽ ഇരുന്നു.
ഭഗവന് കോ ന്വയം ദേശഃ സമൃദ്ധവനശോഭിതഃ । ശ്രോതുമിച്ഛാമി ഭദ്രം തേ വക്തുമര്ഹസി തത്ത്വതഃ ॥൧-൩൧-
അപ്പോൾ മഹാതേജസ്വിയായ രാമൻ, തപസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വിശ്വാമിത്രനോട് ആസക്തിയോടെ ചോദിച്ചു:
ചോദിതോ രാമവാക്യേന കഥയാമാസ സുവ്രതഃ । തസ്യ ദേശസ്യ നിഖിലമൃഷിമധ്യേ മഹാതപാഃ ॥൧-൩൧-
'ഭഗവൻ, ഈ സമൃദ്ധമായ വനങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ദേശം ഏതാണ്? ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി സത്യമായി പറയണമെന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു.'
thumb|ദ്വാത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ദ്വാത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൧-
രാമന്റെ വാക്കുകൾക്കനുസരിച്ച്, സദാചാരിയായ മഹർഷി ഋഷിസംഘത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ ആ ദേശത്തെക്കുറിച്ച് എല്ലാം വിശദമായി പറയാൻ തുടങ്ങി.
ബ്രഹ്മയോനിര്മഹാനാസീത് കുശോ നാമ മഹാതപാഃ । അക്ലിഷ്ടവ്രതധര്മജ്ഞഃ സജ്ജനപ്രതിപൂജകഃ ॥൧-൩൨-
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നു ജനിച്ച, വലിയ തപസ്സുള്ള, കുശ എന്ന മഹാത്മാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ വ്രതങ്ങളിൽ അചഞ്ചലനും, ധർമ്മത്തിൽ നിപുണനും, നല്ലവരിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നവനുമായിരുന്നു.
സ മഹാത്മാ കുലീനായാം യുക്തായാം സുമഹാബലാന് । വൈദര്ഭ്യാം ജനയാമാസ ചതുരഃ സദൃശാന് സുതാന് ॥൧-൩൨-
ആ മഹാത്മാവ്, വലിയ ബലമുള്ള, ഉചിതമായ ഒരു വൈദർഭ്യ സ്ത്രീയുമായി ചേർന്ന്, തനിക്കു തുല്യമായ നാലു പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു.