തം സമീക്ഷ്യാഗതം രാമം സുഗ്രീവഃ സഹലക്ഷ്മണമ്। ഹ്രീമാന് ദീനമുവാചേദം വസുധാമവലോകയന്
രാമനും ലക്ഷ്മണനും എത്തിയതറിഞ്ഞ സുഗ്രീവൻ, ലജ്ജയും ദു:ഖവും കൊണ്ട് നിലവിളിച്ച്, നിലത്തെ നോക്കി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ആഹ്വയസ്വേതി മാമുക്ത്വാ ദര്ശയിത്വാ ച വിക്രമമ്। വൈരിണാ ഘാതയിത്വാ ച കിമിദാനീം ത്വയാ കൃതമ്
എന്നെ വിളിച്ചു, താങ്കളുടെ വീര്യം കാണിച്ചു, ശത്രുവിനെ കൊല്ലിച്ചു, ഇപ്പോൾ താങ്കൾ എന്താണ് ചെയ്തതെന്ന് പറയൂ.
താമേവ വേലാം വക്തവ്യം ത്വയാ രാഘവ തത്ത്വതഃ। വാലിനം ന നിഹന്മീതി തതോ നാഹമിതോ വ്രജേ
ഈ സമയത്തുതന്നെ സത്യമായ കാര്യം പറയണം, രാഘവാ; വാലിയെ കൊല്ലാതിരുന്നതെന്തുകൊണ്ടാണ്? അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ ഇവിടെ ഇരിക്കില്ല.
തസ്യ ചൈവം ബ്രുവാണസ്യ സുഗ്രീവസ്യ മഹാത്മനഃ। കരുണം ദീനയാ വാചാ രാഘവഃ പുനരബ്രവീത്
സുഗ്രീവൻ ഇങ്ങനെ ദു:ഖഭരിതമായ ശബ്ദത്തിൽ പറഞ്ഞു. അതുകേട്ട് രാഘവൻ വീണ്ടും മറുപടി പറഞ്ഞു.
സുഗ്രീവ ശ്രൂയതാം താത ക്രോധശ്ച വ്യപനീയതാമ്। കാരണം യേന ബാണോഽയം സ മയാ ന വിസര്ജിതഃ
സുഗ്രീവാ, കേൾക്കൂ, സ്നേഹിതാ, കോപം വിട്ടുകളയണം; ഞാൻ അമ്പ് വിടാതിരുന്നതിന്റെ കാരണം വിശദീകരിക്കാം.
അലംകാരേണ വേഷേണ പ്രമാണേന ഗതേന ച। ത്വം ച സുഗ്രീവ വാലീ ച സദൃശൌ സ്ഥഃ പരസ്പരമ്
ആഭരണങ്ങളിലും വേഷത്തിലും, ശരീരവ്യാപ്തിയിലും നടപ്പിലും, സുഗ്രീവാ, നീയും വാലിയും തമ്മിൽ ഒരുപോലെയാണ്.
സ്വരേണ വര്ചസാ ചൈവ പ്രേക്ഷിതേന ച വാനര। വിക്രമേണ ച വാക്യൈശ്ച വ്യക്തിം വാം നോപലക്ഷയേ
ശബ്ദത്തിലും തേജസ്സിലും, കണ്ണുനോട്ടത്തിലും വീര്യത്തിലും സംസാരത്തിലും, നിങ്ങളിൽ വ്യത്യാസം ഞാൻ കണ്ടില്ല, കുരങ്ങാ.
തതോഽഹം രൂപസാദൃശ്യാന്മോഹിതോ വാനരോത്തമ। നോത്സൃജാമി മഹാവേഗം ശരം ശത്രുനിബര്ഹണമ്
അതുകൊണ്ട്, കുരങ്ങുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നീയുമായി ഒരുപോലെയാണെന്നു തോന്നി, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്ന അതിവേഗ അമ്പ് ഞാൻ വിടാതെ നിന്നു.
ജീവിതാന്തകരം ഘോരം സാദൃശ്യാത് തു വിശങ്കിതഃ। മൂലഘാതോ ന നൌ സ്യാദ്ധി ദ്വയോരിതി കൃതോ മയാ
നിങ്ങളുടെ സാമ്യം കാരണം, ജീവൻ നഷ്ടമാക്കുന്ന ഭയങ്കരമായ അമ്പ് ഞാൻ വിടാൻ മടിച്ചു; ഇരുവരുടെയും വേരൊടുക്കൽ സംഭവിക്കാതിരിക്കാനാണ്.
ത്വയി വീര വിപന്നേ ഹി അജ്ഞാനാല്ലാഘവാന്മയാ। മൌഢ്യം ച മമ ബാല്യം ച ഖ്യാപിതം സ്യാത് കപീശ്വര
വീരാ, എന്റെ അജ്ഞാനത്താൽ നീ മരിച്ചുവെങ്കിൽ, എന്റെ മൂഢതയും ബാല്യവും എല്ലാവർക്കും വെളിപ്പെടുമായിരുന്നു, കുരങ്ങുകളുടെ രാജാവേ.
ദത്താഭയവധോ നാമ പാതകം മഹദദ്ഭുതമ്। അഹം ച ലക്ഷ്മണശ്ചൈവ സീതാ ച വരവര്ണിനീ
ആശ്വാസം നൽകിയവനെ കൊല്ലുന്നത് വലിയ പാപമാണ്; ഞാൻ, ലക്ഷ്മണനും, മനോഹരവണ്ണമായ സീതയും—
ത്വദധീനാ വയം സര്വേ വനേഽസ്മിന് ശരണം ഭവാന്। തസ്മാദ് യുധ്യസ്വ ഭൂയസ്ത്വം മാ മാശങ്കീശ്ച വാനര
ഈ കാട്ടിൽ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിന്റെ സംരക്ഷണത്തിലാണ്; നീയാണ് ഞങ്ങളുടെ ആശ്രയം. അതുകൊണ്ട് വീണ്ടും പോരാടണം, ഭയപ്പെടേണ്ട, കുരങ്ങാ.
ഏതന്മുഹൂര്തേ തു മയാ പശ്യ വാലിനമാഹവേ। നിരസ്തമിഷുണൈകേന ചേഷ്ടമാനം മഹീതലേ
ഇപ്പോഴിതാ, ഈ നിമിഷം തന്നെ, നീ യുദ്ധഭൂമിയിൽ വാലിയെ ഞാൻ ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് വീഴ്ത്തി നിലത്ത് അചഞ്ചലമായി കിടക്കുന്ന 모습을 കാണും.
അഭിജ്ഞാനം കുരുഷ്വ ത്വമാത്മനോ വാനരേശ്വര। യേന ത്വാമഭിജാനീയാം ദ്വന്ദ്വയുദ്ധമുപാഗതമ്
വാനരരാജാവേ, നീ യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ നിന്നെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്ന വിധത്തിൽ, നിന്നെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ഒരു അടയാളം വെക്കൂ.
ഗജപുഷ്പീമിമാം ഫുല്ലാമുത്പാട്യ ശുഭലക്ഷണാമ്। കുരു ലക്ഷ്മണ കണ്ഠേഽസ്യ സുഗ്രീവസ്യ മഹാത്മനഃ
ലക്ഷ്മണാ, ഈ പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള ഗജപുഷ്പി പുഷ്പം പറിച്ച് മഹാത്മാവായ സുഗ്രീവന്റെ കഴുത്തിൽ അണിയിക്കൂ.
തതോ ഗിരിതടേ ജാതാമുത്പാട്യ കുസുമായുതാമ്। ലക്ഷ്മണോ ഗജപുഷ്പീം താം തസ്യ കണ്ഠേ വ്യസര്ജയത്
അതിനുശേഷം, മലയുടെ ചാരിൽ പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞു വിരിഞ്ഞ ഗജപുഷ്പി ലക്ഷ്മൺ പറിച്ച് അവന്റെ കഴുത്തിൽ അണിയിച്ചു.
സ തയാ ശുശുഭേ ശ്രീമാഁല്ലതയാ കണ്ഠസക്തയാ। മാലയേവ ബലാകാനാം സസംധ്യ ഇവ തോയദഃ
അങ്ങനെ ആ മനോഹരമായ തണ്ടു കഴുത്തിൽ അണിഞ്ഞതോടെ, അവൻ സന്ധ്യാകാലത്ത് ബലാകപ്പക്ഷികൾക്കിടയിൽ മാലയണിഞ്ഞ മേഘംപോലെ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
വിഭ്രാജമാനോ വപുഷാ രാമവാക്യസമാഹിതഃ। ജഗാമ സഹ രാമേണ കിഷ്കിന്ധാം പുനരാപ സഃ
രൂപത്തിൽ ദീപ്തിയോടെ, രാമന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ടുകൊണ്ട്, അവൻ രാമനോടൊപ്പം വീണ്ടും കിഷ്കിന്ദയിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.
thumb|ത്രയോദശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ത്രയോദശഃ സര്ഗഃ ॥൪-
ശ്രീമദ് വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ കിഷ്കിന്ദാ കാണ്ഡത്തിലെ പതിമൂന്നാം സര്ഗം കേൾക്കൂ.
ഋഷ്യമൂകാത് സ ധര്മാത്മാ കിഷ്കിന്ധാം ലക്ഷ്മണാഗ്രജഃ। ജഗാമ സഹ സുഗ്രീവോ വാലിവിക്രമപാലിതാമ്
ഋശ്യമൂകത്തിൽ നിന്ന് ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ സുഗ്രീവനോടൊപ്പം വാലിയുടെ വീര്യം കാത്തിരുന്ന കിഷ്കിന്ദയിലേക്ക് പോയി.
സമുദ്യമ്യ മഹച്ചാപം രാമഃ കാഞ്ചനഭൂഷിതമ്। ശരാംശ്ചാദിത്യസംകാശാന് ഗൃഹീത്വാ രണസാധകാന്
രാമൻ പൊന്നുകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച വലിയ വില്ലും, യുദ്ധത്തിന് യോജ്യമായ സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന അമ്പുകളും എടുത്തു.
അഗ്രതസ്തു യയൌ തസ്യ രാഘവസ്യ മഹാത്മനഃ। സുഗ്രീവഃ സംഹതഗ്രീവോ ലക്ഷ്മണശ്ച മഹാബലഃ
ആ മഹാത്മാവായ രാഘവന്റെ മുന്നിൽ വീര്യശാലിയായ സുഗ്രീവനും, ബലവാനായ ലക്ഷ്മണനും നടന്നു.
പൃഷ്ഠതോ ഹനുമാന് വീരോ നലോ നീലശ്ച വീര്യവാന്। താരശ്ചൈവ മഹാതേജാ ഹരിയൂഥപയൂഥപഃ
അവരുടെ പിന്നിൽ വീരനായ ഹനുമാനും, നളനും, ശക്തനായ നീലനും, മഹാതേജസ്വിയായ ഹരിസൈന്യങ്ങളുടെ നായകനായ താരനും നടന്നു.
തേ വീക്ഷമാണാ വൃക്ഷാംശ്ച പുഷ്പഭാരാവലമ്ബിനഃ। പ്രസന്നാമ്ബുവഹാശ്ചൈവ സരിതഃ സാഗരംഗമാഃ
അവർ പുഷ്പഭാരത്തിൽ കുനിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങളും, സുതാര്യമായ വെള്ളം ഒഴുകുന്ന സമുദ്രത്തിലേക്ക് പോകുന്ന നദികളും കണ്ടു.
കന്ദരാണി ച ശൈലാംശ്ച നിര്ദരാണി ഗുഹാസ്തഥാ। ശിഖരാണി ച മുഖ്യാനി ദരീശ്ച പ്രിയദര്ശനാഃ
അവർ മലകളിലെ താഴ്വരകളും, കുന്നുകളും, പാളങ്ങൾ, ഗുഹകൾ, ഉയർന്ന ശിഖരങ്ങൾ, മനോഹരമായ മലവെള്ളച്ചരിവുകളും കണ്ടു.
വൈദൂര്യവിമലൈസ്തോയൈഃ പദ്മൈശ്ചാകോശകുഡ്മലൈഃ। ശോഭിതാന് സജലാന് മാര്ഗേ തടാകാംശ്ചാവലോകയന്
വൈഡൂര്യപോലെ വെടിപ്പുള്ള വെള്ളവും, പൂത്തും മുളച്ചും കിടക്കുന്ന താമരകളും നിറഞ്ഞ, വെള്ളം നിറഞ്ഞ തടാകങ്ങൾ വഴിയിൽ അവർ കണ്ടു.
കാരണ്ഡൈഃ സാരസൈര്ഹംസൈര്വഞ്ജുലൈര്ജലകുക്കുടൈഃ। ചക്രവാകൈസ്തഥാ ചാന്യൈഃ ശകുനൈഃ പ്രതിനാദിതാന്
കാരണ്ഡൻ, സാരസ്, ഹംസ, വഞ്ചുലപ്പക്ഷി, വെള്ളക്കൊക്ക, ചക്രവാകം, മറ്റു പല പക്ഷികളും ചേർന്ന് ആ പ്രദേശം മുഴുവനും ശബ്ദം നിറച്ചു.
മൃദുശഷ്പാങ്കുരാഹാരാന്നിര്ഭയാന് വനഗോചരാന്। ചരതഃ സര്വതഃ പശ്യന് സ്ഥലീഷു ഹരിണാന് സ്ഥിതാന്
അവർ എല്ലായിടത്തും മൃദുലമായ പച്ചക്കുരു മുള്ച്ചു തിന്നുന്ന, ഭയമില്ലാതെ വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന, നിലത്തുനിൽക്കുന്ന മാൻകളെ കണ്ടു.
തടാകവൈരിണശ്ചാപി ശുക്ലദന്തവിഭൂഷിതാന്। ഘോരാനേകചരാന് വന്യാന് ദ്വിരദാന് കൂലഘാതിനഃ
തടാകങ്ങൾക്കു ശത്രുക്കളായ, വെള്ളയുള്ള ദന്തങ്ങൾ അണിഞ്ഞ, ഭയാനകമായ, ഒറ്റയ്ക്കു സഞ്ചരിക്കുന്ന, കരകണ്ടം തല്ലുന്ന കാട്ടാനകളെയും അവർ കണ്ടു.
മത്താന് ഗിരിതടോത്കൃഷ്ടാന് പര്വതാനിവ ജങ്ഗമാന്। വാനരാന് ദ്വിരദപ്രഖ്യാന് മഹീരേണുസമുക്ഷിതാന്
മലയുടെ ചാരിൽ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്നപോലെയുള്ള, പർവതങ്ങളെപ്പോലെ വലുപ്പമുള്ള, ഭൂമിയിലെ പൊടിയിൽ മൂടപ്പെട്ട, ആനകളെപ്പോലെയുള്ള, മദ്യപാനത്തിൽ മയങ്ങിയ വാനരന്മാരെയും അവർ കണ്ടു.