ഉത്സാഹോ ബലവാനാര്യ നാസ്ത്യുത്സാഹാത് പരം ബലമ്। സോത്സാഹസ്യ ഹി ലോകേഷു ന കിംചിദപി ദുര്ലഭമ്
ഊർജ്ജം വലിയ ശക്തിയാണ്, മഹാനേ. ഊർജ്ജത്തേക്കാൾ വലിയ ശക്തി ഇല്ല. ഉത്സാഹമുള്ളവർക്കു ലോകത്തിൽ ഒന്നും പ്രാപിക്കാനാവാത്തതില്ല.
ഉത്സാഹവന്തഃ പുരുഷാ നാവസീദന്തി കര്മസു। ഉത്സാഹമാത്രമാശ്രിത്യ പ്രതിലപ്സ്യാമ ജാനകീമ്
ഊർജ്ജമുള്ള പുരുഷന്മാർ പ്രവർത്തികളിൽ ഒരിക്കലും തളരുന്നില്ല. നമുക്ക് ഉത്സാഹം മാത്രം ആശ്രയിച്ച് സീതയെ തിരികെ നേടാം.
ത്യജതാം കാമവൃത്തത്വം ശോകം സംന്യസ്യ പൃഷ്ഠതഃ। മഹാത്മാനം കൃതാത്മാനമാത്മാനം നാവബുധ്യസേ
കാമവൃത്തികൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ദുഃഖം പിന്നിൽ വച്ച്, നീ മഹാത്മാവും ആത്മസംയമനമുള്ളവനും ആയിരിക്കുന്നതിനെ നീ തന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
ഏവം സമ്ബോധിതസ്തേന ശോകോപഹതചേതനഃ। ത്യജ്യ ശോകം ച മോഹം ച രാമോ ധൈര്യമുപാഗമത്
അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ മനസ്സോടെ രാമൻ ദുഃഖവും മോഹവും ഉപേക്ഷിച്ച് ധൈര്യം വീണ്ടെടുത്തു.
സോഽഭ്യതിക്രാമദവ്യഗ്രസ്താമചിന്ത്യപരാക്രമഃ। രാമഃ പമ്പാം സുരുചിരാം രമ്യാം പാരിപ്ലവദ്രുമാമ്
അപ്രമേഹമായ വീര്യശാലിയായ രാമൻ, മനസ്സിൽ അലക്ഷ്യം ഇല്ലാതെ, മനോഹരമായ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പമ്പാനദി കടന്നു.
നിരീക്ഷമാണഃ സഹസാ മഹാത്മാ സര്വം വനം നിര്ഝരകന്ദരം ച। ഉദ്വിഗ്നചേതാഃ സഹ ലക്ഷ്മണേന വിചാര്യ ദുഃഖോപഹതഃ പ്രതസ്ഥേ
മഹാത്മാവായ രാമൻ, അപ്രത്യക്ഷമായ ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങിയ മനസ്സോടെ, ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം കാടും വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും ഗുഹകളും ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ നോക്കി യാത്ര തുടർന്നു.
തം മത്തമാതങ്ഗവിലാസഗാമീ ഗച്ഛന്തമവ്യഗ്രമനാ മഹാത്മാ। സ ലക്ഷ്മണോ രാഘവമിഷ്ടചേഷ്ടോ രരക്ഷ ധര്മേണ ബലേന ചൈവ
മത്തായാന്റെ സുന്ദരമായ നടപ്പിൽ, മനസ്സിൽ അലക്ഷ്യം ഇല്ലാതെ നടന്ന രാമനെ, ഇഷ്ടപ്രവർത്തനമുള്ള ലക്ഷ്മണൻ, ധർമ്മത്താലും ശക്തിയാലും കാത്തു.
താവൃഷ്യമൂകസ്യ സമീപചാരീ ചരന് ദദര്ശാദ്ഭുതദര്ശനീയൌ। ശാഖാമൃഗാണാമധിപസ്തരസ്വീ വിതത്രസേ നൈവ വിചേഷ്ട ചേഷ്ടാമ്
അവർ ഋശ്യമൂകപർവ്വതത്തിന്റെ സമീപത്ത് ചുറ്റി നടക്കുമ്പോൾ, അത്ഭുതകരമായ രൂപമുള്ള രണ്ട് വാനരനേതാക്കളെ കണ്ടു. അവരുടെ വരവിൽ ആ വാനരന്മാർ ഭയപ്പെട്ടില്ല, ചലിച്ചുമില്ല.
സ തൌ മഹാത്മാ ഗജമന്ദഗാമീ ശാഖാമൃഗസ്തത്ര ചരംശ്ചരന്തൌ। ദൃഷ്ട്വാ വിഷാദം പരമം ജഗാമ ചിന്താപരീതോ ഭയഭാരഭഗ്നഃ
അവിടെ, മന്ദഗതിയിലുള്ള ആനപോലെ നടക്കുന്ന മഹാത്മാവായ വാനരനേതാവ്, അവരെ കണ്ട്, അതിയായ ഭയത്തിലും ചിന്തയിലും ആകുലനായി, ആഴത്തിലുള്ള വിഷാദത്തിൽ മുങ്ങി.
തമാശ്രമം പുണ്യസുഖം ശരണ്യം സദൈവ ശാഖാമൃഗസേവിതാന്തമ്। ത്രസ്താശ്ച ദൃഷ്ട്വാ ഹരയോഽഭിജഗ്മു- ര്മഹൌജസൌ രാഘവലക്ഷ്മണൌ തൌ
രാഘവനും ലക്ഷ്മണനും എന്ന രണ്ടു മഹാശക്തന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ, ഭയപ്പെട്ട വാനരന്മാർ എല്ലായ്പ്പോഴും വാനരന്മാർ വസിക്കുന്ന, പുണ്യവും സുഖകരവും ശരണ്യവുമായ ആ ആശ്രമത്തേക്കു ഓടി.
thumb|ദ്വിതീയഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ദ്വിതീയഃ സര്ഗഃ ॥൪-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ കിഷ്കിന്ദാകാണ്ഡത്തിലെ രണ്ടാം സർഗ്ഗം കേൾക്കൂ.
തൌ തു ദൃഷ്ട്വാ മഹാത്മാനൌ ഭ്രാതരൌ രാമലക്ഷ്മണൌ। വരായുധധരൌ വീരൌ സുഗ്രീവഃ ശങ്കിതോഽഭവത്
രാമനും ലക്ഷ്മണനും എന്ന മഹാത്മാക്കളായ സഹോദരന്മാരെ, ഉത്തമ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള വീരന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ, സുഗ്രീവൻ ഭയപ്പെട്ടു.
നൈവ ചക്രേ മനഃ സ്ഥാതും വീക്ഷമാണൌ മഹാബലൌ। കപേഃ പരമഭീതസ്യ ചിത്തം വ്യവസസാദ ഹ
അവരെ നോക്കി, അതിവലിയ ശക്തിയുള്ളവരാണെന്ന് കണ്ടപ്പോൾ, ആ വാനരൻ അവിടെ നിൽക്കാൻ മനസ്സില്ലാതെ, അതിയായ ഭയത്തിൽ മനസ്സു തളർന്നു.
ചിന്തയിത്വാ സ ധര്മാത്മാ വിമൃശ്യ ഗുരുലാഘവമ്। സുഗ്രീവഃ പരമോദ്വിഗ്നഃ സര്വൈസ്തൈര്വാനരൈഃ സഹ
സ്ഥിതിയുടെ ഗുരുത്വവും ലഘുത്വവും ആലോചിച്ച്, ധർമ്മാത്മാവായ സുഗ്രീവനും അവന്റെ എല്ലാ വാനരസുഹൃത്തുക്കളും അതിയായി ഉത്കണ്ഠയിൽ ആകുകയായിരുന്നു.
തതഃ സ സചിവേഭ്യസ്തു സുഗ്രീവഃ പ്ലവഗാധിപഃ। ശശംസ പരമോദ്വിഗ്നഃ പശ്യംസ്തൌ രാമലക്ഷ്മണൌ
പിന്നീട് വാനരാധിപനായ സുഗ്രീവൻ, അതിയായ ഉത്കണ്ഠയോടെ, രാമനും ലക്ഷ്മണനും നോക്കിക്കൊണ്ടു, തന്റെ മന്ത്രിമാരോട് ഈ കാര്യങ്ങൾ പറഞ്ഞു.
ഏതൌ വനമിദം ദുര്ഗം വാലിപ്രണിഹിതൌ ധ്രുവമ്। ഛദ്മനാ ചീരവസനൌ പ്രചരന്താവിഹാഗതൌ
വാലിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, ഈ കഠിനമായ കാട്ടിൽ ഇവർ വന്നതായിരിക്കണം. സന്ന്യാസവേഷം ധരിച്ച്, ഇവർ ഇവിടെ ഒളിച്ചുനടക്കുകയാണ്.
തതഃ സുഗ്രീവസചിവാ ദൃഷ്ട്വാ പരമധന്വിനൌ। ജഗ്മുര്ഗിരിതടാത് തസ്മാദന്യച്ഛിഖരമുത്തമമ്
പിന്നീട്, ഉത്തമ ധനുര്വ്വാന്മാരായ അവരെ കണ്ടപ്പോൾ, സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രിമാർ ആ മലയുടെ ഇടതരത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ഉന്നതമായ കൊടുമുടിയിലേക്ക് മാറി.
തേ ക്ഷിപ്രമഭിഗമ്യാഥ യൂഥപാ യൂഥപര്ഷഭമ്। ഹരയോ വാനരശ്രേഷ്ഠം പരിവാര്യോപതസ്ഥിരേ
വേഗത്തിൽ അവിടെയെത്തിയ വാനരനേതാക്കൾ, വാനരശ്രേഷ്ഠനായ സുഗ്രീവനെ ചുറ്റി, അവനെ സമീപിച്ചു.
ഏവമേകായനഗതാഃ പ്ലവമാനാ ഗിരേര്ഗിരിമ്। പ്രകമ്പയന്തോ വേഗേന ഗിരീണാം ശിഖരാണി ച
അങ്ങനെ ഒരേ വരിയിലായി മുന്നേറി, കുരങ്ങുകൾ പർവതം മുതൽ പർവതത്തിലേക്ക് ചാടിക്കൊണ്ടു പോയപ്പോൾ അവരുടെ വേഗത്തിൽ പർവതശിഖരങ്ങൾ കുലുങ്ങി.
തതഃ ശാഖാമൃഗാഃ സര്വേ പ്ലവമാനാ മഹാബലാഃ। ബഭഞ്ജുശ്ച നഗാംസ്തത്ര പുഷ്പിതാന് ദുര്ഗമാശ്രിതാന്
അതിനുശേഷം അതി ശക്തിയുള്ള എല്ലാ കുരങ്ങുകളും അവിടെ ചാടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, കഷ്ടംകൂടിയിടങ്ങളിൽ വളർന്നിരുന്ന പൂക്കളുള്ള മരങ്ങൾ തകർത്തു.
ആപ്ലവന്തോ ഹരിവരാഃ സര്വതസ്തം മഹാഗിരിമ്। മൃഗമാര്ജാരശാര്ദൂലാംസ്ത്രാസയന്തോ യയുസ്തദാ
ആ മഹാപർവതത്തിന്റെ ചുറ്റും ചാടിക്കൊണ്ടിരുന്ന ഉത്തമ കുരങ്ങുകൾ, അവിടെയുള്ള മാൻ, പൂച്ച, കടുവ എന്നിവയെ ഭയപ്പെടുത്തി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
തതഃ സുഗ്രീവസചിവാഃ പര്വതേന്ദ്രേ സമാഹിതാഃ। സംഗമ്യ കപിമുഖ്യേന സര്വേ പ്രാഞ്ജലയഃ സ്ഥിതാഃ
അപ്പോൾ സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രിമാർ, കുരങ്ങുകളുടെ പ്രധാനിയോടൊപ്പം, ആ മഹാപർവതത്തിൽ ഒന്നിച്ച് ചേരുകയും, എല്ലാവരും കൈകൂപ്പി നിൽക്കുകയും ചെയ്തു.
തതസ്തു ഭയസംത്രസ്തം വാലികില്ബിഷശങ്കിതമ്। ഉവാച ഹനുമാന് വാക്യം സുഗ്രീവം വാക്യകോവിദഃ
അപ്പോൾ വാലിയുടെ ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ ഭയന്ന് വിറയുന്ന സുഗ്രീവനോട്, വാക്കിൽ പാടവമുള്ള ഹനുമാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സമ്ഭ്രമസ്ത്യജ്യതാമേഷ സര്വൈര്വാലികൃതേ മഹാന്। മലയോഽയം ഗിരിവരോ ഭയം നേഹാസ്തി വാലിനഃ
വാലിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ വലിയ ആശങ്ക എല്ലാവരും വിട്ടുകളയണം; ഈ മലയം എന്ന പർവതം ഉത്തമമാണ്, ഇവിടെ വാലിയുടെ ഭയം ഒന്നുമില്ല.
യസ്മാദുദ്വിഗ്നചേതാസ്ത്വം വിദ്രുതോ ഹരിപുങ്ഗവ। തം ക്രൂരദര്ശനം ക്രൂരം നേഹ പശ്യാമി വാലിനമ്
നീ കുരങ്ങുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനായി ഭയന്ന് ഓടിപ്പോയതുകൊണ്ടാണ്; അവിടെ ആ ക്രൂരനോട്ടമുള്ള വാലിയെ ഞാൻ ഇവിടെ കാണുന്നില്ല.
യസ്മാത് തവ ഭയം സൌമ്യ പൂര്വജാത് പാപകര്മണഃ। സ നേഹ വാലീ ദുഷ്ടാത്മാ ന തേ പശ്യാമ്യഹം ഭയമ്
സൗമ്യനേ, നീ ഭയപ്പെടുന്നത് നിന്റെ മൂത്തവന്റെ പാപപ്രവൃത്തികളാൽ തന്നെയാണ്; ആ ദുഷ്ടഹൃദയനായ വാലി ഇവിടെ ഇല്ല, നിന്നെ ഭയപ്പെടുത്താൻ ഒന്നുമില്ലെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
അഹോ ശാഖാമൃഗത്വം തേ വ്യക്തമേവ പ്ലവങ്ഗമ। ലഘുചിത്തതയാഽഽത്മാനം ന സ്ഥാപയസി യോ മതൌ
നിന്റെ കുരങ്ങുപ്രകൃതിയും മനസ്സിന്റെ ചഞ്ചലതയും വ്യക്തമാണു, ചാടുന്നവനേ; അതുകൊണ്ട് നീ സ്വയം മനസ്സിൽ സ്ഥിരത പുലർത്തുന്നില്ല.
ബുദ്ധിവിജ്ഞാനസമ്പന്ന ഇങ്ഗിതൈഃ സര്വമാചര। നഹ്യബുദ്ധിം ഗതോ രാജാ സര്വഭൂതാനി ശാസ്തി ഹി
നിനക്ക് ബുദ്ധിയും വിവേകവും ഉണ്ടല്ലോ, എല്ലായിടത്തും സൂചനകൾ നോക്കി പ്രവർത്തിക്കണം; കാരണം, ബുദ്ധിയില്ലാത്ത രാജാവിന് ലോകത്തെ ഭരിക്കാൻ കഴിയില്ല.
സുഗ്രീവസ്തു ശുഭം വാക്യം ശ്രുത്വാ സര്വം ഹനൂമതഃ। തതഃ ശുഭതരം വാക്യം ഹനൂമന്തമുവാച ഹ
ഹനുമാന്റെ എല്ലാ നല്ല വാക്കുകളും കേട്ട ശേഷം, സുഗ്രീവൻ അതിലും ഉത്തമമായ വാക്കുകൾ ഹനുമാനോട് പറഞ്ഞു.
ദീര്ഘബാഹൂ വിശാലാക്ഷൌ ശരചാപാസിധാരിണൌ। കസ്യ ന സ്യാദ് ഭയം ദൃഷ്ട്വാ ഹ്യേതൌ സുരസുതോപമൌ
ദീർഘമായ കൈകളും വിശാലമായ കണ്ണുകളും, വില്ലും അമ്പും വാളും കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്ന ഈ രണ്ടുപേരെ കണ്ടാൽ ആരാണ് ഭയപ്പെടാത്തത്? ദേവപുത്രന്മാരെപ്പോലെയാണ് ഇവർ.