പശ്യ സാനുഷു ചിത്രേഷു മൃഗീഭിഃ സഹിതാന് മൃഗാന്। മാം പുനര്മൃഗശാവാക്ഷ്യാ വൈദേഹ്യാ വിരഹീകൃതമ്। വ്യഥയന്തീവ മേ ചിത്തം സംചരന്തസ്തതസ്തതഃ
ആ മനോഹരമായ ചരിവുകളിൽ, കാട്ടുപോത്തുകളോടൊപ്പം കാട്ടുപോത്തുകൾ നടക്കുന്നത് നോക്കൂ; മൃഗശാവംപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള വൈദേഹിയെ വിട്ടു ഞാൻ വേദനയോടെ ഇവിടെയും അവിടെയും സഞ്ചരിക്കുന്നു.
അസ്മിന് സാനുനി രമ്യേ ഹി മത്തദ്വിജഗണാകുലേ। പശ്യേയം യദി താം കാന്താം തതഃ സ്വസ്തി ഭവേന്മമ
ഇത്ര മനോഹരമായ ഈ മലയിൽ, മദംപോലുള്ള പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നിടത്ത്, എന്റെ പ്രിയതയെ കാണാൻ കഴിഞ്ഞാൽ എനിക്ക് സന്തോഷം മാത്രം ആയിരിക്കും.
ജീവേയം ഖലു സൌമിത്രേ മയാ സഹ സുമധ്യമാ। സേവേത യദി വൈദേഹീ പമ്പായാഃ പവനം ശുഭമ്
സുമിത്രേ, പാമ്പാ നദിയുടെ ശുദ്ധമായ മനോഹരമായ കാറ്റ് വൈദേഹിയും ഞാനും ഒരുമിച്ച് ആസ്വദിക്കാനായിരുന്നുവെങ്കിൽ, ഞാൻ തീർച്ചയായും ജീവിച്ചേനായിരുന്നു.
പദ്മസൌഗന്ധികവഹം ശിവം ശോകവിനാശനമ്। ധന്യാ ലക്ഷ്മണ സേവന്തേ പമ്പായാ വനമാരുതമ്
ലക്ഷ്മണാ, പാമ്പായിലെ കാട്ടുകാറ്റ്, താമരയും നീലവള്ളിയും പകരുന്ന സുഗന്ധം നിറഞ്ഞത്, മനോഹരവും ദുഃഖം അകറ്റുന്നതുമായതാണല്ലോ. അത്തരം കാറ്റ് ആസ്വദിക്കുന്നവർ ഭാഗ്യശാലികളാണ്.
ശ്യാമാ പദ്മപലാശാക്ഷീ പ്രിയാ വിരഹിതാ മയാ। കഥം ധാരയതി പ്രാണാന് വിവശാ ജനകാത്മജാ
കറുത്ത നിറവും താമരയിലുപമമായ കണ്ണുകളും ഉള്ള എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ എന്നിൽ നിന്ന് വേർപിരിഞ്ഞ്, സഹായം ഇല്ലാതെ എങ്ങനെയാണ് ജീവൻ നിലനിർത്തുന്നത്, ജനകന്റെ മകൾ?
കിം നു വക്ഷ്യാമി ധര്മജ്ഞം രാജാനം സത്യവാദിനമ്। ജനകം പൃഷ്ടസീതം തം കുശലം ജനസംസദി
ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചതും സത്യവാനുമായ രാജാവായ ജനകൻ ജനസമൂഹത്തിൽ സീതയുടെ കാര്യത്തിൽ ചോദിച്ചാൽ, ഞാൻ എന്താണ് പറയാൻ പോകുന്നത്?
യാ മാമനുഗതാ മന്ദം പിത്രാ പ്രസ്ഥാപിതം വനമ്। സീതാ ധര്മം സമാസ്ഥായ ക്വ നു സാ വര്തതേ പ്രിയാ
അവളുടെ അച്ഛൻ എന്നെ കാടിലേക്ക് അയച്ചിട്ടും, നീതിയിൽ ഉറച്ച സീത എന്നെ പിന്തുടർന്നു. എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട സീത ഇപ്പോൾ എവിടെയാണ് കഴിയുന്നത്?
തയാ വിഹീനഃ കൃപണഃ കഥം ലക്ഷ്മണ ധാരയേ। യാ മാമനുഗതാ രാജ്യാദ് ഭ്രഷ്ടം വിഹതചേതസമ്
ലക്ഷ്മണാ, അവളില്ലാതെ ഞാൻ എങ്ങനെയാണ് ജീവിക്കാൻ പോകുന്നത്? രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട് മനസ്സിൽ വേദനയോടെ ഞാൻ കഷ്ടപ്പെടുമ്പോഴും അവൾ എന്നെ പിന്തുടർന്നു.
തച്ചാര്വാഞ്ചിതപദ്മാക്ഷം സുഗന്ധി ശുഭമവ്രണമ്। അപശ്യതോ മുഖം തസ്യാഃ സീദതീവ മതിര്മമ
പുഷ്പംപോലുള്ള കണ്ണുകളും സുഗന്ധവും സൗന്ദര്യവും നിറഞ്ഞ, മുറിവില്ലാത്ത അവളുടെ മുഖം കാണാൻ കഴിയാതെ, എന്റെ മനസ്സ് തളർന്നു പോകുന്നു.
സ്മിതഹാസ്യാന്തരയുതം ഗുണവന്മധുരം ഹിതമ്। വൈദേഹ്യാ വാക്യമതുലം കദാ ശ്രോഷ്യാമി ലക്ഷ്മണ
ലക്ഷ്മണാ, സ്നേഹവും മധുരതയും നിറഞ്ഞ, സ്നേഹപൂർവ്വം പുഞ്ചിരിയും ചിരിയും ചേർന്ന വൈദേഹിയുടെ വാക്കുകൾ ഞാൻ വീണ്ടും എപ്പോൾ കേൾക്കുമെന്നറിയില്ല.
പ്രാപ്യ ദുഃഖം വനേ ശ്യാമാ മാം മന്മഥവികര്ശിതമ്। നഷ്ടദുഃഖേവ ഹൃഷ്ടേവ സാധ്വീ സാധ്വഭ്യഭാഷത
കാട്ടിൽ ദുഃഖവും പ്രണയവേദനയും അനുഭവിക്കുന്ന എന്നെ കണ്ടപ്പോൾ, കറുത്ത നിറമുള്ള ആ സദ്വൃത്തയായ സ്ത്രീ, ദുഃഖം വിട്ടുമാറിയതുപോലെ സന്തോഷത്തോടെ എന്നോട് സംസാരിച്ചു.
കിം നു വക്ഷ്യാമ്യയോധ്യായാം കൌസല്യാം ഹി നൃപാത്മജ। ക്വ സാ സ്നുഷേതി പൃച്ഛന്തീം കഥം ചാപി മനസ്വിനീമ്
രാജകുമാരാ, അയോധ്യയിൽ കൌസല്യാ 'എവിടെയാണ് എന്റെ മരുമകൾ?' എന്ന് ചോദിച്ചാൽ, ആ മനോഹരിയും ധീരയുമായവളോട് ഞാൻ എന്താണ് പറയാൻ?
ഗച്ഛ ലക്ഷ്മണ പശ്യ ത്വം ഭരതം ഭ്രാതൃവത്സലമ്। നഹ്യഹം ജീവിതും ശക്തസ്താമൃതേ ജനകാത്മജാമ്
ലക്ഷ്മണാ, നീ പോയി സഹോദരസ്നേഹമുള്ള ഭരതനെ കാണു. ഞാൻ ജനകന്റെ മകളില്ലാതെ ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ഇതി രാമം മഹാത്മാനം വിലപന്തമനാഥവത്। ഉവാച ലക്ഷ്മണോ ഭ്രാതാ വചനം യുക്തമവ്യയമ്
ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവായ രാമൻ അനാഥനായി ദുഃഖത്തോടെ വിലപിക്കുമ്പോൾ, സഹോദരനായ ലക്ഷ്മണൻ ഉചിതവും ഉറപ്പുള്ള വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
സംസ്തമ്ഭ രാമ ഭദ്രം തേ മാ ശുചഃ പുരുഷോത്തമ। നേദൃശാനാം മതിര്മന്ദാ ഭവത്യകലുഷാത്മനാമ്
രാമാ, മനസ്സു പിടിച്ചു നിൽക്കു. നിനക്ക് സുഖം ഉണ്ടാകട്ടെ. മഹാനായവനേ, ദു:ഖിക്കേണ്ട. ശുദ്ധമായ മനസ്സുള്ളവർക്കു ഇങ്ങനെ ദു:ഖകരമായ ചിന്തകൾ വരാറില്ല.
സ്മൃത്വാ വിയോഗജം ദുഃഖം ത്യജ സ്നേഹം പ്രിയേ ജനേ। അതിസ്നേഹപരിഷ്വങ്ഗാദ് വര്തിരാര്ദ്രാപി ദഹ്യതേ
വേർപാടിന്റെ ദു:ഖം ഓർത്തു, പ്രിയപ്പെട്ടവരോടുള്ള അതിയായ സ്നേഹം വിട്ടുകളയണം. തീയിൽ അമിതമായി ചേർന്ന ചിതലുപോലെ, അതിയായ സ്നേഹവും ദഹിപ്പിക്കും.
യദി ഗച്ഛതി പാതാലം തതോഽഭ്യധികമേവ വാ। സര്വഥാ രാവണസ്താത ന ഭവിഷ്യതി രാഘവ
അവൻ പാതാളത്തിലേക്കോ അതിനേക്കാൾ അകലെക്കോ പോയാലും, രാഘവാ, രാവണൻ നിന്നിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ കഴിയില്ല.
പ്രവൃത്തിര്ലഭ്യതാം താവത് തസ്യ പാപസ്യ രക്ഷസഃ। തതോ ഹാസ്യതി വാ സീതാം നിധനം വാ ഗമിഷ്യതി
ആ പാപിയായ രാക്ഷസന്റെ സ്ഥാനം ആദ്യം കണ്ടെത്തണം. പിന്നെ അവൻ സീതയെ വിട്ടയയ്ക്കുകയോ അല്ലെങ്കിൽ മരണത്തിന് കീഴടങ്ങുകയോ ചെയ്യും.
യദി യാതി ദിതേര്ഗര്ഭം രാവണം സഹ സീതയാ। തത്രാപ്യേനം ഹനിഷ്യാമി ന ചേദ് ദാസ്യതി മൈഥിലീമ്
രാവണൻ സീതയുമായി ദിതിയുടെ ഗർഭത്തിലേക്കു പോയാലും, മൈഥിലിയെ തിരികെ നൽകാതെ ഇരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവിടെപോലും ഞാൻ അവനെ സംഹരിക്കും.
സ്വാസ്ഥ്യം ഭദ്രം ഭജസ്വാര്യ ത്യജ്യതാം കൃപണാ മതിഃ। അര്ഥോ ഹി നഷ്ടകാര്യാര്ഥൈരയത്നേനാധിഗമ്യതേ
ആര്യാ, മനസ്സു ശാന്തമാക്കൂ, ദു:ഖകരമായ ചിന്തകൾ ഉപേക്ഷിക്കൂ. ശ്രമം കൂടാതെ നഷ്ടപ്പെട്ട കാര്യങ്ങൾ തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ഉത്സാഹോ ബലവാനാര്യ നാസ്ത്യുത്സാഹാത് പരം ബലമ്। സോത്സാഹസ്യ ഹി ലോകേഷു ന കിംചിദപി ദുര്ലഭമ്
ഊർജ്ജം വലിയ ശക്തിയാണ്, മഹാനേ. ഊർജ്ജത്തേക്കാൾ വലിയ ശക്തി ഇല്ല. ഉത്സാഹമുള്ളവർക്കു ലോകത്തിൽ ഒന്നും പ്രാപിക്കാനാവാത്തതില്ല.
ഉത്സാഹവന്തഃ പുരുഷാ നാവസീദന്തി കര്മസു। ഉത്സാഹമാത്രമാശ്രിത്യ പ്രതിലപ്സ്യാമ ജാനകീമ്
ഊർജ്ജമുള്ള പുരുഷന്മാർ പ്രവർത്തികളിൽ ഒരിക്കലും തളരുന്നില്ല. നമുക്ക് ഉത്സാഹം മാത്രം ആശ്രയിച്ച് സീതയെ തിരികെ നേടാം.
ത്യജതാം കാമവൃത്തത്വം ശോകം സംന്യസ്യ പൃഷ്ഠതഃ। മഹാത്മാനം കൃതാത്മാനമാത്മാനം നാവബുധ്യസേ
കാമവൃത്തികൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ദുഃഖം പിന്നിൽ വച്ച്, നീ മഹാത്മാവും ആത്മസംയമനമുള്ളവനും ആയിരിക്കുന്നതിനെ നീ തന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
ഏവം സമ്ബോധിതസ്തേന ശോകോപഹതചേതനഃ। ത്യജ്യ ശോകം ച മോഹം ച രാമോ ധൈര്യമുപാഗമത്
അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ മനസ്സോടെ രാമൻ ദുഃഖവും മോഹവും ഉപേക്ഷിച്ച് ധൈര്യം വീണ്ടെടുത്തു.
സോഽഭ്യതിക്രാമദവ്യഗ്രസ്താമചിന്ത്യപരാക്രമഃ। രാമഃ പമ്പാം സുരുചിരാം രമ്യാം പാരിപ്ലവദ്രുമാമ്
അപ്രമേഹമായ വീര്യശാലിയായ രാമൻ, മനസ്സിൽ അലക്ഷ്യം ഇല്ലാതെ, മനോഹരമായ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പമ്പാനദി കടന്നു.
നിരീക്ഷമാണഃ സഹസാ മഹാത്മാ സര്വം വനം നിര്ഝരകന്ദരം ച। ഉദ്വിഗ്നചേതാഃ സഹ ലക്ഷ്മണേന വിചാര്യ ദുഃഖോപഹതഃ പ്രതസ്ഥേ
മഹാത്മാവായ രാമൻ, അപ്രത്യക്ഷമായ ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങിയ മനസ്സോടെ, ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം കാടും വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും ഗുഹകളും ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ നോക്കി യാത്ര തുടർന്നു.
തം മത്തമാതങ്ഗവിലാസഗാമീ ഗച്ഛന്തമവ്യഗ്രമനാ മഹാത്മാ। സ ലക്ഷ്മണോ രാഘവമിഷ്ടചേഷ്ടോ രരക്ഷ ധര്മേണ ബലേന ചൈവ
മത്തായാന്റെ സുന്ദരമായ നടപ്പിൽ, മനസ്സിൽ അലക്ഷ്യം ഇല്ലാതെ നടന്ന രാമനെ, ഇഷ്ടപ്രവർത്തനമുള്ള ലക്ഷ്മണൻ, ധർമ്മത്താലും ശക്തിയാലും കാത്തു.
താവൃഷ്യമൂകസ്യ സമീപചാരീ ചരന് ദദര്ശാദ്ഭുതദര്ശനീയൌ। ശാഖാമൃഗാണാമധിപസ്തരസ്വീ വിതത്രസേ നൈവ വിചേഷ്ട ചേഷ്ടാമ്
അവർ ഋശ്യമൂകപർവ്വതത്തിന്റെ സമീപത്ത് ചുറ്റി നടക്കുമ്പോൾ, അത്ഭുതകരമായ രൂപമുള്ള രണ്ട് വാനരനേതാക്കളെ കണ്ടു. അവരുടെ വരവിൽ ആ വാനരന്മാർ ഭയപ്പെട്ടില്ല, ചലിച്ചുമില്ല.
സ തൌ മഹാത്മാ ഗജമന്ദഗാമീ ശാഖാമൃഗസ്തത്ര ചരംശ്ചരന്തൌ। ദൃഷ്ട്വാ വിഷാദം പരമം ജഗാമ ചിന്താപരീതോ ഭയഭാരഭഗ്നഃ
അവിടെ, മന്ദഗതിയിലുള്ള ആനപോലെ നടക്കുന്ന മഹാത്മാവായ വാനരനേതാവ്, അവരെ കണ്ട്, അതിയായ ഭയത്തിലും ചിന്തയിലും ആകുലനായി, ആഴത്തിലുള്ള വിഷാദത്തിൽ മുങ്ങി.
തമാശ്രമം പുണ്യസുഖം ശരണ്യം സദൈവ ശാഖാമൃഗസേവിതാന്തമ്। ത്രസ്താശ്ച ദൃഷ്ട്വാ ഹരയോഽഭിജഗ്മു- ര്മഹൌജസൌ രാഘവലക്ഷ്മണൌ തൌ
രാഘവനും ലക്ഷ്മണനും എന്ന രണ്ടു മഹാശക്തന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ, ഭയപ്പെട്ട വാനരന്മാർ എല്ലായ്പ്പോഴും വാനരന്മാർ വസിക്കുന്ന, പുണ്യവും സുഖകരവും ശരണ്യവുമായ ആ ആശ്രമത്തേക്കു ഓടി.