ന ച വൈ മ്ലാനതാം യാന്തി ന ച ശീര്യന്തി രാഘവ। മതങ്ഗശിഷ്യാസ്തത്രാസന്നൃഷയഃ സുസമാഹിതാഃ
അവ പുഴുങ്ങുകയോ ചിതറുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല, രാഘവാ; അവിടെ മതംഗമുനിയുടെ ശിഷ്യന്മാരായ ഋഷിമാർ ആഴമായി ധ്യാനത്തിൽ മഗ്നരായി വസിക്കുന്നു.
തേഷാം ഭാരാഭിതപ്താനാം വന്യമാഹരതാം ഗുരോഃ। യേ പ്രപേതുര്മഹീം തൂര്ണം ശരീരാത് സ്വേദബിന്ദവഃ
അവരുടെ ഗുരുവിന് വേണ്ടി കാട്ടിൽ നിന്ന് ഭാരം ചുമന്ന് കൊണ്ടുവരുമ്പോൾ, അവരുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു വേഗത്തിൽ ചിതറിയ വിയർപ്പിന്റെ തുള്ളികൾ ഭൂമിയിൽ വീണു.
താനി മാല്യാനി ജാതാനി മുനീനാം തപസാ തദാ। സ്വേദബിന്ദുസമുത്ഥാനി ന വിനശ്യന്തി രാഘവ
അവ വിയർപ്പിന്റെ തുള്ളികളിൽ നിന്ന്, ആ മുനിമാരുടെ തപസ്സിന്റെ ഫലമായി, അപ്പോൾ പുഷ്പമാലകളായി ജനിച്ചു; അവ നശിക്കാറില്ല, രാഘവാ.
തേഷാം ഗതാനാമദ്യാപി ദൃശ്യതേ പരിചാരിണീ। ശ്രമണീ ശബരീ നാമ കാകുത്സ്ഥ ചിരജീവിനീ
അവരെ വിട്ടുപോയിട്ടും ഇന്നും അവിടെയുണ്ട്, ശബരിയെന്ന പേരിലുള്ള ദീർഘായുസ്സുള്ള ഒരു സന്ന്യാസിനി, കാകുത്സ്ഥവംശജ.
ത്വാം തു ധര്മേ സ്ഥിതാ നിത്യം സര്വഭൂതനമസ്കൃതമ്। ദൃഷ്ട്വാ ദേവോപമം രാമ സ്വര്ഗലോകം ഗമിഷ്യതി
സകലഭൂതങ്ങൾക്കും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന, ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരമായ അവൾ, ദൈവസദൃശനായ നിന്നെ കണ്ടാൽ സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിക്കും, രാമാ.
തതസ്തദ്രാമ പമ്പായാസ്തീരമാശ്രിത്യ പശ്ചിമമ്। ആശ്രമസ്ഥാനമതുലം ഗുഹ്യം കാകുത്സ്ഥ പശ്യസി
അതിനുശേഷം, കാകുത്സ്ഥവംശജാ, പമ്പയുടെ പടിഞ്ഞാറ് കരയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അതുല്യവും രഹസ്യവുമായ ആ ആശ്രമസ്ഥലവും നീ കാണും.
ന തത്രാക്രമിതും നാഗാഃ ശക്നുവന്തി തദാശ്രമേ। ഋഷേസ്തസ്യ മതങ്ഗസ്യ വിധാനാത് തച്ച കാനനമ്
മതംഗമുനിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ആ ആശ്രമത്തിൽക്കും അതു ചുറ്റിയ കാടിലേക്കും ആനകൾക്ക് കടക്കാൻ കഴിയില്ല.
മതങ്ഗവനമിത്യേവ വിശ്രുതം രഘുനന്ദന। തസ്മിന് നന്ദനസംകാശേ ദേവാരണ്യോപമേ വനേ
രഘുവംശത്തിലെ പ്രിയപുത്രാ, അതാണ് 'മതംഗവനം' എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായ കാട്; അതു നന്ദനവനത്തേയും ദേവതകളുടെ കാടിനെയും പോലെ മനോഹരമാണ്.
നാനാവിഹഗസംകീര്ണേ രംസ്യസേ രാമ നിര്വൃതഃ। ഋഷ്യമൂകസ്തു പമ്പായാഃ പുരസ്താത് പുഷ്പിതദ്രുമഃ
നാനാവിധ പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞ ആ കാട്ടിൽ നീ സന്തോഷത്തോടെ സുഖമായി വിശ്രമിക്കും, രാമാ; പമ്പയുടെ മുന്നിൽ പുഷ്പിച്ചിരിക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ഋശ്യമൂകപർവ്വതം നിലകൊള്ളുന്നു.
സുദുഃഖാരോഹണശ്ചൈവ ശിശുനാഗാഭിരക്ഷിതഃ। ഉദാരോ ബ്രഹ്മണാ ചൈവ പൂര്വകാലേഽഭിനിര്മിതഃ
അത് കയറാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്, കുഞ്ഞാനകൾ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നതും, പുരാതനകാലത്ത് ബ്രഹ്മാവു തന്നെ അതിനെ മനോഹരമായി സൃഷ്ടിച്ചതുമാണ്.
ശയാനഃ പുരുഷോ രാമ തസ്യ ശൈലസ്യ മൂര്ധനി। യത് സ്വപ്നം ലഭതേ വിത്തം തത് പ്രബുദ്ധോഽധിഗച്ഛതി
രാമാ, ആ പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ ആരെങ്കിലും കിടന്നുറങ്ങുമ്പോൾ, സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്ന സമ്പത്ത് ഉണർന്നാൽ അവൻ നേടും.
യസ്ത്വേനം വിഷമാചാരഃ പാപകര്മാധിരോഹതി। തത്രൈവ പ്രഹരന്ത്യേനം സുപ്തമാദായ രാക്ഷസാഃ
പക്ഷേ, ദുഷ്ടപ്രവൃത്തിയുള്ളവനും പാപകര്മ്മം ചെയ്യുന്നവനും അതിൽ കയറുകയാണെങ്കിൽ, അവിടെ വസിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാർ അവനെ ഉറക്കത്തിൽ പിടിച്ചു തല്ലും.
തത്രാപി ശിശുനാഗാനാമാക്രന്ദഃ ശ്രൂയതേ മഹാന്। ക്രീഡതാം രാമ പമ്പായാം മതങ്ഗാശ്രമവാസിനാമ്
അവിടെ പമ്പാ തടാകത്തിൽ കളിക്കുന്ന ചെറുകരടികളുടെ വലിയാരവം, മതംഗാശ്രമത്തിൽ താമസിക്കുന്നവരുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ളവ, കേൾക്കാം.
സക്താ രുധിരധാരാഭിഃ സംഹത്യ പരമദ്വിപാഃ। പ്രചരന്തി പൃഥക്കീര്ണാ മേഘവര്ണാസ്തരസ്വിനഃ
വലിയ കരടികൾ, ശരീരത്തിൽ രക്തധാരകൾ പടർന്നതോടെ, കൂട്ടമായി ചേരുകയും, പിന്നീട് വേറേ വേറെയായി വേഗത്തിൽ കറുത്ത മേഘങ്ങളെപ്പോലെ അങ്ങിങ്ങ് സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
തേ തത്ര പീത്വാ പാനീയം വിമലം ചാരു ശോഭനമ്। അത്യന്തസുഖസംസ്പര്ശം സര്വഗന്ധസമന്വിതമ്
അവിടെ, ശുദ്ധവും മനോഹരവുമായ, തണുപ്പും സുഗന്ധവും നിറഞ്ഞ വെള്ളം കുടിച്ച ശേഷം, അവർക്കെല്ലാം പൂർണ്ണ സംതൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു.
നിര്വൃത്താഃ സംവിഗാഹന്തേ വനാനി വനഗോചരാഃ। ഋക്ഷാംശ്ച ദ്വീപിനശ്ചൈവ നീലകോമലകപ്രഭാന്
സന്തോഷത്തോടെ ആ വനവാസികൾ കാട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; നീലയും മൃദുലവുമായ രോമം തിളങ്ങുന്ന കരടികളും പുലികളും അവരോടൊപ്പം കാണാം.
രുരൂനപേതാനജയാന് ദൃഷ്ട്വാ ശോകം പ്രഹാസ്യസി। രാമ തസ്യ തു ശൈലസ്യ മഹതീ ശോഭതേ ഗുഹാ
അവിടെ കുരങ്ങാടുകൾ, കാട്ടുപന്നികൾ, ഭയമില്ലാത്ത മാൻമരങ്ങൾ എന്നിവയെ കണ്ടാൽ, രാമ, നിന്റെ ദുഃഖം അകറ്റപ്പെടും. ആ പർവതത്തിൽ വലിയ ഒരു ഗുഹയും ഉണ്ട്.
ശിലാപിധാനാ കാകുത്സ്ഥ ദുഃഖം ചാസ്യാഃ പ്രവേശനമ്। തസ്യാ ഗുഹായാഃ പ്രാഗ്ദ്വാരേ മഹാന് ശീതോദകോ ഹ്രദഃ ൪൦ ബഹുമൂലഫലോ രമ്യോ നാനാനഗസമാകുലഃ। തസ്യാം വസതി ധര്മാത്മാ സുഗ്രീവഃ സഹ വാനരൈഃ
കദാചിച്ഛിഖരേ തസ്യ പര്വതസ്യാപി തിഷ്ഠതി। കബന്ധസ്ത്വനുശാസ്യൈവം താവുഭൌ രാമലക്ഷ്മണൌ
അപ്പോൾ, ചിലപ്പോൾ കബന്ധൻ ആ പർവതത്തിന്റെ മുകളിലിരുന്ന് രാമനും ലക്ഷ്മണനും ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കുന്നു.
സ്രഗ്വീ ഭാസ്കരവര്ണാഭഃ ഖേ വ്യരോചത വീര്യവാന്। തം തു ഖസ്ഥം മഹാഭാഗം താവുഭൌ രാമലക്ഷ്മണൌ
പൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചും, ശക്തനായ കബന്ധൻ ആകാശത്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; രാമനും ലക്ഷ്മണനും അവനെ അവിടെ കണ്ടു.
പ്രസ്ഥിതൌ ത്വം വ്രജസ്വേതി വാക്യമൂചതുരന്തികേ। ഗമ്യതാം കാര്യസിദ്ധ്യര്ഥമിതി താവബ്രവീത് സ ച
അവൻ അടുത്ത് നിൽക്കുമ്പോൾ രാമനും ലക്ഷ്മണനും പറഞ്ഞു: 'നീ പോകൂ, മുന്നോട്ട് പോവുക.' അതിന് കബന്ധൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാക്കാൻ പോകൂ.'
സുപ്രീതൌ താവനുജ്ഞാപ്യ കബന്ധഃ പ്രസ്ഥിതസ്തദാ
അപ്പോൾ, അവരുടെ അനുമതി വാങ്ങി, സന്തോഷത്തോടെ കബന്ധൻ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
സ തത് കബന്ധഃ പ്രതിപദ്യ രൂപം വൃതഃ ശ്രിയാ ഭാസ്വരസര്വദേഹഃ। നിദര്ശയന് രാമമവേക്ഷ്യ ഖസ്ഥഃ സഖ്യം കുരുഷ്വേതി തദാഭ്യുവാച
കബന്ധൻ തന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, മുഴുവൻ ശരീരവും ഭംഗിയായി തിളങ്ങി, ആകാശത്ത് രാമനെ നോക്കി: 'സ്നേഹബന്ധം സ്ഥാപിക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞു.
thumb|ചതുഃസപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡേ ചതുഃസപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ॥൩-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അരണ്യകാണ്ഡത്തിലെ എഴുപത്തിനാലാമത്തെ സർഗ്ഗം.
തൌ കബന്ധേന തം മാര്ഗം പമ്പായാ ദര്ശിതം വനേ। ആതസ്ഥതുര്ദിശം ഗൃഹ്യ പ്രതീചീം നൃവരാത്മജൌ
കബന്ധൻ പമ്പയുടെ അരികിലെ കാട്ടിലൂടെ പോകാനുള്ള വഴി കാണിച്ച ശേഷം, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജകുമാരന്മാരായ രാമനും ലക്ഷ്മണനും പടിഞ്ഞാറ് യാത്ര തുടങ്ങി.
തൌ ശൈലേഷ്വാചിതാനേകാന് ക്ഷൌദ്രപുഷ്പഫലദ്രുമാന്। വീക്ഷന്തൌ ജഗ്മതുര്ദ്രഷ്ടും സുഗ്രീവം രാമലക്ഷ്മണൌ
യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ രാമനും ലക്ഷ്മണനും തേനും പൂവും പഴങ്ങളും നിറഞ്ഞ നിരവധി മലകൾ കാണുകയും, സുഗ്രീവനെ അന്വേഷിച്ച് മുന്നോട്ട് പോവുകയും ചെയ്തു.
കൃത്വാ തു ശൈലപൃഷ്ഠേ തു തൌ വാസം രഘുനന്ദനൌ। പമ്പായാഃ പശ്ചിമം തീരം രാഘവാവുപതസ്ഥതുഃ
രഘുവംശജന്മാർ ഒരു മലയുടെ ചാരിൽ തങ്ങുകയും, പമ്പയുടെ പടിഞ്ഞാറ് തീരത്തേക്ക് അടുത്തു ചെന്നു.
തൌ പുഷ്കരിണ്യാഃ പമ്പായാസ്തീരമാസാദ്യ പശ്ചിമമ്। അപശ്യതാം തതസ്തത്ര ശബര്യാ രമ്യമാശ്രമമ്
പമ്പയുടെ മനോഹരമായ പടിഞ്ഞാറ് തീരം എത്തിയപ്പോൾ, അവിടെ ശബരിയുടെ മനോഹരമായ ആശ്രമം അവർ കണ്ടു.
തൌ തമാശ്രമമാസാദ്യ ദ്രുമൈര്ബഹുഭിരാവൃതമ്। സുരമ്യമഭിവീക്ഷന്തൌ ശബരീമഭ്യുപേയതുഃ
അവർ ആ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി, പല വൃക്ഷങ്ങൾകൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ട അതി മനോഹരമായ ആ സ്ഥലം നോക്കി, ശബരിയെ സമീപിച്ചു.
തൌ ദൃഷ്ട്വാ തു തദാ സിദ്ധാ സമുത്ഥായ കൃതാഞ്ജലിഃ। പാദൌ ജഗ്രാഹ രാമസ്യ ലക്ഷ്മണസ്യ ച ധീമതഃ
അവരെ കണ്ടപ്പോൾ, സിദ്ധയായ ശബരി എഴുന്നേറ്റ്, കൈകൂപ്പി, രാമന്റെയും ബുദ്ധിശാലിയായ ലക്ഷ്മണന്റെയും കാലുകൾ സ്പർശിച്ചു.
കാകുത്സ്ഥരേ, ആ ഗുഹ കല്ലുകൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടതും, അതിൽ കയറാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതുമാണ്. അതിന്റെ കിഴക്കേ വാതിലിന് സമീപം, തണുത്ത വെള്ളം നിറഞ്ഞ വലിയ ഒരു കുളം ഉണ്ട്; പലതരം വേരുകളും പഴങ്ങളും നിറഞ്ഞതും, വിവിധ വൃക്ഷങ്ങൾക്കാൽ കവിഞ്ഞതുമായ മനോഹരമായ സ്ഥലമാണത്. അവിടെ ധർമ്മനിഷ്ഠനായ സുഗ്രീവൻ കുരങ്ങന്മാരോടൊപ്പം താമസിക്കുന്നു.