വല്ഗുസ്വരാ നികൂജന്തി പമ്പാസലിലഗോചരാഃ। നോദ്വിജന്തേ നരാന് ദൃഷ്ട്വാ വധസ്യാകോവിദാഃ ശുഭാഃ
പമ്പയുടെ വെള്ളത്തിൽ അവയ്ക്ക് മനോഹരമായ ശബ്ദത്തിൽ പാട്ടുപാടുന്നു; മനുഷ്യരെ കണ്ടാലും അവ ഭയപ്പെടുന്നില്ല, അവയ്ക്ക് ദോഷം അറിയില്ല, അതുകൊണ്ട് അവ ശുഭമാണ്.
ഘൃതപിണ്ഡോപമാന് സ്ഥൂലാംസ്താന് ദ്വിജാന് ഭക്ഷയിഷ്യഥഃ। രോഹിതാന് വക്രതുണ്ഡാംശ്ച നലമീനാംശ്ച രാഘവ
നെയ്യുപ് പോലെ വലിയവയും, ചുവപ്പു നിറമുള്ളവയും, വളഞ്ഞ തൂണ്ടുള്ളവയും, നലമീൻ എന്നിവയും നീ അവിടെ ഭക്ഷിക്കും, രാഘവ.
പമ്പായാമിഷുഭിര്മത്സ്യാംസ്തത്ര രാമ വരാന് ഹതാന്। നിസ്ത്വക്പക്ഷാനയസ്തപ്താനകൃശാനൈകകണ്ടകാന്
പമ്പയിൽ നിന്നുള്ള ഉത്തമമായ മീനുകൾ, ചുരുണ്ടതും, തൊലിയും ചിറകും ഇല്ലാത്തതും, ചുട്ടതും, വലുതും, ഒരൊറ്റ മുള്ളുള്ളതുമാണ് അവിടെ രാമാ, നീ കഴിക്കും.
തവ ഭക്ത്യാ സമായുക്തോ ലക്ഷ്മണഃ സമ്പ്രദാസ്യതി। ഭൃശം താന് ഖാദതോ മത്സ്യാന് പമ്പായാഃ പുഷ്പസംചയേ
നിന്റെ ഭക്തിയോടെ ലക്ഷ്മണൻ ആ മീനുകൾ നിനക്കു സമർപ്പിക്കും; നീ അവ കഴിക്കുമ്പോൾ പമ്പയിൽ നിന്നുള്ള പൂക്കൾ ചുറ്റുമുണ്ടാകും.
പദ്മഗന്ധി ശിവം വാരി സുഖശീതമനാമയമ്। ഉദ്ധൃത്യ സ തദാക്ലിഷ്ടം രൂപ്യസ്ഫടികസംനിഭമ്
പമ്പയുടെ കുളിർതണുത്തും, കമലപൂവിന്റെ സുഗന്ധവും നിറഞ്ഞും, വെള്ളം ശുദ്ധവും സുതാര്യവുമാണ്; വെള്ളി അല്ലെങ്കിൽ സ്ഫടികം പോലെ തെളിഞ്ഞതും, അതു കൊണ്ടുവന്ന് അവൻ നിനക്കു നൽകും.
അഥ പുഷ്കരപര്ണേന ലക്ഷ്മണഃ പായയിഷ്യതി। സ്ഥൂലാന് ഗിരിഗുഹാശയ്യാന് വാനരാന് വനചാരിണഃ
പിന്നീട്, ലക്ഷ്മണൻ പുഷ്കരപത്രത്തിൽ വെള്ളം നിനക്കു നൽകും; കൂടാതെ, മലഗുഹകളിൽ വസിക്കുന്ന വനംചുറ്റുന്ന വലിയ വാനരന്മാരെയും അങ്ങോട്ട് കൊണ്ടുവരും.
സായാഹ്നേ വിചരന് രാമ ദര്ശയിഷ്യതി ലക്ഷ്മണഃ। അപാം ലോഭാദുപാവൃത്താന് വൃഷഭാനിവ നര്ദതഃ
സന്ധ്യാകാലത്ത് നീ നടക്കുമ്പോൾ, രാമാ, ലക്ഷ്മണൻ നിനക്കു കാണിക്കും; വെള്ളം കിട്ടാൻ അത്യാഗ്രഹം കൊണ്ടു മാറിനിൽക്കുന്ന, കാളകളെപ്പോലെ കൂവുന്നവരെ.
സ്ഥൂലാന് പീതാംശ്ച പമ്പായാം ദ്രക്ഷ്യസി ത്വം നരോത്തമ। സായാഹ്നേ വിചരന് രാമ വിടപീ മാല്യധാരിണഃ
പമ്പയിൽ നീ വലിയ മഞ്ഞ നിറമുള്ളവരെയും കാണും, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമാ; സന്ധ്യാകാലത്ത് നീ നടക്കുമ്പോൾ, പുഷ്പമാലകൾ അണിഞ്ഞിരിക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങളെയും കാണും.
ശിവോദകം ച പമ്പായാം ദൃഷ്ട്വാ ശോകം വിഹാസ്യസി। സുമനോഭിശ്ചിതാസ്തത്ര തിലകാ നക്തമാലകാഃ
പമ്പയുടെ ശുഭമായ വെള്ളം കണ്ടാൽ, നിന്റെ ദുഃഖം നീക്കപ്പെടും; അവിടെ തിലകം, നക്തമാലക എന്നിവയാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന പുഷ്പവൃക്ഷങ്ങൾ കാണാം.
ഉത്പലാനി ച ഫുല്ലാനി പങ്കജാനി ച രാഘവ। ന താനി കശ്ചിന്മാല്യാനി തത്രാരോപയിതാ നരഃ
പുഷ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഉത്പലങ്ങളും പദ്മങ്ങളും അവിടെ കാണാം, രാഘവാ; ആ മാലകൾ അവിടെ ആരും കെട്ടിയതല്ല.
ന ച വൈ മ്ലാനതാം യാന്തി ന ച ശീര്യന്തി രാഘവ। മതങ്ഗശിഷ്യാസ്തത്രാസന്നൃഷയഃ സുസമാഹിതാഃ
അവ പുഴുങ്ങുകയോ ചിതറുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല, രാഘവാ; അവിടെ മതംഗമുനിയുടെ ശിഷ്യന്മാരായ ഋഷിമാർ ആഴമായി ധ്യാനത്തിൽ മഗ്നരായി വസിക്കുന്നു.
തേഷാം ഭാരാഭിതപ്താനാം വന്യമാഹരതാം ഗുരോഃ। യേ പ്രപേതുര്മഹീം തൂര്ണം ശരീരാത് സ്വേദബിന്ദവഃ
അവരുടെ ഗുരുവിന് വേണ്ടി കാട്ടിൽ നിന്ന് ഭാരം ചുമന്ന് കൊണ്ടുവരുമ്പോൾ, അവരുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു വേഗത്തിൽ ചിതറിയ വിയർപ്പിന്റെ തുള്ളികൾ ഭൂമിയിൽ വീണു.
താനി മാല്യാനി ജാതാനി മുനീനാം തപസാ തദാ। സ്വേദബിന്ദുസമുത്ഥാനി ന വിനശ്യന്തി രാഘവ
അവ വിയർപ്പിന്റെ തുള്ളികളിൽ നിന്ന്, ആ മുനിമാരുടെ തപസ്സിന്റെ ഫലമായി, അപ്പോൾ പുഷ്പമാലകളായി ജനിച്ചു; അവ നശിക്കാറില്ല, രാഘവാ.
തേഷാം ഗതാനാമദ്യാപി ദൃശ്യതേ പരിചാരിണീ। ശ്രമണീ ശബരീ നാമ കാകുത്സ്ഥ ചിരജീവിനീ
അവരെ വിട്ടുപോയിട്ടും ഇന്നും അവിടെയുണ്ട്, ശബരിയെന്ന പേരിലുള്ള ദീർഘായുസ്സുള്ള ഒരു സന്ന്യാസിനി, കാകുത്സ്ഥവംശജ.
ത്വാം തു ധര്മേ സ്ഥിതാ നിത്യം സര്വഭൂതനമസ്കൃതമ്। ദൃഷ്ട്വാ ദേവോപമം രാമ സ്വര്ഗലോകം ഗമിഷ്യതി
സകലഭൂതങ്ങൾക്കും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന, ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരമായ അവൾ, ദൈവസദൃശനായ നിന്നെ കണ്ടാൽ സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിക്കും, രാമാ.
തതസ്തദ്രാമ പമ്പായാസ്തീരമാശ്രിത്യ പശ്ചിമമ്। ആശ്രമസ്ഥാനമതുലം ഗുഹ്യം കാകുത്സ്ഥ പശ്യസി
അതിനുശേഷം, കാകുത്സ്ഥവംശജാ, പമ്പയുടെ പടിഞ്ഞാറ് കരയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അതുല്യവും രഹസ്യവുമായ ആ ആശ്രമസ്ഥലവും നീ കാണും.
ന തത്രാക്രമിതും നാഗാഃ ശക്നുവന്തി തദാശ്രമേ। ഋഷേസ്തസ്യ മതങ്ഗസ്യ വിധാനാത് തച്ച കാനനമ്
മതംഗമുനിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ആ ആശ്രമത്തിൽക്കും അതു ചുറ്റിയ കാടിലേക്കും ആനകൾക്ക് കടക്കാൻ കഴിയില്ല.
മതങ്ഗവനമിത്യേവ വിശ്രുതം രഘുനന്ദന। തസ്മിന് നന്ദനസംകാശേ ദേവാരണ്യോപമേ വനേ
രഘുവംശത്തിലെ പ്രിയപുത്രാ, അതാണ് 'മതംഗവനം' എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായ കാട്; അതു നന്ദനവനത്തേയും ദേവതകളുടെ കാടിനെയും പോലെ മനോഹരമാണ്.
നാനാവിഹഗസംകീര്ണേ രംസ്യസേ രാമ നിര്വൃതഃ। ഋഷ്യമൂകസ്തു പമ്പായാഃ പുരസ്താത് പുഷ്പിതദ്രുമഃ
നാനാവിധ പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞ ആ കാട്ടിൽ നീ സന്തോഷത്തോടെ സുഖമായി വിശ്രമിക്കും, രാമാ; പമ്പയുടെ മുന്നിൽ പുഷ്പിച്ചിരിക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ഋശ്യമൂകപർവ്വതം നിലകൊള്ളുന്നു.
സുദുഃഖാരോഹണശ്ചൈവ ശിശുനാഗാഭിരക്ഷിതഃ। ഉദാരോ ബ്രഹ്മണാ ചൈവ പൂര്വകാലേഽഭിനിര്മിതഃ
അത് കയറാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്, കുഞ്ഞാനകൾ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നതും, പുരാതനകാലത്ത് ബ്രഹ്മാവു തന്നെ അതിനെ മനോഹരമായി സൃഷ്ടിച്ചതുമാണ്.
ശയാനഃ പുരുഷോ രാമ തസ്യ ശൈലസ്യ മൂര്ധനി। യത് സ്വപ്നം ലഭതേ വിത്തം തത് പ്രബുദ്ധോഽധിഗച്ഛതി
രാമാ, ആ പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ ആരെങ്കിലും കിടന്നുറങ്ങുമ്പോൾ, സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്ന സമ്പത്ത് ഉണർന്നാൽ അവൻ നേടും.
യസ്ത്വേനം വിഷമാചാരഃ പാപകര്മാധിരോഹതി। തത്രൈവ പ്രഹരന്ത്യേനം സുപ്തമാദായ രാക്ഷസാഃ
പക്ഷേ, ദുഷ്ടപ്രവൃത്തിയുള്ളവനും പാപകര്മ്മം ചെയ്യുന്നവനും അതിൽ കയറുകയാണെങ്കിൽ, അവിടെ വസിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാർ അവനെ ഉറക്കത്തിൽ പിടിച്ചു തല്ലും.
തത്രാപി ശിശുനാഗാനാമാക്രന്ദഃ ശ്രൂയതേ മഹാന്। ക്രീഡതാം രാമ പമ്പായാം മതങ്ഗാശ്രമവാസിനാമ്
അവിടെ പമ്പാ തടാകത്തിൽ കളിക്കുന്ന ചെറുകരടികളുടെ വലിയാരവം, മതംഗാശ്രമത്തിൽ താമസിക്കുന്നവരുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ളവ, കേൾക്കാം.
സക്താ രുധിരധാരാഭിഃ സംഹത്യ പരമദ്വിപാഃ। പ്രചരന്തി പൃഥക്കീര്ണാ മേഘവര്ണാസ്തരസ്വിനഃ
വലിയ കരടികൾ, ശരീരത്തിൽ രക്തധാരകൾ പടർന്നതോടെ, കൂട്ടമായി ചേരുകയും, പിന്നീട് വേറേ വേറെയായി വേഗത്തിൽ കറുത്ത മേഘങ്ങളെപ്പോലെ അങ്ങിങ്ങ് സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
തേ തത്ര പീത്വാ പാനീയം വിമലം ചാരു ശോഭനമ്। അത്യന്തസുഖസംസ്പര്ശം സര്വഗന്ധസമന്വിതമ്
അവിടെ, ശുദ്ധവും മനോഹരവുമായ, തണുപ്പും സുഗന്ധവും നിറഞ്ഞ വെള്ളം കുടിച്ച ശേഷം, അവർക്കെല്ലാം പൂർണ്ണ സംതൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു.
നിര്വൃത്താഃ സംവിഗാഹന്തേ വനാനി വനഗോചരാഃ। ഋക്ഷാംശ്ച ദ്വീപിനശ്ചൈവ നീലകോമലകപ്രഭാന്
സന്തോഷത്തോടെ ആ വനവാസികൾ കാട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; നീലയും മൃദുലവുമായ രോമം തിളങ്ങുന്ന കരടികളും പുലികളും അവരോടൊപ്പം കാണാം.
രുരൂനപേതാനജയാന് ദൃഷ്ട്വാ ശോകം പ്രഹാസ്യസി। രാമ തസ്യ തു ശൈലസ്യ മഹതീ ശോഭതേ ഗുഹാ
അവിടെ കുരങ്ങാടുകൾ, കാട്ടുപന്നികൾ, ഭയമില്ലാത്ത മാൻമരങ്ങൾ എന്നിവയെ കണ്ടാൽ, രാമ, നിന്റെ ദുഃഖം അകറ്റപ്പെടും. ആ പർവതത്തിൽ വലിയ ഒരു ഗുഹയും ഉണ്ട്.
ശിലാപിധാനാ കാകുത്സ്ഥ ദുഃഖം ചാസ്യാഃ പ്രവേശനമ്। തസ്യാ ഗുഹായാഃ പ്രാഗ്ദ്വാരേ മഹാന് ശീതോദകോ ഹ്രദഃ ൪൦ ബഹുമൂലഫലോ രമ്യോ നാനാനഗസമാകുലഃ। തസ്യാം വസതി ധര്മാത്മാ സുഗ്രീവഃ സഹ വാനരൈഃ
കദാചിച്ഛിഖരേ തസ്യ പര്വതസ്യാപി തിഷ്ഠതി। കബന്ധസ്ത്വനുശാസ്യൈവം താവുഭൌ രാമലക്ഷ്മണൌ
അപ്പോൾ, ചിലപ്പോൾ കബന്ധൻ ആ പർവതത്തിന്റെ മുകളിലിരുന്ന് രാമനും ലക്ഷ്മണനും ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കുന്നു.
സ്രഗ്വീ ഭാസ്കരവര്ണാഭഃ ഖേ വ്യരോചത വീര്യവാന്। തം തു ഖസ്ഥം മഹാഭാഗം താവുഭൌ രാമലക്ഷ്മണൌ
പൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചും, ശക്തനായ കബന്ധൻ ആകാശത്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; രാമനും ലക്ഷ്മണനും അവനെ അവിടെ കണ്ടു.
കാകുത്സ്ഥരേ, ആ ഗുഹ കല്ലുകൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടതും, അതിൽ കയറാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതുമാണ്. അതിന്റെ കിഴക്കേ വാതിലിന് സമീപം, തണുത്ത വെള്ളം നിറഞ്ഞ വലിയ ഒരു കുളം ഉണ്ട്; പലതരം വേരുകളും പഴങ്ങളും നിറഞ്ഞതും, വിവിധ വൃക്ഷങ്ങൾക്കാൽ കവിഞ്ഞതുമായ മനോഹരമായ സ്ഥലമാണത്. അവിടെ ധർമ്മനിഷ്ഠനായ സുഗ്രീവൻ കുരങ്ങന്മാരോടൊപ്പം താമസിക്കുന്നു.