ജമ്ബൂപ്രിയാലപനസാ ന്യഗ്രോധപ്ലക്ഷതിന്ദുകാഃ। അശ്വത്ഥാഃ കര്ണികാരാശ്ച ചൂതാശ്ചാന്യേ ച പാദപാഃ
ഇവിടെ ജാംബു, പ്രിയാളം, പ്ലാവു, ആൽമരം, ഉൽപ്പ, തിന്ദുകം, അശ്വത്തം, കർണികാരം, മാവു തുടങ്ങിയ മറ്റു മരങ്ങളും വളരുന്നു.
ധന്വനാ നാഗവൃക്ഷാശ്ച തിലകാ നക്തമാലകാഃ। നീലാശോകാഃ കദമ്ബാശ്ച കരവീരാശ്ച പുഷ്പിതാഃ
ഇവിടെ നാഗവൃക്ഷങ്ങൾ, തിലകം, രാത്രിയിൽ പൂക്കുന്ന മല്ലിക, നീല അശോകം, കടമ്പ, പൂത്ത കണിക്കൊന്ന എന്നിവയും കാണാം.
അഗ്നിമുഖ്യാ അശോകാശ്ച സുരക്താഃ പാരിഭദ്രകാഃ। താനാരുഹ്യാഥവാ ഭൂമൌ പാതയിത്വാ ച താന് ബലാത്
അഗ്നിപോലെ ചുവന്ന അശോകമരങ്ങളും, തീവ്രമായ ചുവപ്പുള്ള പാരിഭദ്രകമരങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ട്; അവയിൽ കയറി അല്ലെങ്കിൽ അവയെ താഴെ കുലുക്കി,
ഫലാന്യമൃതകല്പാനി ഭക്ഷയിത്വാ ഗമിഷ്യഥഃ। തദതിക്രമ്യ കാകുത്സ്ഥ വനം പുഷ്പിതപാദപമ്
അമൃതംപോലെയുള്ള പഴങ്ങൾ കഴിച്ച്, പിന്നെ നീ യാത്ര തുടരാം.
നന്ദനപ്രതിമം ചാന്യത് കുരവസ്തൂത്തരാ ഇവ। സര്വകാലഫലാ യത്ര പാദപാ മധുരസ്രവാഃ
അതിന് അപ്പുറം, കാകുത്സ്ഥൻ, നന്ദനവനത്തിനെപ്പോലെയുള്ള മറ്റൊരു വനമുണ്ട്, പടിഞ്ഞാറ് കുരവകകാടുകൾ പോലെ, എല്ലായ്പ്പോഴും പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച മരങ്ങൾ അവിടെ കാണാം.
സര്വേ ച ഋതവസ്തത്ര വനേ ചൈത്രരഥേ യഥാ। ഫലഭാരനതാസ്തത്ര മഹാവിടപധാരിണഃ
അവിടെ, ചൈത്രരഥവനത്തിൽപോലെ, എല്ലാ ঋതുക്കളും അനുഭവിക്കാം; വലിയ തണൽ നൽകുന്ന മരങ്ങൾ പഴങ്ങളുടെ ഭാരത്തിൽ താഴ്ന്നു നിൽക്കുന്നു.
ശോഭന്തേ സര്വതസ്തത്ര മേഘപര്വതസംനിഭാഃ। താനാരുഹ്യാഥവാ ഭൂമൌ പാതയിത്വാഥവാ സുഖമ്
അവിടെ, മേഘങ്ങൾക്കും പർവതങ്ങൾക്കും സമാനമായ മരങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും മനോഹരമായി നിൽക്കുന്നു; അവയിൽ കയറി അല്ലെങ്കിൽ എളുപ്പത്തിൽ താഴെ കുലുക്കി,
ഫലാന്യമൃതകല്പാനി ലക്ഷ്മണസ്തേ പ്രദാസ്യതി। ചങ്ക്രമന്തൌ വരാന് ശൈലാന് ശൈലാച്ഛൈലം വനാദ് വനമ്
ലക്ഷ്മണൻ നിനക്കു അമൃതംപോലെയുള്ള പഴങ്ങൾ നൽകും; നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരും പർവതത്തിൽ നിന്ന് പർവതത്തിലേക്കും, വനത്തിൽ നിന്ന് വനത്തിലേക്കും സഞ്ചരിക്കും.
തതഃ പുഷ്കരിണീം വീരൌ പമ്പാം നാമ ഗമിഷ്യഥഃ। അശര്കരാമവിഭ്രംശാം സമതീര്ഥാമശൈവലാമ്
അതിനുശേഷം, ധീരന്മാരേ, പമ്പ എന്ന പേരുള്ള ഒരു കുളത്തിലേക്ക് നിങ്ങൾ എത്തും; അതിന് മണൽ മാത്രമേയുള്ളൂ, കല്ലുകളോ പുഴുക്കളോ ഇല്ല, സമതലവും ശുദ്ധവുമാണ്.
രാമ സംജാതവാലൂകാം കമലോത്പലശോഭിതാമ്। തത്ര ഹംസാഃ പ്ലവാഃ ക്രൌഞ്ചാഃ കുരരാശ്ചൈവ രാഘവ
രാമാ, അതിന്റെ മണൽ പുതുതായി രൂപപ്പെട്ടതും, താമരകളും നീലനീർമ്മലരും അലങ്കരിച്ചതുമാണ്; അവിടെ ഹംസകൾ, നീന്തുന്ന പക്ഷികൾ, കുരുവികൾ, കുരരപക്ഷികൾ എന്നിവയും കാണാം, രാഘവ.
വല്ഗുസ്വരാ നികൂജന്തി പമ്പാസലിലഗോചരാഃ। നോദ്വിജന്തേ നരാന് ദൃഷ്ട്വാ വധസ്യാകോവിദാഃ ശുഭാഃ
പമ്പയുടെ വെള്ളത്തിൽ അവയ്ക്ക് മനോഹരമായ ശബ്ദത്തിൽ പാട്ടുപാടുന്നു; മനുഷ്യരെ കണ്ടാലും അവ ഭയപ്പെടുന്നില്ല, അവയ്ക്ക് ദോഷം അറിയില്ല, അതുകൊണ്ട് അവ ശുഭമാണ്.
ഘൃതപിണ്ഡോപമാന് സ്ഥൂലാംസ്താന് ദ്വിജാന് ഭക്ഷയിഷ്യഥഃ। രോഹിതാന് വക്രതുണ്ഡാംശ്ച നലമീനാംശ്ച രാഘവ
നെയ്യുപ് പോലെ വലിയവയും, ചുവപ്പു നിറമുള്ളവയും, വളഞ്ഞ തൂണ്ടുള്ളവയും, നലമീൻ എന്നിവയും നീ അവിടെ ഭക്ഷിക്കും, രാഘവ.
പമ്പായാമിഷുഭിര്മത്സ്യാംസ്തത്ര രാമ വരാന് ഹതാന്। നിസ്ത്വക്പക്ഷാനയസ്തപ്താനകൃശാനൈകകണ്ടകാന്
പമ്പയിൽ നിന്നുള്ള ഉത്തമമായ മീനുകൾ, ചുരുണ്ടതും, തൊലിയും ചിറകും ഇല്ലാത്തതും, ചുട്ടതും, വലുതും, ഒരൊറ്റ മുള്ളുള്ളതുമാണ് അവിടെ രാമാ, നീ കഴിക്കും.
തവ ഭക്ത്യാ സമായുക്തോ ലക്ഷ്മണഃ സമ്പ്രദാസ്യതി। ഭൃശം താന് ഖാദതോ മത്സ്യാന് പമ്പായാഃ പുഷ്പസംചയേ
നിന്റെ ഭക്തിയോടെ ലക്ഷ്മണൻ ആ മീനുകൾ നിനക്കു സമർപ്പിക്കും; നീ അവ കഴിക്കുമ്പോൾ പമ്പയിൽ നിന്നുള്ള പൂക്കൾ ചുറ്റുമുണ്ടാകും.
പദ്മഗന്ധി ശിവം വാരി സുഖശീതമനാമയമ്। ഉദ്ധൃത്യ സ തദാക്ലിഷ്ടം രൂപ്യസ്ഫടികസംനിഭമ്
പമ്പയുടെ കുളിർതണുത്തും, കമലപൂവിന്റെ സുഗന്ധവും നിറഞ്ഞും, വെള്ളം ശുദ്ധവും സുതാര്യവുമാണ്; വെള്ളി അല്ലെങ്കിൽ സ്ഫടികം പോലെ തെളിഞ്ഞതും, അതു കൊണ്ടുവന്ന് അവൻ നിനക്കു നൽകും.
അഥ പുഷ്കരപര്ണേന ലക്ഷ്മണഃ പായയിഷ്യതി। സ്ഥൂലാന് ഗിരിഗുഹാശയ്യാന് വാനരാന് വനചാരിണഃ
പിന്നീട്, ലക്ഷ്മണൻ പുഷ്കരപത്രത്തിൽ വെള്ളം നിനക്കു നൽകും; കൂടാതെ, മലഗുഹകളിൽ വസിക്കുന്ന വനംചുറ്റുന്ന വലിയ വാനരന്മാരെയും അങ്ങോട്ട് കൊണ്ടുവരും.
സായാഹ്നേ വിചരന് രാമ ദര്ശയിഷ്യതി ലക്ഷ്മണഃ। അപാം ലോഭാദുപാവൃത്താന് വൃഷഭാനിവ നര്ദതഃ
സന്ധ്യാകാലത്ത് നീ നടക്കുമ്പോൾ, രാമാ, ലക്ഷ്മണൻ നിനക്കു കാണിക്കും; വെള്ളം കിട്ടാൻ അത്യാഗ്രഹം കൊണ്ടു മാറിനിൽക്കുന്ന, കാളകളെപ്പോലെ കൂവുന്നവരെ.
സ്ഥൂലാന് പീതാംശ്ച പമ്പായാം ദ്രക്ഷ്യസി ത്വം നരോത്തമ। സായാഹ്നേ വിചരന് രാമ വിടപീ മാല്യധാരിണഃ
പമ്പയിൽ നീ വലിയ മഞ്ഞ നിറമുള്ളവരെയും കാണും, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമാ; സന്ധ്യാകാലത്ത് നീ നടക്കുമ്പോൾ, പുഷ്പമാലകൾ അണിഞ്ഞിരിക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങളെയും കാണും.
ശിവോദകം ച പമ്പായാം ദൃഷ്ട്വാ ശോകം വിഹാസ്യസി। സുമനോഭിശ്ചിതാസ്തത്ര തിലകാ നക്തമാലകാഃ
പമ്പയുടെ ശുഭമായ വെള്ളം കണ്ടാൽ, നിന്റെ ദുഃഖം നീക്കപ്പെടും; അവിടെ തിലകം, നക്തമാലക എന്നിവയാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന പുഷ്പവൃക്ഷങ്ങൾ കാണാം.
ഉത്പലാനി ച ഫുല്ലാനി പങ്കജാനി ച രാഘവ। ന താനി കശ്ചിന്മാല്യാനി തത്രാരോപയിതാ നരഃ
പുഷ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഉത്പലങ്ങളും പദ്മങ്ങളും അവിടെ കാണാം, രാഘവാ; ആ മാലകൾ അവിടെ ആരും കെട്ടിയതല്ല.
ന ച വൈ മ്ലാനതാം യാന്തി ന ച ശീര്യന്തി രാഘവ। മതങ്ഗശിഷ്യാസ്തത്രാസന്നൃഷയഃ സുസമാഹിതാഃ
അവ പുഴുങ്ങുകയോ ചിതറുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല, രാഘവാ; അവിടെ മതംഗമുനിയുടെ ശിഷ്യന്മാരായ ഋഷിമാർ ആഴമായി ധ്യാനത്തിൽ മഗ്നരായി വസിക്കുന്നു.
തേഷാം ഭാരാഭിതപ്താനാം വന്യമാഹരതാം ഗുരോഃ। യേ പ്രപേതുര്മഹീം തൂര്ണം ശരീരാത് സ്വേദബിന്ദവഃ
അവരുടെ ഗുരുവിന് വേണ്ടി കാട്ടിൽ നിന്ന് ഭാരം ചുമന്ന് കൊണ്ടുവരുമ്പോൾ, അവരുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു വേഗത്തിൽ ചിതറിയ വിയർപ്പിന്റെ തുള്ളികൾ ഭൂമിയിൽ വീണു.
താനി മാല്യാനി ജാതാനി മുനീനാം തപസാ തദാ। സ്വേദബിന്ദുസമുത്ഥാനി ന വിനശ്യന്തി രാഘവ
അവ വിയർപ്പിന്റെ തുള്ളികളിൽ നിന്ന്, ആ മുനിമാരുടെ തപസ്സിന്റെ ഫലമായി, അപ്പോൾ പുഷ്പമാലകളായി ജനിച്ചു; അവ നശിക്കാറില്ല, രാഘവാ.
തേഷാം ഗതാനാമദ്യാപി ദൃശ്യതേ പരിചാരിണീ। ശ്രമണീ ശബരീ നാമ കാകുത്സ്ഥ ചിരജീവിനീ
അവരെ വിട്ടുപോയിട്ടും ഇന്നും അവിടെയുണ്ട്, ശബരിയെന്ന പേരിലുള്ള ദീർഘായുസ്സുള്ള ഒരു സന്ന്യാസിനി, കാകുത്സ്ഥവംശജ.
ത്വാം തു ധര്മേ സ്ഥിതാ നിത്യം സര്വഭൂതനമസ്കൃതമ്। ദൃഷ്ട്വാ ദേവോപമം രാമ സ്വര്ഗലോകം ഗമിഷ്യതി
സകലഭൂതങ്ങൾക്കും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന, ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരമായ അവൾ, ദൈവസദൃശനായ നിന്നെ കണ്ടാൽ സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിക്കും, രാമാ.
തതസ്തദ്രാമ പമ്പായാസ്തീരമാശ്രിത്യ പശ്ചിമമ്। ആശ്രമസ്ഥാനമതുലം ഗുഹ്യം കാകുത്സ്ഥ പശ്യസി
അതിനുശേഷം, കാകുത്സ്ഥവംശജാ, പമ്പയുടെ പടിഞ്ഞാറ് കരയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അതുല്യവും രഹസ്യവുമായ ആ ആശ്രമസ്ഥലവും നീ കാണും.
ന തത്രാക്രമിതും നാഗാഃ ശക്നുവന്തി തദാശ്രമേ। ഋഷേസ്തസ്യ മതങ്ഗസ്യ വിധാനാത് തച്ച കാനനമ്
മതംഗമുനിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ആ ആശ്രമത്തിൽക്കും അതു ചുറ്റിയ കാടിലേക്കും ആനകൾക്ക് കടക്കാൻ കഴിയില്ല.
മതങ്ഗവനമിത്യേവ വിശ്രുതം രഘുനന്ദന। തസ്മിന് നന്ദനസംകാശേ ദേവാരണ്യോപമേ വനേ
രഘുവംശത്തിലെ പ്രിയപുത്രാ, അതാണ് 'മതംഗവനം' എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായ കാട്; അതു നന്ദനവനത്തേയും ദേവതകളുടെ കാടിനെയും പോലെ മനോഹരമാണ്.
നാനാവിഹഗസംകീര്ണേ രംസ്യസേ രാമ നിര്വൃതഃ। ഋഷ്യമൂകസ്തു പമ്പായാഃ പുരസ്താത് പുഷ്പിതദ്രുമഃ
നാനാവിധ പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞ ആ കാട്ടിൽ നീ സന്തോഷത്തോടെ സുഖമായി വിശ്രമിക്കും, രാമാ; പമ്പയുടെ മുന്നിൽ പുഷ്പിച്ചിരിക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ഋശ്യമൂകപർവ്വതം നിലകൊള്ളുന്നു.
സുദുഃഖാരോഹണശ്ചൈവ ശിശുനാഗാഭിരക്ഷിതഃ। ഉദാരോ ബ്രഹ്മണാ ചൈവ പൂര്വകാലേഽഭിനിര്മിതഃ
അത് കയറാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്, കുഞ്ഞാനകൾ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നതും, പുരാതനകാലത്ത് ബ്രഹ്മാവു തന്നെ അതിനെ മനോഹരമായി സൃഷ്ടിച്ചതുമാണ്.