കഥംവീര്യഃ കഥംരൂപഃ കിംകര്മാ സ ച രാക്ഷസഃ। ക്വ ചാസ്യ ഭവനം താത ബ്രൂഹി മേ പരിപൃച്ഛതഃ
അവൻ എത്ര ശക്തിയുള്ളവൻ, എങ്ങനെയുള്ളവൻ, എന്താണ് അവന്റെ പ്രവർത്തികൾ? അവന്റെ വാസസ്ഥലം എവിടെയാണ്, അച്ഛാ? ഞാൻ ചോദിക്കുമ്പോൾ പറയൂ.
തമുദ്വീക്ഷ്യ സ ധര്മാത്മാ വിലപന്തമനാഥവത്। വാചാ വിക്ലവയാ രാമമിദം വചനമബ്രവീത്
അനാഥനായി വിലപിക്കുന്ന രാമനെ നോക്കി, ആ ധാർമ്മികൻ വിറയുന്ന ശബ്ദത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സാ ഹൃതാ രാക്ഷസേന്ദ്രേണ രാവണേന ദുരാത്മനാ। മായാമാസ്ഥായ വിപുലാം വാതദുര്ദിനസംകുലാമ്
രാക്ഷസന്മാരുടെ രാജാവായ രാവണൻ, ദുഷ്ടചിത്തനായി, വലിയ മായ ഉപയോഗിച്ച് കാറ്റും മഴയും നിറഞ്ഞ ഒരു ദിവസത്തിൽ അവളെ കൊണ്ടുപോയി.
പരിക്ലാന്തസ്യ മേ താത പക്ഷൌ ഛിത്ത്വാ നിശാചരഃ। സീതാമാദായ വൈദേഹീം പ്രയാതോ ദക്ഷിണാമുഖഃ
കുഞ്ഞേ, ഞാൻ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ആ രാത്രിയാത്രക്കാരൻ എന്റെ ചിറകുകൾ മുറിച്ചു, വൈദേഹിയായ സീതയെ എടുത്ത് തെക്കോട്ട് പോയി.
ഉപരുധ്യന്തി മേ പ്രാണാ ദൃഷ്ടിര്ഭ്രമതി രാഘവ। പശ്യാമി വൃക്ഷാന് സൌവര്ണാനുശീരകൃതമൂര്ധജാന്
എന്റെ ജീവൻ വിടർന്നു പോകുന്നു, കാഴ്ച മങ്ങിപ്പോകുന്നു രാഘവാ; ഞാൻ കാണുന്നത് പൊന്നുപോലുള്ള മുകളുള്ള മരങ്ങളാണ്, അവയുടെ മുകളിൽ തൂങ്ങി കിടക്കുന്നു.
യേന യാതി മുഹൂര്തേന സീതാമാദായ രാവണഃ। വിപ്രണഷ്ടം ധനം ക്ഷിപ്രം തത്സ്വാമീ പ്രതിപദ്യതേ
ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് തന്നെ രാവണൻ സീതയെ കൊണ്ടുപോയി; നഷ്ടമായ ധനം ഉടൻ തന്നെ ഉടമയ്ക്ക് തിരികെ കിട്ടുന്നതുപോലെ.
വിന്ദോ നാമ മുഹൂര്തോഽസൌ ന ച കാകുത്സ്ഥ സോഽബുധത് । ത്വത്പ്രിയാം ജാനകീം ഹൃത്വാ രാവണോ രാക്ഷസേശ്വരഃ। ഝഷവദ് ബഡിശം ഗൃഹ്യ ക്ഷിപ്രമേവ വിനശ്യതി
ആ നിമിഷം 'വിന്ദ' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്, പക്ഷേ കാകുത്സ്ഥാ, അവൻ അതറിയില്ല; നിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട ജനകിയെ കൊണ്ടുപോയ രാക്ഷസാധിപൻ രാവണൻ, വലയിൽ കുടുങ്ങിയ മീനുപോലെ, ഉടൻ തന്നെ നശിക്കും.
ന ച ത്വയാ വ്യഥാ കാര്യാ ജനകസ്യ സുതാം പ്രതി। വൈദേഹ്യാ രംസ്യസേ ക്ഷിപ്രം ഹത്വാ തം രണമൂര്ധനി
ജനകന്റെ മകളെക്കുറിച്ച് നീ ദുഃഖിക്കേണ്ട; യുദ്ധഭൂമിയിൽ അവനെ സംഹരിച്ചു, നീ വേഗത്തിൽ വൈദേഹിയോടൊപ്പം സന്തോഷിക്കും.
അസമ്മൂഢസ്യ ഗൃധ്രസ്യ രാമം പ്രത്യനുഭാഷതഃ। ആസ്യാത് സുസ്രാവ രുധിരം മ്രിയമാണസ്യ സാമിഷമ്
അവിടുത്തെ മനസ്സു മങ്ങാതെ, ആ കഴുകൻ രാമനോടു സംസാരിക്കുമ്പോൾ, മരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അവന്റെ വായിൽ നിന്ന് മാംസം കലർന്ന രക്തം ഒഴുകി.
പുത്രോ വിശ്രവസഃ സാക്ഷാദ് ഭ്രാതാ വൈശ്രവണസ്യ ച। ഇത്യുക്ത്വാ ദുര്ലഭാന് പ്രാണാന് മുമോച പതഗേശ്വരഃ
അവൻ വിശ്രവസിന്റെ മകനാണ്, വൈശ്രവണന്റെ സഹോദരനുമാണ്; ഇതു പറഞ്ഞ് ആ പക്ഷിരാജാവ് അത്യന്തം പ്രയാസത്തോടെ പിടിച്ചിരുന്ന ജീവൻ വിട്ടു.
ബ്രൂഹി ബ്രൂഹീതി രാമസ്യ ബ്രുവാണസ്യ കൃതാഞ്ജലേഃ। ത്യക്ത്വാ ശരീരം ഗൃധ്രസ്യ പ്രാണാ ജഗ്മുര്വിഹായസമ്
‘പറയൂ, പറയൂ’ എന്ന് കയ്യുകൂപ്പി രാമൻ ആവർത്തിച്ചപ്പോൾ, കഴുകന്റെ ജീവൻ ശരീരം വിട്ട് ആകാശത്തേക്ക് പോയി.
സ നിക്ഷിപ്യ ശിരോ ഭൂമൌ പ്രസാര്യ ചരണൌ തഥാ। വിക്ഷിപ്യ ച ശരീരം സ്വം പപാത ധരണീതലേ
തല നിലത്തു വച്ച്, കാലുകൾ നീട്ടി, ശരീരം അകറ്റി, അവൻ ഭൂമിയിൽ വീണു.
തം ഗൃധ്രം പ്രേക്ഷ്യ താമ്രാക്ഷം ഗതാസുമചലോപമമ്। രാമഃ സുബഹുഭിര്ദുഃഖൈര്ദീനഃ സൌമിത്രിമബ്രവീത്
താമ്രവണ്ണക്കണ്ണുകളുള്ള, ജീവൻ വിട്ടു കിടക്കുന്ന, പർവതംപോലെ അചഞ്ചലമായ ആ കഴുകനെ കണ്ടു, അനേകം ദുഃഖങ്ങളിൽ അലഞ്ഞ രാമൻ സുമിത്രപുത്രനോടു പറഞ്ഞു:
ബഹൂനി രക്ഷസാം വാസേ വര്ഷാണി വസതാ സുഖമ്। അനേന ദണ്ഡകാരണ്യേ വിശീര്ണമിഹ പക്ഷിണാ
രാക്ഷസന്മാരുടെ ഇടയിൽ വർഷങ്ങളോളം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ച ഈ പക്ഷി, ഈ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ ഇപ്പോൾ നശിച്ചുകിടക്കുന്നു.
അനേകവാര്ഷികോ യസ്തു ചിരകാലസമുത്ഥിതഃ। സോഽയമദ്യ ഹതഃ ശേതേ കാലോ ഹി ദുരതിക്രമഃ
വർഷങ്ങളോളം ജീവിച്ച്, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റവൻ, ഇന്ന് കൊല്ലപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു; കാരണം, കാലത്തെ മറികടക്കാൻ ആരാലും കഴിയില്ല.
പശ്യ ലക്ഷ്മണ ഗൃധ്രോഽയമുപകാരീ ഹതശ്ച മേ। സീതാമഭ്യവപന്നോ ഹി രാവണേന ബലീയസാ
ലക്ഷ്മണാ, ഈ കഴുകൻ എന്റെ ഉപകാരിക്ക്, രാവണൻ ശക്തനായവൻ സീതയെ പിടിച്ചപ്പോൾ അവളെ കണ്ടു, ഇപ്പോൾ അവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു.
ഗൃധ്രരാജ്യം പരിത്യജ്യ പിതൃപൈതാമഹം മഹത്। മമ ഹേതോരയം പ്രാണാന് മുമോച പതഗേശ്വരഃ
പിതാവിലും മുത്തശ്ശനിലും നിന്നുള്ള വലിയ കഴുകരാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച്, എന്റെ കാരണത്താൽ ഈ പക്ഷിരാജാവ് ജീവൻ വിട്ടു.
സര്വത്ര ഖലു ദൃശ്യന്തേ സാധവോ ധര്മചാരിണഃ। ശൂരാഃ ശരണ്യാഃ സൌമിത്രേ തിര്യഗ്യോനിഗതേഷ്വപി
സൗമിത്രേ, ധർമ്മപഥത്തിൽ നടക്കുന്ന സദാചാരികളും വീരരും അഭയം നൽകുന്നവരും എല്ലായിടത്തും കാണാം—even മൃഗരൂപത്തിൽ ജനിച്ചവരിലും.
സീതാഹരണജം ദുഃഖം ന മേ സൌമ്യ തഥാഗതമ്। യഥാ വിനാശോ ഗൃധ്രസ്യ മത്കൃതേ ച പരംതപ
സീതയെ അപഹരിച്ച ദുഃഖം എന്നെ അത്രയൊന്നും ബാധിച്ചില്ല, സൗമ്യ, എങ്കിൽ ഈ കഴുകൻ എന്റെ കാരണത്താൽ നശിച്ച ദുഃഖം അതിൽ കൂടുതലാണ്.
രാജാ ദശരഥഃ ശ്രീമാന് യഥാ മമ മഹായശാഃ। പൂജനീയശ്ച മാന്യശ്ച തഥായം പതഗേശ്വരഃ
എന്റെ പിതാവായ മഹാശയനായ ദശരഥമഹാരാജാവിനെപോലെ തന്നെ, ഈ പക്ഷിരാജാവും ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്.
സൌമിത്രേ ഹര കാഷ്ഠാനി നിര്മഥിഷ്യാമി പാവകമ്। ഗൃധ്രരാജം ദിധക്ഷ്യാമി മത്കൃതേ നിധനം ഗതമ്
സൗമിത്രേ, നീ മരങ്ങൾ കൊണ്ടുവരിക; ഞാൻ അഗ്നി തെളിച്ച്, എന്റെ കാരണത്താൽ മരിച്ച കഴുകരാജാവിനെ ദഹിപ്പിക്കും.
നാഥം പതഗലോകസ്യ ചിതിമാരോപയാമ്യഹമ്। ഇമം ധക്ഷ്യാമി സൌമിത്രേ ഹതം രൌദ്രേണ രക്ഷസാ
പക്ഷികളുടെ ലോകത്തിന് രക്ഷകനായ ഇവനെ ഞാൻ ചിതയിൽ ഇടുന്നു; ക്രൂരനായ രാക്ഷസൻ കൊല്ലപ്പെട്ട ഈ കഴുകനെ ഞാൻ ദഹിപ്പിക്കും, സൗമിത്രേ.
യാ ഗതിര്യജ്ഞശീലാനാമാഹിതാഗ്നേശ്ച യാ ഗതിഃ। അപരാവര്തിനാം യാ ച യാ ച ഭൂമിപ്രദായിനാമ്
യജ്ഞങ്ങളിൽ ഭക്തിയോടെ പങ്കെടുക്കുന്നവർക്കും, അഹിതാഗ്നി സംരക്ഷിക്കുന്നവർക്കും, ഒരിക്കലും വഴിതിരിയാത്തവർക്കും, ഭൂമി ദാനം ചെയ്യുന്നവർക്കും ലഭിക്കുന്ന ഗതി,
മയാ ത്വം സമനുജ്ഞാതോ ഗച്ഛ ലോകാനനുത്തമാന്। ഗൃധ്രരാജ മഹാസത്ത്വ സംസ്കൃതശ്ച മയാ വ്രജ
ഞാൻ നിന്നെ അനുമതി നൽകി അനുഗ്രഹിക്കുന്നു; നീ ഉത്തമമായ ലോകങ്ങളിലേക്ക് പോവുക, മഹാത്മാവായ ഗൃധ്രരാജാവേ. എന്റെ ആദരവോടെ നീ യാത്രയാകൂ.
ഏവമുക്ത്വാ ചിതാം ദീപ്താമാരോപ്യ പതഗേശ്വരമ്। ദദാഹ രാമോ ധര്മാത്മാ സ്വബന്ധുമിവ ദുഃഖിതഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ധർമ്മശീലനായ രാമൻ, സ്വന്തം ബന്ധുവിനെ പോലെ ദുഃഖത്തോടെ, പക്ഷിരാജാവിനെ കത്തുന്ന ചിതയിൽ വെച്ചു അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ചു.
രാമോഽഥ സഹസൌമിത്രിര്വനം ഗത്വാ സ വീര്യവാന്। സ്ഥൂലാന് ഹത്വാ മഹാരോഹീനനുതസ്താര തം ദ്വിജമ്
അതിനുശേഷം വീര്യശാലിയായ രാമനും സൗമിത്രിയും കാടിലേക്ക് പോയി, വലിയ ശരീരമുള്ള മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടി, അവയെ ആ പക്ഷിക്ക് അർപ്പിച്ചു.
രോഹിമാംസാനി ചോദ്ധൃത്യ പേശീകൃത്വാ മഹായശാഃ। ശകുനായ ദദൌ രാമോ രമ്യേ ഹരിതശാദ്വലേ
അവ മൃഗങ്ങളുടെ മാംസം എടുത്ത്, നന്നായി കഷ്ണങ്ങളാക്കി, മഹാശ്രീയുള്ള രാമൻ ആ പക്ഷിക്ക് മനോഹരമായ പച്ച പുല്ത്തകിടിയിൽ അർപ്പിച്ചു.
യത് തത് പ്രേതസ്യ മര്ത്യസ്യ കഥയന്തി ദ്വിജാതയഃ। തത് സ്വര്ഗഗമനം പിത്ര്യം തസ്യ രാമോ ജജാപ ഹ
മരിച്ചവർക്കായി ദ്വിജന്മാർ നിർദ്ദേശിക്കുന്ന പിതൃകർമ്മം രാമൻ ആ പക്ഷിക്കായി നിർവ്വഹിച്ചു, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് യാത്രയാക്കാൻ.
തതോ ഗോദാവരീം ഗത്വാ നദീം നരവരാത്മജൌ। ഉദകം ചക്രതുസ്തസ്മൈ ഗൃധ്രരാജായ താവുഭൌ
തുടർന്ന്, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠന്റെ രണ്ടു പുത്രന്മാർ ഗോദാവരി നദിയിലേക്ക് പോയി, ഗൃധ്രരാജാവിനായി ജലകർമ്മം ചെയ്തു.
ശാസ്ത്രദൃഷ്ടേന വിധിനാ ജലം ഗൃധ്രായ രാഘവൌ। സ്നാത്വാ തൌ ഗൃധ്രരാജായ ഉദകം ചക്രതുസ്തദാ
ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി സ്നാനം ചെയ്ത്, രാഘവർ രണ്ടുപേരും ഗൃധ്രരാജാവിനായി ജലകർമ്മം നിർവ്വഹിച്ചു.