നിപപാതാവശോ ഭൂമൌ രുരോദ സഹലക്ഷ്മണഃ। ദ്വിഗുണീകൃതതാപാര്തോ രാമോ ധീരതരോഽപി സന്
അവൻ ശക്തിഹീനനായി നിലത്തുവീണു, ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം രാമൻ കരഞ്ഞു. ധൈര്യശാലിയായിരുന്നിട്ടും, രാമൻ ഇരട്ടിയാകുന്ന ദുഃഖത്തിൽ മുഴുകി.
ഏകമേകായനേ കൃച്ഛ്രേ നിഃശ്വസന്തം മുഹുര്മുഹുഃ। സമീക്ഷ്യ ദുഃഖിതോ രാമഃ സൌമിത്രിമിദമബ്രവീത്
ഒരു പാതയിലൂടെ ഒറ്റയ്ക്കു ദു:ഖത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആഴമായി ശ്വാസം വലിക്കുന്ന അവനെ കണ്ട രാമൻ വിഷാദത്തോടെ സൌമിത്രിയെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
രാജ്യം ഭ്രഷ്ടം വനേ വാസഃ സീതാ നഷ്ടാ മൃതോ ദ്വിജഃ। ഈദൃശീയം മമാലക്ഷ്മീര്ദഹേദപി ഹി പാവകമ്
രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടു, കാടിൽ താമസം, സീതയെ കാണാനില്ല, പക്ഷി കൊല്ലപ്പെട്ടു — ഇങ്ങനെ എന്റെ ദുർഭാഗ്യം തീയെപ്പോലും കത്തിച്ചേരുന്നതുപോലെയാണ്.
സമ്പൂര്ണമപി ചേദദ്യ പ്രതരേയം മഹോദധിമ്। സോഽപി നൂനം മമാലക്ഷ്മ്യാ വിശുഷ്യേത് സരിതാം പതിഃ
ഇന്നലെ ഞാൻ ഈ വലിയ സമുദ്രം മുഴുവനും കടന്നുപോയാലും, എന്റെ ദുർഭാഗ്യത്താൽ നദികളുടെ രാജാവായ സമുദ്രം പോലും ഉണങ്ങി പോകും.
നാസ്ത്യഭാഗ്യതരോ ലോകേ മത്തോഽസ്മിന് സ ചരാചരേ। യേനേയം മഹതീ പ്രാപ്താ മയാ വ്യസനവാഗുരാ
ഈ ലോകത്ത് ചലിക്കുന്നവരിലും അചലങ്ങളിലുമുള്ളവരിൽ എന്നേക്കാൾ ദുർഭാഗ്യവാൻ ആരുമില്ല; ഞാൻ ഇത്ര വലിയ കഷ്ടതകളുടെ വലയിൽ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
അയം പിതുര്വയസ്യോ മേ ഗൃധ്രരാജോ മഹാബലഃ। ശേതേ വിനിഹതോ ഭൂമൌ മമ ഭാഗ്യവിപര്യയാത്
എന്റെ അച്ഛന്റെ സുഹൃത്ത്, ശക്തനായ ഈ ഗൃധ്രരാജാവ് എന്റെ ദുർഭാഗ്യത്താൽ നിലത്ത് കൊല്ലപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു.
ഇത്യേവമുക്ത്വാ ബഹുശോ രാഘവഃ സഹലക്ഷ്മണഃ। ജടായുഷം ച പസ്പര്ശ പിതൃസ്നേഹം നിദര്ശയന്
ഇങ്ങനെ പലതവണ പറഞ്ഞശേഷം, ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം രാഘവൻ ജടായുവിനെ തൊട്ടു, മകന്റെ സ്നേഹം കാണിച്ചു.
നികൃത്തപക്ഷം രുധിരാവസിക്തം തം ഗൃധ്രരാജം പരിഗൃഹ്യ രാഘവഃ। ക്വ മൈഥിലീ പ്രാണസമാ ഗതേതി വിമുച്യ വാചം നിപപാത ഭൂമൌ
ചിറകുകൾ മുറിക്കപ്പെട്ട് രക്തത്തിൽ കുളിച്ചിരിക്കുന്ന ഗൃധ്രരാജാവിനെ ചേർത്ത് പിടിച്ച്, 'പ്രാണസമമായ മൈഥിലി എവിടെയായി?' എന്ന് വിളിച്ചു, രാഘവൻ നിലത്ത് വീണു.
thumb|അഷ്ടഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡേ അഷ്ടഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ॥൩-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അരണ്യകാണ്ഡത്തിലെ അറുപത്തിയെട്ടാം സർഗം കേൾക്കപ്പെടട്ടെ.
രാമഃ പ്രേക്ഷ്യ തു തം ഗൃധ്രം ഭുവി രൌദ്രേണ പാതിതമ്। സൌമിത്രിം മിത്രസമ്പന്നമിദം വചനമബ്രവീത്
കഠിനമായ ഒരു പ്രഹാരത്തിൽ നിലത്ത് വീണ ഗൃധ്രത്തെ കണ്ട രാമൻ, തന്റെ സ്നേഹിതനായ സൌമിത്രിയെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മമായം നൂനമര്ഥേഷു യതമാനോ വിഹംഗമഃ। രാക്ഷസേന ഹതഃ സംഖ്യേ പ്രാണാംസ്ത്യജതി മത്കൃതേ
എന്റെ കാരണത്താൽ പരിശ്രമിച്ച ഈ പക്ഷി യുദ്ധത്തിൽ രാക്ഷസനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു, എന്റെ خاطر ജീവൻ വിട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
അതിഖിന്നഃ ശരീരേഽസ്മിന് പ്രാണോ ലക്ഷ്മണ വിദ്യതേ। തഥാ സ്വരവിഹീനോഽയം വിക്ലവം സമുദീക്ഷതേ
ശരീരത്തിൽ വലിയ വേദനയുണ്ടെങ്കിലും, ലക്ഷ്മണാ, അവനിൽ ജീവൻ ഇപ്പോഴും ഉണ്ട്; എന്നാൽ ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെട്ട് അവൻ ദു:ഖത്തോടെ നമ്മെ നോക്കുന്നു.
ജടായോ യദി ശക്നോഷി വാക്യം വ്യാഹരിതും പുനഃ। സീതാമാഖ്യാഹി ഭദ്രം തേ വധമാഖ്യാഹി ചാത്മനഃ
ജടായുവേ, നിനക്ക് വീണ്ടും സംസാരിക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ, സീതയെക്കുറിച്ച് പറയൂ, നിനക്ക് നന്മ ഉണ്ടാകട്ടെ; നിന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ചും പറയൂ.
കിംനിമിത്തോ ജഹാരാര്യാം രാവണസ്തസ്യ കിം മയാ। അപരാധം തു യം ദൃഷ്ട്വാ രാവണേന ഹൃതാ പ്രിയാ
രാവണൻ എന്റെ ധർമ്മപത്നിയെ എടുക്കാൻ കാരണമെന്ത്? ഞാൻ എന്ത് പിഴച്ചു, അതു കണ്ടാണ് രാവണൻ എന്റെ പ്രിയതാരത്തെ കൊണ്ടുപോയത്?
കഥം തച്ചന്ദ്രസംകാശം മുഖമാസീന്മനോഹരമ്। സീതയാ കാനി ചോക്താനി തസ്മിന് കാലേ ദ്വിജോത്തമ
അപ്പോൾ ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മനോഹരമായ അവളുടെ മുഖം എങ്ങനെയായിരുന്നു, പക്ഷിമഹാശയ? അപ്പോൾ സീത എന്തൊക്കെ പറഞ്ഞു?
കഥംവീര്യഃ കഥംരൂപഃ കിംകര്മാ സ ച രാക്ഷസഃ। ക്വ ചാസ്യ ഭവനം താത ബ്രൂഹി മേ പരിപൃച്ഛതഃ
അവൻ എത്ര ശക്തിയുള്ളവൻ, എങ്ങനെയുള്ളവൻ, എന്താണ് അവന്റെ പ്രവർത്തികൾ? അവന്റെ വാസസ്ഥലം എവിടെയാണ്, അച്ഛാ? ഞാൻ ചോദിക്കുമ്പോൾ പറയൂ.
തമുദ്വീക്ഷ്യ സ ധര്മാത്മാ വിലപന്തമനാഥവത്। വാചാ വിക്ലവയാ രാമമിദം വചനമബ്രവീത്
അനാഥനായി വിലപിക്കുന്ന രാമനെ നോക്കി, ആ ധാർമ്മികൻ വിറയുന്ന ശബ്ദത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സാ ഹൃതാ രാക്ഷസേന്ദ്രേണ രാവണേന ദുരാത്മനാ। മായാമാസ്ഥായ വിപുലാം വാതദുര്ദിനസംകുലാമ്
രാക്ഷസന്മാരുടെ രാജാവായ രാവണൻ, ദുഷ്ടചിത്തനായി, വലിയ മായ ഉപയോഗിച്ച് കാറ്റും മഴയും നിറഞ്ഞ ഒരു ദിവസത്തിൽ അവളെ കൊണ്ടുപോയി.
പരിക്ലാന്തസ്യ മേ താത പക്ഷൌ ഛിത്ത്വാ നിശാചരഃ। സീതാമാദായ വൈദേഹീം പ്രയാതോ ദക്ഷിണാമുഖഃ
കുഞ്ഞേ, ഞാൻ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ആ രാത്രിയാത്രക്കാരൻ എന്റെ ചിറകുകൾ മുറിച്ചു, വൈദേഹിയായ സീതയെ എടുത്ത് തെക്കോട്ട് പോയി.
ഉപരുധ്യന്തി മേ പ്രാണാ ദൃഷ്ടിര്ഭ്രമതി രാഘവ। പശ്യാമി വൃക്ഷാന് സൌവര്ണാനുശീരകൃതമൂര്ധജാന്
എന്റെ ജീവൻ വിടർന്നു പോകുന്നു, കാഴ്ച മങ്ങിപ്പോകുന്നു രാഘവാ; ഞാൻ കാണുന്നത് പൊന്നുപോലുള്ള മുകളുള്ള മരങ്ങളാണ്, അവയുടെ മുകളിൽ തൂങ്ങി കിടക്കുന്നു.
യേന യാതി മുഹൂര്തേന സീതാമാദായ രാവണഃ। വിപ്രണഷ്ടം ധനം ക്ഷിപ്രം തത്സ്വാമീ പ്രതിപദ്യതേ
ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് തന്നെ രാവണൻ സീതയെ കൊണ്ടുപോയി; നഷ്ടമായ ധനം ഉടൻ തന്നെ ഉടമയ്ക്ക് തിരികെ കിട്ടുന്നതുപോലെ.
വിന്ദോ നാമ മുഹൂര്തോഽസൌ ന ച കാകുത്സ്ഥ സോഽബുധത് । ത്വത്പ്രിയാം ജാനകീം ഹൃത്വാ രാവണോ രാക്ഷസേശ്വരഃ। ഝഷവദ് ബഡിശം ഗൃഹ്യ ക്ഷിപ്രമേവ വിനശ്യതി
ആ നിമിഷം 'വിന്ദ' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്, പക്ഷേ കാകുത്സ്ഥാ, അവൻ അതറിയില്ല; നിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട ജനകിയെ കൊണ്ടുപോയ രാക്ഷസാധിപൻ രാവണൻ, വലയിൽ കുടുങ്ങിയ മീനുപോലെ, ഉടൻ തന്നെ നശിക്കും.
ന ച ത്വയാ വ്യഥാ കാര്യാ ജനകസ്യ സുതാം പ്രതി। വൈദേഹ്യാ രംസ്യസേ ക്ഷിപ്രം ഹത്വാ തം രണമൂര്ധനി
ജനകന്റെ മകളെക്കുറിച്ച് നീ ദുഃഖിക്കേണ്ട; യുദ്ധഭൂമിയിൽ അവനെ സംഹരിച്ചു, നീ വേഗത്തിൽ വൈദേഹിയോടൊപ്പം സന്തോഷിക്കും.
അസമ്മൂഢസ്യ ഗൃധ്രസ്യ രാമം പ്രത്യനുഭാഷതഃ। ആസ്യാത് സുസ്രാവ രുധിരം മ്രിയമാണസ്യ സാമിഷമ്
അവിടുത്തെ മനസ്സു മങ്ങാതെ, ആ കഴുകൻ രാമനോടു സംസാരിക്കുമ്പോൾ, മരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അവന്റെ വായിൽ നിന്ന് മാംസം കലർന്ന രക്തം ഒഴുകി.
പുത്രോ വിശ്രവസഃ സാക്ഷാദ് ഭ്രാതാ വൈശ്രവണസ്യ ച। ഇത്യുക്ത്വാ ദുര്ലഭാന് പ്രാണാന് മുമോച പതഗേശ്വരഃ
അവൻ വിശ്രവസിന്റെ മകനാണ്, വൈശ്രവണന്റെ സഹോദരനുമാണ്; ഇതു പറഞ്ഞ് ആ പക്ഷിരാജാവ് അത്യന്തം പ്രയാസത്തോടെ പിടിച്ചിരുന്ന ജീവൻ വിട്ടു.
ബ്രൂഹി ബ്രൂഹീതി രാമസ്യ ബ്രുവാണസ്യ കൃതാഞ്ജലേഃ। ത്യക്ത്വാ ശരീരം ഗൃധ്രസ്യ പ്രാണാ ജഗ്മുര്വിഹായസമ്
‘പറയൂ, പറയൂ’ എന്ന് കയ്യുകൂപ്പി രാമൻ ആവർത്തിച്ചപ്പോൾ, കഴുകന്റെ ജീവൻ ശരീരം വിട്ട് ആകാശത്തേക്ക് പോയി.
സ നിക്ഷിപ്യ ശിരോ ഭൂമൌ പ്രസാര്യ ചരണൌ തഥാ। വിക്ഷിപ്യ ച ശരീരം സ്വം പപാത ധരണീതലേ
തല നിലത്തു വച്ച്, കാലുകൾ നീട്ടി, ശരീരം അകറ്റി, അവൻ ഭൂമിയിൽ വീണു.
തം ഗൃധ്രം പ്രേക്ഷ്യ താമ്രാക്ഷം ഗതാസുമചലോപമമ്। രാമഃ സുബഹുഭിര്ദുഃഖൈര്ദീനഃ സൌമിത്രിമബ്രവീത്
താമ്രവണ്ണക്കണ്ണുകളുള്ള, ജീവൻ വിട്ടു കിടക്കുന്ന, പർവതംപോലെ അചഞ്ചലമായ ആ കഴുകനെ കണ്ടു, അനേകം ദുഃഖങ്ങളിൽ അലഞ്ഞ രാമൻ സുമിത്രപുത്രനോടു പറഞ്ഞു:
ബഹൂനി രക്ഷസാം വാസേ വര്ഷാണി വസതാ സുഖമ്। അനേന ദണ്ഡകാരണ്യേ വിശീര്ണമിഹ പക്ഷിണാ
രാക്ഷസന്മാരുടെ ഇടയിൽ വർഷങ്ങളോളം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ച ഈ പക്ഷി, ഈ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ ഇപ്പോൾ നശിച്ചുകിടക്കുന്നു.
അനേകവാര്ഷികോ യസ്തു ചിരകാലസമുത്ഥിതഃ। സോഽയമദ്യ ഹതഃ ശേതേ കാലോ ഹി ദുരതിക്രമഃ
വർഷങ്ങളോളം ജീവിച്ച്, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റവൻ, ഇന്ന് കൊല്ലപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു; കാരണം, കാലത്തെ മറികടക്കാൻ ആരാലും കഴിയില്ല.