ബുദ്ധിശ്ച തേ മഹാപ്രാജ്ഞ ദേവൈരപി ദുരന്വയാ। ശോകേനാഭിപ്രസുപ്തം തേ ജ്ഞാനം സമ്ബോധയാമ്യഹമ്
ദേവന്മാർക്കു പോലും പിടികിട്ടാത്ത ബുദ്ധി നിനക്കുണ്ട്, മഹാപണ്ഡിതാ; പക്ഷേ, ദുഃഖം കൊണ്ടു നിന്റെ ജ്ഞാനം മങ്ങിപ്പോയതുകൊണ്ട് ഞാൻ അതിനെ ഉണർത്തുന്നു.
ദിവ്യം ച മാനുഷം ചൈവമാത്മനശ്ച പരാക്രമമ്। ഇക്ഷ്വാകുവൃഷഭാവേക്ഷ്യ യതസ്വ ദ്വിഷതാം വധേ
ദൈവികവും മാനുഷികവുമായ ശക്തിയും, നിന്റെ ധൈര്യവും ഓർത്തു, ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിലെ ഗരുഡാ, ശത്രുക്കളുടെ നാശത്തിനായി പരിശ്രമിക്കൂ.
കിം തേ സര്വവിനാശേന കൃതേന പുരുഷര്ഷഭ। തമേവ തു രിപും പാപം വിജ്ഞായോദ്ധര്തുമര്ഹസി
എല്ലാവരെയും നശിപ്പിക്കുന്നതിൽ എന്ത് പ്രയോജനം, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ? ആ പാപിയായ ശത്രുവിനെ മാത്രം തിരിച്ചറിഞ്ഞു നീ അകറ്റണം.
thumb|സപ്തഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡേ സപ്തഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ॥൩-
ശ്രീമദ് വാൽമീകിരാമായണത്തിൽ അരണ്യകാണ്ഡത്തിലെ അറുപത്തിയേഴാം സര്ഗം.
പൂര്വജോഽപ്യുക്തമാത്രസ്തു ലക്ഷ്മണേന സുഭാഷിതമ്। സാരഗ്രാഹീ മഹാസാരം പ്രതിജഗ്രാഹ രാഘവഃ
ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞ മനോഹരമായ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, സാരമറിയുന്ന മൂത്തവൻ രാഘവൻ ആ മഹത്തായ ഉപദേശം സ്വീകരിച്ചു.
സ നിഗൃഹ്യ മഹാബാഹുഃ പ്രവൃദ്ധം രോഷമാത്മനഃ। അവഷ്ടഭ്യ ധനുശ്ചിത്രം രാമോ ലക്ഷ്മണമബ്രവീത്
വലിയ ഭുജശക്തിയുള്ള രാമൻ തന്റെ വളരുന്ന കോപം അടക്കി, മനോഹരമായ വില്ല് പിടിച്ചു, ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു.
കിം കരിഷ്യാവഹേ വത്സ ക്വ വാ ഗച്ഛാവ ലക്ഷ്മണ। കേനോപായേന പശ്യാവഃ സീതാമിഹ വിചിന്തയ
എന്ത് ചെയ്യണം, മകനേ? എവിടേക്ക് പോകണം, ലക്ഷ്മണാ? ഈ സ്ഥലത്ത് സീതയെ എങ്ങനെയാണ് കണ്ടെത്താൻ കഴിയുക? ഇതു നീ ആലോചിക്കണം.
തം തഥാ പരിതാപാര്തം ലക്ഷ്മണോ വാക്യമബ്രവീത്। ഇദമേവ ജനസ്ഥാനം ത്വമന്വേഷിതുമര്ഹസി
അങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട രാമനോട് ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞു: ഈ ജനസ്ഥാനം നീ തന്നെ അന്വേഷിക്കണം.
രാക്ഷസൈര്ബഹുഭിഃ കീര്ണം നാനാദ്രുമലതായുതമ്। സന്തീഹ ഗിരിദുര്ഗാണി നിര്ദരാഃ കന്ദരാണി ച
ഇവിടെ പല രാക്ഷസന്മാരും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, പലതരം വൃക്ഷങ്ങളും വളരുന്ന തോട്ടവും ഉണ്ട്. മലകളുടെ കട്ടക്കളും, കുഴികളും, ഗുഹകളും ഇവിടെയുണ്ട്.
ഗുഹാശ്ച വിവിധാ ഘോരാ നാനാമൃഗഗണാകുലാഃ। ആവാസാഃ കിംനരാണാം ച ഗന്ധര്വഭവനാനി ച
പലവിധ ഭയാനകമായ ഗുഹകളും, അനേകം കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞിടങ്ങളുമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. കിന്നരന്മാരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളും ഗന്ധർവന്മാരുടെ ഭവനങ്ങളും ഉണ്ട്.
താനി യുക്തോ മയാ സാര്ധം സമന്വേഷിതുമര്ഹസി। ത്വദ്വിധാ ബുദ്ധിസമ്പന്നാ മഹാത്മാനോ നരര്ഷഭാഃ
നീ എന്റെ കൂടെ ചേർന്ന് ആ സ്ഥലങ്ങൾ എല്ലാം അന്വേഷിക്കണം. ബുദ്ധിയും മഹാത്മ്യതയും ഉള്ള നിനക്കുപോലുള്ള മഹാന്മാർ ഇങ്ങനെ ചെയ്യാറുണ്ട്.
ആപത്സു ന പ്രകമ്പന്തേ വായുവേഗൈരിവാചലാഃ। ഇത്യുക്തസ്തദ് വനം സര്വം വിചചാര സലക്ഷ്മണഃ
പ്രതികൂലതകളിൽ, കാറ്റ് എത്ര വീശിയാലും കനൽപാറകൾ കുലുങ്ങാത്തതുപോലെ, അവർ തളരാറില്ല. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു രാമൻ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം ആ കാട് മുഴുവൻ തിരഞ്ഞു.
ക്രുദ്ധോ രാമഃ ശരം ഘോരം സംധായ ധനുഷി ക്ഷുരമ്। തതഃ പര്വതകൂടാഭം മഹാഭാഗം ദ്വിജോത്തമമ്
കോപത്തോടെ രാമൻ ഭയാനകമായ ഒരു മൂർച്ചയുള്ള അമ്പ് വില്ലിൽ കെട്ടി, അപ്പോൾ പർവതശിഖരത്തെപ്പോലെയുള്ള മഹത്വമുള്ള പക്ഷിരാജാവിനെ നിലത്ത് വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ടു.
ദദര്ശ പതിതം ഭൂമൌ ക്ഷതജാര്ദ്രം ജടായുഷമ്। തം ദൃഷ്ട്വാ ഗിരിശൃങ്ഗാഭം രാമോ ലക്ഷ്മണമബ്രവീത്
രക്തത്തിൽ കുതിർന്ന ജടായുവിനെ നിലത്തുകിടക്കുന്നത് രാമൻ കണ്ടു. പർവതശിഖരത്തെപ്പോലെ അവനെ കണ്ട രാമൻ ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു.
അനേന സീതാ വൈദേഹീ ഭക്ഷിതാ നാത്ര സംശയഃ। ഗൃധ്രരൂപമിദം വ്യക്തം രക്ഷോ ഭ്രമതി കാനനമ്
ഈ പക്ഷിയാണ് സീതയെ, വൈദേഹിയുടെ മകളെ, തിന്നത്—ഇവിടെ സംശയമില്ല. ഈ ഗൃധ്രരൂപിയായ രാക്ഷസൻ കാട്ടിൽ അലഞ്ഞു നടക്കുന്നു.
ഭക്ഷയിത്വാ വിശാലാക്ഷീമാസ്തേ സീതാം യഥാസുഖമ്। ഏനം വധിഷ്യേ ദീപ്താഗ്രൈഃ ശരൈര്ഘോരൈരജിഹ്മഗൈഃ
വലിയ കണ്ണുള്ള സീതയെ തിന്നുകഴിഞ്ഞ്, ഇപ്പൊഴിവൻ സുഖമായി വിശ്രമിക്കുന്നു. ഞാൻ ഉഗ്രമായ നേരായ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ഇവനെ കൊല്ലും.
ഇത്യുക്ത്വാഭ്യപതദ് ദ്രഷ്ടും സംധായ ധനുഷി ക്ഷുരമ്। ക്രുദ്ധോ രാമഃ സമുദ്രാന്താം ചാലയന്നിവ മേദിനീമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രാമൻ, ഭൂമി സമുദ്രത്തോളം കുലുക്കുന്നവനുപോലെ കോപത്തോടെ, മൂർച്ചയുള്ള അമ്പ് വില്ലിൽ കെട്ടി മുന്നോട്ട് പായിച്ചു.
തം ദീനദീനയാ വാചാ സഫേനം രുധിരം വമന്। അഭ്യഭാഷത പക്ഷീ സ രാമം ദശരഥാത്മജമ്
നാവിൽ അഫംകൂടിയ രക്തം ഊറ്റിക്കൊണ്ടിരുന്ന ആ പക്ഷി, ദയനീയമായ ദുർബലമായ ശബ്ദത്തിൽ ദശരഥപുത്രനായ രാമനോടു പറഞ്ഞു.
യാമോഷധീമിവായുഷ്മന്നന്വേഷസി മഹാവനേ। സാ ദേവീ മമ ച പ്രാണാ രാവണേനോഭയം ഹൃതമ്
ദീർഘായുസ്സുള്ളവനേ, നീ ഈ വലിയ കാട്ടിൽ ദേവിയെ അന്വേഷിക്കുന്നതുപോലെ, അവളെയും എന്റെ ജീവനും രാവണൻ അപഹരിച്ചു.
ത്വയാ വിരഹിതാ ദേവീ ലക്ഷ്മണേന ച രാഘവ। ഹ്രിയമാണാ മയാ ദൃഷ്ടാ രാവണേന ബലീയസാ
രാഘവാ, നീയും ലക്ഷ്മണനും ഇല്ലാതിരുന്നപ്പോൾ, ശക്തനായ രാവണൻ സീതയെ പിടിച്ചുപോയത് ഞാൻ കണ്ടു.
സീതാമഭ്യവപന്നോഽഹം രാവണശ്ച രണേ പ്രഭോ। വിധ്വംസിതരഥച്ഛത്രഃ പതിതോ ധരണീതലേ
പ്രഭുവേ, സീതയെ രക്ഷിക്കാൻ ഞാൻ രാവണനെ നേരിട്ടു. യുദ്ധത്തിൽ അവന്റെ രഥവും കുടയും തകർന്ന്, അവൻ നിലത്ത് വീണു.
ഏതദസ്യ ധനുര്ഭഗ്നമേതേ ചാസ്യ ശരാസ്തഥാ। അയമസ്യ രണേ രാമ ഭഗ്നഃ സാംഗ്രാമികോ രഥഃ
ഇവിടെയാണ് അവന്റെ തകർന്ന വില്ലും, ഇവയാണ് അവന്റെ അമ്പുകളും. രാമാ, യുദ്ധത്തിൽ തകർന്ന അവന്റെ രഥം ഇതാണ്.
അയം തു സാരഥിസ്തസ്യ മത്പക്ഷനിഹതോ ഭുവി। പരിശ്രാന്തസ്യ മേ പക്ഷൌ ഛിത്ത്വാ ഖഡ്ഗേന രാവണഃ
ഇവിടെയാണ് എന്റെ ചിറകുകൊണ്ട് ഞാൻ അടിച്ച അവന്റെ സാരഥി നിലത്ത് വീണിരിക്കുന്നത്. ഞാൻ ക്ഷീണിച്ചപ്പോൾ, രാവണൻ തന്റെ വാൾ കൊണ്ട് എന്റെ ചിറകുകൾ വെട്ടി.
സീതാമാദായ വൈദേഹീമുത്പപാത വിഹായസമ്। രക്ഷസാ നിഹതം പൂര്വം മാം ന ഹന്തും ത്വമര്ഹസി
വൈദേഹിയുടെ മകളായ സീതയെ എടുത്ത്, അവൻ ആകാശത്തിലേക്ക് പറന്നു. രാമാ, ഞാൻ നേരത്തെ തന്നെ ആ രാക്ഷസനാൽ പരാജയപ്പെട്ടതുകൊണ്ട്, നീ എന്നെ കൊല്ലേണ്ട.
രാമസ്തസ്യ തു വിജ്ഞായ സീതാസക്താം പ്രിയാം കഥാമ്। ഗൃധ്രരാജം പരിഷ്വജ്യ പരിത്യജ്യ മഹദ് ധനുഃ
സീതയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രിയപ്പെട്ട കഥ മനസ്സിലാക്കി രാമൻ, വലിയ വില്ല് വച്ചുവെച്ച്, ഗൃധ്രരാജാവിനെ അണകമായി ചേർത്തുപിടിച്ചു.
നിപപാതാവശോ ഭൂമൌ രുരോദ സഹലക്ഷ്മണഃ। ദ്വിഗുണീകൃതതാപാര്തോ രാമോ ധീരതരോഽപി സന്
അവൻ ശക്തിഹീനനായി നിലത്തുവീണു, ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം രാമൻ കരഞ്ഞു. ധൈര്യശാലിയായിരുന്നിട്ടും, രാമൻ ഇരട്ടിയാകുന്ന ദുഃഖത്തിൽ മുഴുകി.
ഏകമേകായനേ കൃച്ഛ്രേ നിഃശ്വസന്തം മുഹുര്മുഹുഃ। സമീക്ഷ്യ ദുഃഖിതോ രാമഃ സൌമിത്രിമിദമബ്രവീത്
ഒരു പാതയിലൂടെ ഒറ്റയ്ക്കു ദു:ഖത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആഴമായി ശ്വാസം വലിക്കുന്ന അവനെ കണ്ട രാമൻ വിഷാദത്തോടെ സൌമിത്രിയെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
രാജ്യം ഭ്രഷ്ടം വനേ വാസഃ സീതാ നഷ്ടാ മൃതോ ദ്വിജഃ। ഈദൃശീയം മമാലക്ഷ്മീര്ദഹേദപി ഹി പാവകമ്
രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടു, കാടിൽ താമസം, സീതയെ കാണാനില്ല, പക്ഷി കൊല്ലപ്പെട്ടു — ഇങ്ങനെ എന്റെ ദുർഭാഗ്യം തീയെപ്പോലും കത്തിച്ചേരുന്നതുപോലെയാണ്.
സമ്പൂര്ണമപി ചേദദ്യ പ്രതരേയം മഹോദധിമ്। സോഽപി നൂനം മമാലക്ഷ്മ്യാ വിശുഷ്യേത് സരിതാം പതിഃ
ഇന്നലെ ഞാൻ ഈ വലിയ സമുദ്രം മുഴുവനും കടന്നുപോയാലും, എന്റെ ദുർഭാഗ്യത്താൽ നദികളുടെ രാജാവായ സമുദ്രം പോലും ഉണങ്ങി പോകും.
നാസ്ത്യഭാഗ്യതരോ ലോകേ മത്തോഽസ്മിന് സ ചരാചരേ। യേനേയം മഹതീ പ്രാപ്താ മയാ വ്യസനവാഗുരാ
ഈ ലോകത്ത് ചലിക്കുന്നവരിലും അചലങ്ങളിലുമുള്ളവരിൽ എന്നേക്കാൾ ദുർഭാഗ്യവാൻ ആരുമില്ല; ഞാൻ ഇത്ര വലിയ കഷ്ടതകളുടെ വലയിൽ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.