കേന വാ കസ്യ വാ ഹേതോഃ സയുഗഃ സപരിച്ഛദഃ। ഖുരനേമിക്ഷതശ്ചായം സിക്തോ രുധിരബിന്ദുഭിഃ
ആർ കൊണ്ടാണ്, ആര്ക്കുവേണ്ടിയാണ്, എന്തിനാണ് ഈ യുക്തിയോടും ഉപകരണങ്ങളോടും കൂടിയ രഥം, കുതിരക്കാലും ചക്രവും കൊണ്ട് പരിക്കേറ്റതും രക്തബിന്ദുക്കളാൽ തളിച്ചതുമാകുന്നത്?
ദേശോ നിര്വൃത്തസംഗ്രാമഃ സുഘോരഃ പാര്ഥിവാത്മജ। ഏകസ്യ തു വിമര്ദോഽയം ന ദ്വയോര്വദതാം വര
രാജകുമാരാ, ഈ സ്ഥലം ഒരു ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം കഴിഞ്ഞ സ്ഥലമാണ്. പക്ഷേ, ഇവിടെ യുദ്ധം രണ്ടുപേര്ക്കിടയിൽ അല്ല, ഒരാളുടെ പോരാട്ടം മാത്രമാണ് ഉണ്ടായത്.
നഹി വൃത്തം ഹി പശ്യാമി ബലസ്യ മഹതഃ പദമ്। നൈകസ്യ തു കൃതേ ലോകാന് വിനാശയിതുമര്ഹസി
ഇവിടെ വലിയൊരു സൈന്യത്തിന്റെ 흔പാടുകളും ഞാൻ കാണുന്നില്ല. ഒരാളുടെ തെറ്റിനായി നീ ലോകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കേണ്ടതില്ല.
യുക്തദണ്ഡാ ഹി മൃദവഃ പ്രശാന്താ വസുധാധിപാഃ। സദാ ത്വം സര്വഭൂതാനാം ശരണ്യഃ പരമാ ഗതിഃ
ന്യായമായ ശിക്ഷ നൽകുന്ന, സ്നേഹവും സമാധാനവും പുലർത്തുന്ന ഭരണാധികാരികളാണ് നല്ലവരായ രാജാക്കന്മാർ. നീ എല്ലാഭൂതങ്ങൾക്കും ആശ്രയവും പരമഗതിയും ആണല്ലോ.
കോ നു ദാരപ്രണാശം തേ സാധു മന്യേത രാഘവ। സരിതഃ സാഗരാഃ ശൈലാ ദേവഗന്ധര്വദാനവാഃ
രാഘവാ, നിന്റെ ഭാര്യയെ നഷ്ടപ്പെടുന്നത് ആരാണ് അംഗീകരിക്കുക? നദികൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ, ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, അസുരന്മാർ — ആരും അതിന് സമ്മതിക്കില്ല.
നാലം തേ വിപ്രിയം കര്തും ദീക്ഷിതസ്യേവ സാധവഃ। യേന രാജന് ഹൃതാ സീതാ തമന്വേഷിതുമര്ഹസി
നിനക്ക് ദോഷം ചെയ്യാൻ ആരും കഴിയില്ല, യജ്ഞത്തിനായി പ്രതിജ്ഞയെടുത്തവരെ നല്ലവര്ക്ക് ദോഷം ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ. രാജാവേ, സീതയെ കൊണ്ടുപോയവനെ നീ അന്വേഷിക്കണം.
മദ്ദ്വിതീയോ ധനുഷ്പാണിഃ സഹായൈഃ പരമര്ഷിഭിഃ। സമുദ്രം വാ വിചേഷ്യാമഃ പര്വതാംശ്ച വനാനി ച
നീ, ആരോടും തുല്യനല്ലാത്തവനും വില്ലുമായി നില്ക്കുമ്പോൾ, ഉത്തമമാരായ ഋഷിമാരുടെ സഹായത്തോടെ, നാം സമുദ്രവും പർവതങ്ങളും കാടുകളും അന്വേഷിക്കാം.
ഗുഹാശ്ച വിവിധാ ഘോരാഃ പദ്മിന്യോ വിവിധാസ്തഥാ। ദേവഗന്ധര്വലോകാംശ്ച വിചേഷ്യാമഃ സമാഹിതാഃ
നാം ഭയങ്കരമായ പലതരം ഗുഹകളും, വിവിധതരം താമരക്കുളങ്ങളും, ദേവന്മാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും ലോകങ്ങളും ശ്രദ്ധയോടെ അന്വേഷിക്കും.
യാവന്നാധിഗമിഷ്യാമസ്തവ ഭാര്യാപഹാരിണമ്। ന ചേത് സാമ്നാ പ്രദാസ്യന്തി പത്നീം തേ ത്രിദശേശ്വരാഃ। കോസലേന്ദ്ര തതഃ പശ്ചാത് പ്രാപ്തകാലം കരിഷ്യസി
നിന്റെ ഭാര്യയെ കൊണ്ടുപോയവനെ നാം കണ്ടെത്തുന്നതുവരെ, ദേവന്മാർ സ്നേഹപൂർവ്വം സീതയെ തിരിച്ചു നൽകുന്നില്ലെങ്കിൽ, കോസലരാജാവേ, അപ്പോൾ നീ യുക്തമായ സമയത്ത് പ്രവർത്തിക്കാം.
ശീലേന സാമ്നാ വിനയേന സീതാം നയേന ന പ്രാപ്സ്യസി ചേന്നരേന്ദ്ര। തതഃ സമുത്സാദയ ഹേമപുങ്ഖൈ- ര്മഹേന്ദ്രവജ്രപ്രതിമൈഃ ശരൌഘൈഃ
നരേന്ദ്രാ, നീ ശീലവും സാന്ത്വനവും വിനയവും ഉപയോഗിച്ചും സീതയെ തിരിച്ചു ലഭിക്കാനായില്ലെങ്കിൽ, അപ്പോൾ സ്വർണ്ണത്തുമ്പുള്ള, ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രംപോലുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവരെ നശിപ്പിക്കണം.
thumb|ഷട്ഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡേ ഷട്ഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ॥൩-
ശ്രീമദ്-വാൽമീകിരാമായണത്തിലെ അരണ്യകാണ്ഡത്തിലെ അറുപത്താറാം സർഗം കേൾക്കാം.
തം തഥാ ശോകസംതപ്തം വിലപന്തമനാഥവത്। മോഹേന മഹതാ യുക്തം പരിദ്യൂനമചേതസമ്
അങ്ങനെ, ആൾക്കൂട്ടം ഇല്ലാത്തവനായി ദുഃഖത്തിൽ കത്തുന്നവനും, വലിയൊരു മോഹത്തിൽ ആകുലനായി, മനസ്സിൽ തളർന്നവനും ആയിരുന്നു അദ്ദേഹം.
തതഃ സൌമിത്രിരാശ്വസ്യ മുഹൂര്താദിവ ലക്ഷ്മണഃ। രാമം സമ്ബോധയാമാസ ചരണൌ ചാഭിപീഡയന്
അപ്പോൾ, സൌമിത്രിയായ ലക്ഷ്മണൻ കുറച്ചു നേരം കഴിഞ്ഞ്, രാമന്റെ കാലുകൾ അമർത്തി അവനെ ഉണർത്തി.
മഹതാ തപസാ ചാപി മഹതാ ചാപി കര്മണാ। രാജ്ഞാ ദശരഥേനാസീല്ലബ്ധോഽമൃതമിവാമരൈഃ
വലിയ തപസ്സും മഹത്തായ പ്രവർത്തികളും കൊണ്ട് രാജാവ് ദശരഥൻ നിന്നെ ലഭിച്ചു, അമൃതം ദേവന്മാർക്ക് ലഭിക്കുന്നതുപോലെ.
തവ ചൈവ ഗുണൈര്ബദ്ധസ്ത്വദ്വിയോഗാന്മഹീപതിഃ। രാജാ ദേവത്വമാപന്നോ ഭരതസ്യ യഥാ ശ്രുതമ്
നിന്റെ ഗുണങ്ങളിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു, ഭൂമിയുടെ രാജാവായ ദശരഥൻ നിന്നിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടപ്പോൾ ദൈവത്തിൻറെ സ്ഥിതിയിൽ എത്തി, ഭാരതനേക്കുറിച്ച് കേട്ടതുപോലെ.
യദി ദുഃഖമിദം പ്രാപ്തം കാകുത്സ്ഥ ന സഹിഷ്യസേ। പ്രാകൃതശ്ചാല്പസത്ത്വശ്ച ഇതരഃ കഃ സഹിഷ്യതി
കാകുത്സ്ഥാ, ഈ ദുഃഖം നീ സഹിക്കാനാവില്ലെങ്കിൽ, സാധാരണക്കാരനും ബലഹീനനും ആരാണ് ഇത് സഹിക്കാൻ കഴിയുക?
ആശ്വസിഹി നരശ്രേഷ്ഠ പ്രാണിനഃ കസ്യ നാപദഃ। സംസ്പൃശന്ത്യഗ്നിവദ് രാജന് ക്ഷണേന വ്യപയാന്തി ച
നരശ്രേഷ്ഠാ, ധൈര്യം കൈവരിക്കൂ. ജീവികളിൽ ആരെയാണ് ദുരിതം തൊടാത്തത്? രാജാവേ, തീപോലെ അവ ദു:ഖങ്ങൾ ഒരു നിമിഷം തൊട്ട് പിന്നെ അകന്നു പോകും.
ദുഃഖിതോ ഹി ഭവാഁല്ലോകാംസ്തേജസാ യദി ധക്ഷ്യതേ। ആര്താഃ പ്രജാ നരവ്യാഘ്ര ക്വ നു യാസ്യന്തി നിര്വൃതിമ്
നീ ദുഃഖത്തിൽ ആകുലനായി ലോകങ്ങളെ നിന്റെ തേജസ്സിൽ കത്തിച്ചാൽ, മനുഷ്യസിംഹാ, പീഡിതരായ ജനങ്ങൾ എവിടെ ആശ്വാസം കണ്ടെത്തും?
ലോകസ്വഭാവ ഏവൈഷ യയാതിര്നഹുഷാത്മജഃ। ഗതഃ ശക്രേണ സാലോക്യമനയസ്തം സമസ്പൃശത്
ലോകത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഇതാണ്: നഹുഷന്റെ മകനായ യയാതി ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം സ്വർഗത്തിൽ എത്തി, എന്നിരുന്നാലും ദുരിതം അവനെ ബാധിച്ചു.
മഹര്ഷിര്യോ വസിഷ്ഠസ്തു യഃ പിതുര്നഃ പുരോഹിതഃ। അഹ്നാ പുത്രശതം ജജ്ഞേ തഥൈവാസ്യ പുനര്ഹതമ്
നമ്മുടെ അച്ഛന്റെ പുരോഹിതനായ മഹർഷി വസിഷ്ഠന് ഒരു ദിവസം തന്നെ നൂറു മക്കളുണ്ടായി. അവരൊക്കെയും അങ്ങനെ തന്നെ നഷ്ടമായി.
യാ ചേയം ജഗതോ മാതാ സര്വലോകനമസ്കൃതാ। അസ്യാശ്ച ചലനം ഭൂമേര്ദൃശ്യതേ കോസലേശ്വര
ലോകത്തിന്റെ അമ്മയായ ഈ ഭൂമി, എല്ലാ ജീവികളും ആദരിക്കുന്നവൾ, കോസലരാജാവേ, അവളും ഇങ്ങോട്ട് വിറയുന്നതു കാണാം.
യൌ ധര്മൌ ജഗതോ നേത്രൌ യത്ര സര്വം പ്രതിഷ്ഠിതമ്। ആദിത്യചന്ദ്രൌ ഗ്രഹണമഭ്യുപേതൌ മഹാബലൌ
ലോകത്തിന്റെ കണ്ണുകളായ ധർമ്മത്തിന്റെ ഇരട്ട സ്തംഭങ്ങൾ, അതായത് മഹാബലശാലികളായ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും, ഇരുവരും ഗ്രഹണത്തിൽ ആകുന്നു.
സുമഹാന്ത്യപി ഭൂതാനി ദേവാശ്ച പുരുഷര്ഷഭ। ന ദൈവസ്യ പ്രമുഞ്ചന്തി സര്വഭൂതാനി ദേഹിനഃ
വലിയ ദേവന്മാരും മഹാശക്തിയുള്ള ജീവികളും, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ, വിധിയെ ആരും ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയില്ല; എല്ലാ ജീവികളും അതിന് അടിമകളാണ്.
ശക്രാദിഷ്വപി ദേവേഷു വര്തമാനൌ നയാനയൌ। ശ്രൂയേതേ നരശാര്ദൂല ന ത്വം ശോചിതുമര്ഹസി
ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരിലും നല്ലതും ചീത്തയും സംഭവിക്കുന്നതായി കേൾക്കാം, മനുഷ്യസിംഹാ; നീ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.
മൃതായാമപി വൈദേഹ്യാം നഷ്ടായാമപി രാഘവ। ശോചിതും നാര്ഹസേ വീര യഥാന്യഃ പ്രാകൃതസ്തഥാ
വൈദേഹി മരിച്ചുപോയാലും, നഷ്ടമായാലും, രാഘവാ, നീ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ ദുഃഖിക്കേണ്ട, വീരനേ.
ത്വദ്വിധാ നഹി ശോചന്തി സതതം സര്വദര്ശനാഃ। സുമഹത്സ്വപി കൃച്ഛ്രേഷു രാമാനിര്വിണ്ണദര്ശനാഃ
സകലവും കാണുന്ന നിനക്കുപോലുള്ളവർ, രാമാ, വലിയ കഷ്ടതകളിലും നിരന്തരം ദുഃഖിക്കാറില്ല; അവരുടെ ദൃഷ്ടി അകറ്റപ്പെടാറില്ല.
തത്ത്വതോ ഹി നരശ്രേഷ്ഠ ബുദ്ധ്യാ സമനുചിന്തയ। ബുദ്ധ്യാ യുക്താ മഹാപ്രാജ്ഞാ വിജാനന്തി ശുഭാശുഭേ
അതിനാൽ, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ, നീ ബുദ്ധിയാൽ സത്യം ആലോചിക്കണം; മഹാപണ്ഡിതന്മാർ ബുദ്ധിയാൽ നല്ലതും ചീത്തയും തിരിച്ചറിയുന്നു.
അദൃഷ്ടഗുണദോഷാണാമധ്രുവാണാം തു കര്മണാമ്। നാന്തരേണ ക്രിയാം തേഷാം ഫലമിഷ്ടം ച വര്തതേ
ഫലവും ദോഷവും കാണാനാകാത്ത, സ്ഥിരതയില്ലാത്ത പ്രവൃത്തികൾക്ക്, യത്നം കൂടാതെ ആഗ്രഹിച്ച ഫലം ലഭിക്കില്ല.
മാമേവം ഹി പുരാ വീര ത്വമേവ ബഹുശോക്തവാന്। അനുശിഷ്യാദ്ധി കോ നു ത്വാമപി സാക്ഷാദ് ബൃഹസ്പതിഃ
വീരനേ, ഇതുപോലെ നീ തന്നെ മുമ്പ് എനിക്കു പലതവണ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; നിനക്കു നേരിട്ട് ബൃഹസ്പതിയും ഉപദേശിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ബുദ്ധിശ്ച തേ മഹാപ്രാജ്ഞ ദേവൈരപി ദുരന്വയാ। ശോകേനാഭിപ്രസുപ്തം തേ ജ്ഞാനം സമ്ബോധയാമ്യഹമ്
ദേവന്മാർക്കു പോലും പിടികിട്ടാത്ത ബുദ്ധി നിനക്കുണ്ട്, മഹാപണ്ഡിതാ; പക്ഷേ, ദുഃഖം കൊണ്ടു നിന്റെ ജ്ഞാനം മങ്ങിപ്പോയതുകൊണ്ട് ഞാൻ അതിനെ ഉണർത്തുന്നു.