തതോ ദാശരഥീ രാമ ഉവാച ച ശിലോച്ചയമ്। മമ ബാണാഗ്നിനിര്ദഗ്ധോ ഭസ്മീഭൂതോ ഭവിഷ്യസി
അതിനുശേഷം ദശരഥപുത്രനായ രാമൻ ആ കല്ലുകൂട്ടിനോട് പറഞ്ഞു: എന്റെ അമ്പുകളുടെ തീയിൽ നീ കത്തിപ്പോകും, ചാരമായ് മാറും.
അസേവ്യഃ സര്വതശ്ചൈവ നിസ്തൃണദ്രുമപല്ലവഃ। ഇമാം വാ സരിതം ചാദ്യ ശോഷയിഷ്യാമി ലക്ഷ്മണ
എല്ലായിടത്തും നീ സമീപിക്കാനാകാത്തതായും പുല്ലും മരങ്ങളും ഇലകളും ഇല്ലാത്തതായും മാറും; അല്ലെങ്കിൽ, ലക്ഷ്മണ, ഇന്ന് ഈ നദിയെ ഞാൻ ഉണക്കിത്തീരിക്കും.
യദി നാഖ്യാതി മേ സീതാമദ്യ ചന്ദ്രനിഭാനനാമ്। ഏവം പ്രരുഷിതോ രാമോ ദിധക്ഷന്നിവ ചക്ഷുഷാ
ഇന്ന് നീ എനിക്ക് ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖമുള്ള സീതയെ കാണിച്ചില്ലെങ്കിൽ... ഇങ്ങനെ കോപത്തോടെ രാമൻ തന്റെ കാഴ്ചകൊണ്ട് ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നിച്ചു.
ദദര്ശ ഭൂമൌ നിഷ്ക്രാന്തം രാക്ഷസസ്യ പദം മഹത്। ത്രസ്തായാ രാമകാംക്ഷിണ്യാഃ പ്രധാവന്ത്യാ ഇതസ്തതഃ
ഭൂമിയിൽ, ഭയന്നും രാമനെ ആഗ്രഹിച്ചും ഇവിടെ-അവിടെ ഓടിയ സീതയുടെ വലിയൊരു രാക്ഷസന്റെ പാദമുദ്ര രാമൻ കണ്ടു.
രാക്ഷസേനാനുസൃപ്തായാ വൈദേഹ്യാശ്ച പദാനി തു। സ സമീക്ഷ്യ പരിക്രാന്തം സീതായാ രാക്ഷസസ്യ ച
രാക്ഷസൻ പിന്തുടർന്ന വൈദേഹിയുടെ പാദചിഹ്നങ്ങളും, സീതയുടെയും രാക്ഷസന്റെയും ചിതറിക്കിടക്കുന്ന കാൽപ്പാടുകളും അവൻ ശ്രദ്ധിച്ചു.
ഭഗ്നം ധനുശ്ച തൂണീ ച വികീര്ണം ബഹുധാ രഥമ്। സമ്ഭ്രാന്തഹൃദയോ രാമഃ ശശംസ ഭ്രാതരം പ്രിയമ്
വിള്ള് തകർന്ന്, അമ്പച്ചട്ടി ചിതറിപ്പോയി, രഥം പല ഭാഗങ്ങളായി തകർന്നിരിക്കുന്നു; ഭയപ്പെട്ട ഹൃദയത്തോടെ രാമൻ തന്റെ പ്രിയ സഹോദരനോട് പറഞ്ഞു.
പശ്യ ലക്ഷ്മണ വൈദേഹ്യാ കീര്ണാഃ കനകബിന്ദവഃ। ഭൂഷണാനാം ഹി സൌമിത്രേ മാല്യാനി വിവിധാനി ച
ലക്ഷ്മണ, നോക്കു, വൈദേഹിയുടെ ആഭരണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പൊന്നുതുള്ളികൾ ചിതറിക്കിടക്കുന്നു; വിവിധതരത്തിലുള്ള പുഷ്പമാലകളും കാണാം, സൌമിത്രേ.
തപ്തബിന്ദുനികാശൈശ്ച ചിത്രൈഃ ക്ഷതജബിന്ദുഭിഃ। ആവൃതം പശ്യ സൌമിത്രേ സര്വതോ ധരണീതലമ്
സൌമിത്രേ, ഉരുകിയ പൊന്നുപോലും വിചിത്രമായ രക്തത്തുള്ളികളാലും ഭൂമി എല്ലാടും മൂടിയിരിക്കുന്നു, നോക്കു.
മന്യേ ലക്ഷ്മണ വൈദേഹീ രാക്ഷസൈഃ കാമരൂപിഭിഃ। ഭിത്ത്വാ ഭിത്ത്വാ വിഭക്താ വാ ഭക്ഷിതാ വാ ഭവിഷ്യതി
ലക്ഷ്മണ, ഞാൻ കരുതുന്നു, വൈദേഹിയെ രൂപംമാറ്റുന്ന രാക്ഷസന്മാർ ആക്രമിച്ചു, കീറി, വേർതിരിച്ചു, അല്ലെങ്കിൽ കഴിച്ചുകളഞ്ഞിരിക്കാം.
തസ്യാ നിമിത്തം സീതായാ ദ്വയോര്വിവദമാനയോഃ। ബഭൂവ യുദ്ധം സൌമിത്രേ ഘോരം രാക്ഷസയോരിഹ
സീതയെ കാരണം, സൌമിത്രേ, ഇവിടെ രണ്ട് രാക്ഷസന്മാർ തമ്മിൽ ഭയങ്കരമായ ഒരു പോരാട്ടം നടന്നിരുന്നു.
മുക്താമണിചിതം ചേദം രമണീയം വിഭൂഷിതമ്। ധരണ്യാം പതിതം സൌമ്യ കസ്യ ഭഗ്നം മഹദ് ധനുഃ
പ്രിയനേ, മുത്തുകളും രത്നങ്ങളും ചാർത്തിയ മനോഹരമായ ആ വലിയ വിള്ള് ആരുടേതാണ് ഇതാ ഭൂമിയിൽ തകർന്നു കിടക്കുന്നത്?
രാക്ഷസാനാമിദം വത്സ സുരാണാമഥവാപി വാ। തരുണാദിത്യസംകാശം വൈദൂര്യഗുലികാചിതമ്
കുഞ്ഞേ, രാക്ഷസന്മാരുടേതോ അല്ലെങ്കിൽ ദേവന്മാരുടേതോ, ഉദയസൂര്യനെപ്പോലും വൈഡൂര്യമണികൾ ചാർത്തിയ ഈ വിള്ള് ആരുടേതാണ്?
വിശീര്ണം പതിതം ഭൂമൌ കവചം കസ്യ കാഞ്ചനമ്। ഛത്രം ശതശലാകം ച ദിവ്യമാല്യോപശോഭിതമ്
തകർന്നു ഭൂമിയിൽ വീണിരിക്കുന്ന ഈ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കവചം ആരുടേതാണ്? ദൈവിക പുഷ്പമാലകൾ അണിഞ്ഞ നൂറു അംശങ്ങളുള്ള ഈ കുട ആരുടേതാണ്?
ഭഗ്നദണ്ഡമിദം സൌമ്യ ഭൂമൌ കസ്യ നിപാതിതമ്। കാഞ്ചനോരശ്ഛദാശ്ചേമേ പിശാചവദനാഃ ഖരാഃ
സൌമ്യ, ഭൂമിയിൽ വീണു തകർന്നിരിക്കുന്ന ഈ ദണ്ഡം ആരുടേതാണ്? പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള നെഞ്ചുരകളും ഭയാനകമായ മുഖങ്ങളുമുള്ള ഈ ഖരന്മാർ ആരാണ്?
ഭീമരൂപാ മഹാകായാഃ കസ്യ വാ നിഹതാ രണേ। ദീപ്തപാവകസംകാശോ ദ്യുതിമാന് സമരധ്വജഃ
ഭയങ്കരമായ രൂപവും വലിയ ശരീരവും ഉള്ള ഇവർ ആരാണ് പോരിൽ വീണത്? ദഹിക്കുന്ന അഗ്നിപോലും പ്രകാശമുള്ള സമരധ്വജം ആരുടേതാണ് ഇവിടെ കിടക്കുന്നത്?
അപവിദ്ധശ്ച ഭഗ്നശ്ച കസ്യ സാങ്ഗ്രാമികോ രഥഃ। രഥാക്ഷമാത്രാ വിശിഖാസ്തപനീയവിഭൂഷണാഃ
സൌമ്യ, പോരിൽ ഉപയോഗിച്ച ഈ രഥം ആരുടേതാണ്, തകർന്നു ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടത്? പൊന്നുകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച അമ്പുകൾ രഥചക്രങ്ങൾപോലെ ചിതറിക്കിടക്കുന്നു.
കസ്യേമേ നിഹതാ ബാണാഃ പ്രകീര്ണാ ഘോരദര്ശനാഃ। ശരാവരൌ ശരൈഃ പൂര്ണൌ വിധ്വസ്തൌ പശ്യ ലക്ഷ്മണ
ലക്ഷ്മണാ, ഈ ഭയാനകമായ അമ്പുകൾ ആരുടേതാണ്, ചിതറിക്കിടക്കുന്നതും നശിച്ചിരിക്കുന്നതും? നോക്ക്, രണ്ടു അമ്പച്ചില്ലുകളും അമ്പുകൾകൊണ്ട് നിറഞ്ഞു തകർന്ന് കിടക്കുന്നു.
പ്രതോദാഭീഷുഹസ്തോഽയം കസ്യ വാ സാരഥിര്ഹതഃ। പദവീ പുരുഷസ്യൈഷാ വ്യക്തം കസ്യാപി രക്ഷസഃ
കൈയിൽ ചവിട്ടും ചവിട്ടുപിടിയും പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ സാരഥി ആരുടേതാണ്, കൊല്ലപ്പെട്ടത്? ഇതു വ്യക്തമായി ആരോ രാക്ഷസന്റെ പാതയാണെന്ന് തോന്നുന്നു.
വൈരം ശതഗുണം പശ്യ മമ തൈര്ജീവിതാന്തകമ്। സുഘോരഹൃദയൈഃ സൌമ്യ രാക്ഷസൈഃ കാമരൂപിഭിഃ
സൗമ്യ, ആ ഭയങ്കരഹൃദയങ്ങളുള്ള, രൂപം മാറ്റുന്ന രാക്ഷസന്മാരോടുള്ള എന്റെ വൈരം, ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടുന്ന തരത്തിൽ, നൂറിരട്ടി വർദ്ധിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു കാണൂ.
ഹൃതാ മൃതാ വാ വൈദേഹീ ഭക്ഷിതാ വാ തപസ്വിനീ। ന ധര്മസ്ത്രായതേ സീതാം ഹ്രിയമാണാം മഹാവനേ
വൈദേഹിയെ എങ്കിൽ കൊണ്ടുപോയോ, കൊല്ലപ്പെട്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ ഈ തപസ്സിനിയായ സീതയെ ഭക്ഷിച്ചോ എങ്കിൽ, ഈ വലിയ കാടിൽ പിടിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ധർമ്മം അവളെ രക്ഷിച്ചില്ല.
ഭക്ഷിതായാം ഹി വൈദേഹ്യാം ഹൃതായാമപി ലക്ഷ്മണ। കേ ഹി ലോകേ പ്രിയം കര്തും ശക്താഃ സൌമ്യ മമേശ്വരാഃ
വൈദേഹിയെ ഭക്ഷിച്ചോ കൊണ്ടുപോയോ എങ്കിൽ, ലക്ഷ്മണാ, ഈ ലോകത്ത്, ദേവന്മാരിലും ഉൾപ്പെടെ, ആരാണ് എനിക്ക് സന്തോഷം നൽകാൻ കഴിയുക?
കര്താരമപി ലോകാനാം ശൂരം കരുണവേദിനമ്। അജ്ഞാനാദവമന്യേരന് സര്വഭൂതാനി ലക്ഷ്മണ
ലക്ഷ്മണാ, ലോകങ്ങളുടെ കർത്താവായ ധീരനും കരുണയുള്ളവനും ആയാലും, അജ്ഞാനത്താൽ എല്ലാ ജീവികളും അവനെ അവഗണിക്കാമല്ലോ.
മൃദും ലോകഹിതേ യുക്തം ദാന്തം കരുണവേദിനമ്। നിര്വീര്യ ഇതി മന്യന്തേ നൂനം മാം ത്രിദശേശ്വരാഃ
ലോകഹിതത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന, സാവധാനം സംസാരിക്കുന്ന, ആത്മസംയമനം പുലർത്തുന്ന, കരുണയുള്ളവനാണെന്നു കൊണ്ടാണ് ദേവന്മാർ എന്നെ ബലഹീനനെന്ന് കരുതുന്നത്.
മാം പ്രാപ്യ ഹി ഗുണോ ദോഷഃ സംവൃത്തഃ പശ്യ ലക്ഷ്മണ। അദ്യൈവ സര്വഭൂതാനാം രക്ഷസാമഭവായ ച
ലക്ഷ്മണാ, എന്റെ ഗുണങ്ങൾ എനിക്ക് ദോഷമായി മാറിയിരിക്കുന്നു എന്നു നോക്ക്; ഇന്നാണ് എല്ലാ ജീവികൾക്കും രാക്ഷസന്മാർക്കും നാശം സംഭവിക്കുക.
സംഹൃത്യൈവ ശശിജ്യോത്സ്നാം മഹാന് സൂര്യ ഇവോദിതഃ। സംഹൃത്യൈവ ഗുണാന് സര്വാന് മമ തേജഃ പ്രകാശതേ
പിറന്ന വലിയ സൂര്യൻ ചന്ദ്രന്റെ പ്രകാശം അകറ്റുന്നതുപോലെ, എന്റെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഒളിപ്പിച്ച് എന്റെ ശക്തി തെളിയുന്നതാണ്.
നൈവ യക്ഷാ ന ഗന്ധര്വാ ന പിശാചാ ന രാക്ഷസാഃ। കിംനരാ വാ മനുഷ്യാ വാ സുഖം പ്രാപ്സ്യന്തി ലക്ഷ്മണ
ലക്ഷ്മണാ, യക്ഷന്മാർക്കും ഗന്ധർവന്മാർക്കും പിശാചുകൾക്കും രാക്ഷസന്മാർക്കും കിന്നരന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും സന്തോഷം ലഭിക്കില്ല.
മമാസ്ത്രബാണസമ്പൂര്ണമാകാശം പശ്യ ലക്ഷ്മണ। അസമ്പാതം കരിഷ്യാമി ഹ്യദ്യ ത്രൈലോക്യചാരിണാമ്
ലക്ഷ്മണാ, എന്റെ ആയുധങ്ങളും അമ്പുകളും ആകാശം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു എന്നു നോക്ക്; ഇന്ന് ഞാൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും സഞ്ചരിക്കുന്നവർക്ക് ആകാശം കടക്കാനാവാത്തതാക്കും.
സംനിരുദ്ധഗ്രഹഗണമാവാരിതനിശാകരമ്। വിപ്രണഷ്ടാനലമരുദ്ഭാസ്കരദ്യുതിസംവൃതമ്
ഗ്രഹങ്ങൾ തടയപ്പെട്ടും, ചന്ദ്രൻ മറച്ചുപോയും, അഗ്നിയും വായുവും അപ്രത്യക്ഷമായും, സൂര്യന്റെ പ്രകാശം മറഞ്ഞുപോയുമാണ്—
വിനിര്മഥിതശൈലാഗ്രം ശുഷ്യമാണജലാശയമ്। ധ്വസ്തദ്രുമലതാഗുല്മം വിപ്രണാശിതസാഗരമ്
പർവതശിഖരങ്ങൾ തകർന്നും, ജലാശയങ്ങൾ ഉണങ്ങിയും, മരങ്ങളും വള്ളികളും കാടുകളും നശിച്ചും, സമുദ്രം പോലും അപ്രത്യക്ഷമായും—
ത്രൈലോക്യം തു കരിഷ്യാമി സംയുക്തം കാലകര്മണാ। ന തേ കുശലിനീം സീതാം പ്രദാസ്യന്തി മമേശ്വരാഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും കാലത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ഞാൻ നശിപ്പിക്കും; ദേവന്മാർ എനിക്ക് സീതയെ സുരക്ഷിതയായി തിരികെ നൽകില്ല.