യദി തസ്യാഗമഃ കശ്ചിദാര്യാ വാ സാഥ ലക്ഷ്യതേ। ബാഢമിത്യേവ കാകുത്സ്ഥഃ പ്രസ്ഥിതോ ദക്ഷിണാം ദിശമ്
'അവിടെ അവളെത്തിയതിന്റെ ഏതെങ്കിലും അടയാളമോ, അല്ലെങ്കിൽ ആ മഹിളയെ കാണാനാവുമോ എന്ന് നോക്കാം.' കാകുത്ഥ്സൻ 'ശരി' എന്നു പറഞ്ഞ് തെക്കോട്ട് പുറപ്പെട്ടു.
ലക്ഷ്മണാനുഗതഃ ശ്രീമാന് വീക്ഷമാണോ വസുംധരാമ്। ഏവം സമ്ഭാഷമാണൌ താവന്യോന്യം ഭ്രാതരാവുഭൌ
ലക്ഷ്മണൻ കൂടെ നിന്നു, മഹത്വമുള്ളവൻ ഭൂമിയെ നോക്കി; ഇങ്ങനെ ആ സഹോദരന്മാർ തമ്മിൽ സംസാരിച്ചു.
വസുംധരായാം പതിതപുഷ്പമാര്ഗമപശ്യതാമ്। പുഷ്പവൃഷ്ടിം നിപതിതാം ദൃഷ്ട്വാ രാമോ മഹീതലേ
ഭൂമിയിൽ വീണു കിടക്കുന്ന പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ വഴിയിലൂടെ അവർ നോക്കുമ്പോൾ, രാമൻ ഭൂമിയിൽ വീണു കിടക്കുന്ന പുഷ്പവൃഷ്ടി കണ്ടു.
ഉവാച ലക്ഷ്മണം വീരോ ദുഃഖിതോ ദുഃഖിതം വചഃ। അഭിജാനാമി പുഷ്പാണി താനീമാനീഹ ലക്ഷ്മണ
വീരനായ രാമൻ ദുഃഖിതനായി, ദുഃഖത്തിൽ ആയിരുന്ന ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു: 'ലക്ഷ്മണാ, ഇവിടെ കിടക്കുന്ന ഈ പുഷ്പങ്ങൾ ഞാൻ തിരിച്ചറിയുന്നു.'
അപിനദ്ധാനി വൈദേഹ്യാ മയാ ദത്താനി കാനനേ। മന്യേ സൂര്യശ്ച വായുശ്ച മേദിനീ ച യശസ്വിനീ
'വൈദേഹി കാട്ടിൽ കെട്ടിയിട്ടത്, ഞാൻ തന്ന പുഷ്പങ്ങളാണ് ഇവ. എനിക്ക് തോന്നുന്നു, മഹത്വമുള്ള സൂര്യനും കാറ്റും ഭൂമിയും ഇവ സംരക്ഷിക്കുന്നു.'
അഭിരക്ഷന്തി പുഷ്പാണി പ്രകുര്വന്തോ മമ പ്രിയമ്। ഏവമുക്ത്വാ മഹാബാഹുര്ലക്ഷ്മണം പുരുഷര്ഷഭമ്
'എനിക്ക് ഇഷ്ടംപോലെ ഇവയെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ മഹാബാഹുവായ രാമൻ പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു.
ഉവാച രാമോ ധര്മാത്മാ ഗിരിം പ്രസ്രവണാകുലമ്। കച്ചിത് ക്ഷിതിഭൃതാം നാഥ ദൃഷ്ടാ സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ
ധർമ്മാത്മാവായ രാമൻ, ഉല്പ്രസ്രവണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ പർവ്വതത്തോട് പറഞ്ഞു: 'പർവ്വതാധിപതേ, എല്ലാ അവയവങ്ങളും മനോഹരമായവളെ നീ കണ്ടോ?'
രാമാ രമ്യേ വനോദ്ദേശേ മയാ വിരഹിതാ ത്വയാ। ക്രുദ്ധോഽബ്രവീദ് ഗിരിം തത്ര സിംഹഃ ക്ഷുദ്രമൃഗം യഥാ
'നീ എന്നിൽ നിന്നു വേർപെടുത്തിയ രാമയെ ഈ മനോഹരമായ വനഭാഗത്തിൽ, അവൾ അത്രമേൽ കോപത്തോടെ പർവ്വതത്തോട് പറഞ്ഞു, ഒരു സിംഹം ചെറുമൃഗത്തോട് പറയുന്നതുപോലെ.'
താം ഹേമവര്ണാം ഹേമാങ്ഗീം സീതാം ദര്ശയ പര്വത। യാവത് സാനൂനി സര്വാണി ന തേ വിധ്വംസയാമ്യഹമ്
പർവ്വതമേ, സ്വർണ്ണനിറവും സ്വർണ്ണമായ ശരീരവും ഉള്ള സീതയെ എനിക്ക് കാണിക്കൂ. അല്ലെങ്കിൽ, നിന്റെ എല്ലാ മുകളുകളും ഞാൻ നശിപ്പിക്കും.
ഏവമുക്തസ്തു രാമേണ പര്വതോ മൈഥിലീം പ്രതി। ദര്ശയന്നിവ താം സീതാം നാദര്ശയത രാഘവേ
രാമൻ സീതയെ കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ആ പർവ്വതം സീതയെ കാണിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നിച്ചെങ്കിലും രാഘവനു സീതയെ കാണിച്ചില്ല.
തതോ ദാശരഥീ രാമ ഉവാച ച ശിലോച്ചയമ്। മമ ബാണാഗ്നിനിര്ദഗ്ധോ ഭസ്മീഭൂതോ ഭവിഷ്യസി
അതിനുശേഷം ദശരഥപുത്രനായ രാമൻ ആ കല്ലുകൂട്ടിനോട് പറഞ്ഞു: എന്റെ അമ്പുകളുടെ തീയിൽ നീ കത്തിപ്പോകും, ചാരമായ് മാറും.
അസേവ്യഃ സര്വതശ്ചൈവ നിസ്തൃണദ്രുമപല്ലവഃ। ഇമാം വാ സരിതം ചാദ്യ ശോഷയിഷ്യാമി ലക്ഷ്മണ
എല്ലായിടത്തും നീ സമീപിക്കാനാകാത്തതായും പുല്ലും മരങ്ങളും ഇലകളും ഇല്ലാത്തതായും മാറും; അല്ലെങ്കിൽ, ലക്ഷ്മണ, ഇന്ന് ഈ നദിയെ ഞാൻ ഉണക്കിത്തീരിക്കും.
യദി നാഖ്യാതി മേ സീതാമദ്യ ചന്ദ്രനിഭാനനാമ്। ഏവം പ്രരുഷിതോ രാമോ ദിധക്ഷന്നിവ ചക്ഷുഷാ
ഇന്ന് നീ എനിക്ക് ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖമുള്ള സീതയെ കാണിച്ചില്ലെങ്കിൽ... ഇങ്ങനെ കോപത്തോടെ രാമൻ തന്റെ കാഴ്ചകൊണ്ട് ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നിച്ചു.
ദദര്ശ ഭൂമൌ നിഷ്ക്രാന്തം രാക്ഷസസ്യ പദം മഹത്। ത്രസ്തായാ രാമകാംക്ഷിണ്യാഃ പ്രധാവന്ത്യാ ഇതസ്തതഃ
ഭൂമിയിൽ, ഭയന്നും രാമനെ ആഗ്രഹിച്ചും ഇവിടെ-അവിടെ ഓടിയ സീതയുടെ വലിയൊരു രാക്ഷസന്റെ പാദമുദ്ര രാമൻ കണ്ടു.
രാക്ഷസേനാനുസൃപ്തായാ വൈദേഹ്യാശ്ച പദാനി തു। സ സമീക്ഷ്യ പരിക്രാന്തം സീതായാ രാക്ഷസസ്യ ച
രാക്ഷസൻ പിന്തുടർന്ന വൈദേഹിയുടെ പാദചിഹ്നങ്ങളും, സീതയുടെയും രാക്ഷസന്റെയും ചിതറിക്കിടക്കുന്ന കാൽപ്പാടുകളും അവൻ ശ്രദ്ധിച്ചു.
ഭഗ്നം ധനുശ്ച തൂണീ ച വികീര്ണം ബഹുധാ രഥമ്। സമ്ഭ്രാന്തഹൃദയോ രാമഃ ശശംസ ഭ്രാതരം പ്രിയമ്
വിള്ള് തകർന്ന്, അമ്പച്ചട്ടി ചിതറിപ്പോയി, രഥം പല ഭാഗങ്ങളായി തകർന്നിരിക്കുന്നു; ഭയപ്പെട്ട ഹൃദയത്തോടെ രാമൻ തന്റെ പ്രിയ സഹോദരനോട് പറഞ്ഞു.
പശ്യ ലക്ഷ്മണ വൈദേഹ്യാ കീര്ണാഃ കനകബിന്ദവഃ। ഭൂഷണാനാം ഹി സൌമിത്രേ മാല്യാനി വിവിധാനി ച
ലക്ഷ്മണ, നോക്കു, വൈദേഹിയുടെ ആഭരണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പൊന്നുതുള്ളികൾ ചിതറിക്കിടക്കുന്നു; വിവിധതരത്തിലുള്ള പുഷ്പമാലകളും കാണാം, സൌമിത്രേ.
തപ്തബിന്ദുനികാശൈശ്ച ചിത്രൈഃ ക്ഷതജബിന്ദുഭിഃ। ആവൃതം പശ്യ സൌമിത്രേ സര്വതോ ധരണീതലമ്
സൌമിത്രേ, ഉരുകിയ പൊന്നുപോലും വിചിത്രമായ രക്തത്തുള്ളികളാലും ഭൂമി എല്ലാടും മൂടിയിരിക്കുന്നു, നോക്കു.
മന്യേ ലക്ഷ്മണ വൈദേഹീ രാക്ഷസൈഃ കാമരൂപിഭിഃ। ഭിത്ത്വാ ഭിത്ത്വാ വിഭക്താ വാ ഭക്ഷിതാ വാ ഭവിഷ്യതി
ലക്ഷ്മണ, ഞാൻ കരുതുന്നു, വൈദേഹിയെ രൂപംമാറ്റുന്ന രാക്ഷസന്മാർ ആക്രമിച്ചു, കീറി, വേർതിരിച്ചു, അല്ലെങ്കിൽ കഴിച്ചുകളഞ്ഞിരിക്കാം.
തസ്യാ നിമിത്തം സീതായാ ദ്വയോര്വിവദമാനയോഃ। ബഭൂവ യുദ്ധം സൌമിത്രേ ഘോരം രാക്ഷസയോരിഹ
സീതയെ കാരണം, സൌമിത്രേ, ഇവിടെ രണ്ട് രാക്ഷസന്മാർ തമ്മിൽ ഭയങ്കരമായ ഒരു പോരാട്ടം നടന്നിരുന്നു.
മുക്താമണിചിതം ചേദം രമണീയം വിഭൂഷിതമ്। ധരണ്യാം പതിതം സൌമ്യ കസ്യ ഭഗ്നം മഹദ് ധനുഃ
പ്രിയനേ, മുത്തുകളും രത്നങ്ങളും ചാർത്തിയ മനോഹരമായ ആ വലിയ വിള്ള് ആരുടേതാണ് ഇതാ ഭൂമിയിൽ തകർന്നു കിടക്കുന്നത്?
രാക്ഷസാനാമിദം വത്സ സുരാണാമഥവാപി വാ। തരുണാദിത്യസംകാശം വൈദൂര്യഗുലികാചിതമ്
കുഞ്ഞേ, രാക്ഷസന്മാരുടേതോ അല്ലെങ്കിൽ ദേവന്മാരുടേതോ, ഉദയസൂര്യനെപ്പോലും വൈഡൂര്യമണികൾ ചാർത്തിയ ഈ വിള്ള് ആരുടേതാണ്?
വിശീര്ണം പതിതം ഭൂമൌ കവചം കസ്യ കാഞ്ചനമ്। ഛത്രം ശതശലാകം ച ദിവ്യമാല്യോപശോഭിതമ്
തകർന്നു ഭൂമിയിൽ വീണിരിക്കുന്ന ഈ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കവചം ആരുടേതാണ്? ദൈവിക പുഷ്പമാലകൾ അണിഞ്ഞ നൂറു അംശങ്ങളുള്ള ഈ കുട ആരുടേതാണ്?
ഭഗ്നദണ്ഡമിദം സൌമ്യ ഭൂമൌ കസ്യ നിപാതിതമ്। കാഞ്ചനോരശ്ഛദാശ്ചേമേ പിശാചവദനാഃ ഖരാഃ
സൌമ്യ, ഭൂമിയിൽ വീണു തകർന്നിരിക്കുന്ന ഈ ദണ്ഡം ആരുടേതാണ്? പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള നെഞ്ചുരകളും ഭയാനകമായ മുഖങ്ങളുമുള്ള ഈ ഖരന്മാർ ആരാണ്?
ഭീമരൂപാ മഹാകായാഃ കസ്യ വാ നിഹതാ രണേ। ദീപ്തപാവകസംകാശോ ദ്യുതിമാന് സമരധ്വജഃ
ഭയങ്കരമായ രൂപവും വലിയ ശരീരവും ഉള്ള ഇവർ ആരാണ് പോരിൽ വീണത്? ദഹിക്കുന്ന അഗ്നിപോലും പ്രകാശമുള്ള സമരധ്വജം ആരുടേതാണ് ഇവിടെ കിടക്കുന്നത്?
അപവിദ്ധശ്ച ഭഗ്നശ്ച കസ്യ സാങ്ഗ്രാമികോ രഥഃ। രഥാക്ഷമാത്രാ വിശിഖാസ്തപനീയവിഭൂഷണാഃ
സൌമ്യ, പോരിൽ ഉപയോഗിച്ച ഈ രഥം ആരുടേതാണ്, തകർന്നു ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടത്? പൊന്നുകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച അമ്പുകൾ രഥചക്രങ്ങൾപോലെ ചിതറിക്കിടക്കുന്നു.
കസ്യേമേ നിഹതാ ബാണാഃ പ്രകീര്ണാ ഘോരദര്ശനാഃ। ശരാവരൌ ശരൈഃ പൂര്ണൌ വിധ്വസ്തൌ പശ്യ ലക്ഷ്മണ
ലക്ഷ്മണാ, ഈ ഭയാനകമായ അമ്പുകൾ ആരുടേതാണ്, ചിതറിക്കിടക്കുന്നതും നശിച്ചിരിക്കുന്നതും? നോക്ക്, രണ്ടു അമ്പച്ചില്ലുകളും അമ്പുകൾകൊണ്ട് നിറഞ്ഞു തകർന്ന് കിടക്കുന്നു.
പ്രതോദാഭീഷുഹസ്തോഽയം കസ്യ വാ സാരഥിര്ഹതഃ। പദവീ പുരുഷസ്യൈഷാ വ്യക്തം കസ്യാപി രക്ഷസഃ
കൈയിൽ ചവിട്ടും ചവിട്ടുപിടിയും പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ സാരഥി ആരുടേതാണ്, കൊല്ലപ്പെട്ടത്? ഇതു വ്യക്തമായി ആരോ രാക്ഷസന്റെ പാതയാണെന്ന് തോന്നുന്നു.
വൈരം ശതഗുണം പശ്യ മമ തൈര്ജീവിതാന്തകമ്। സുഘോരഹൃദയൈഃ സൌമ്യ രാക്ഷസൈഃ കാമരൂപിഭിഃ
സൗമ്യ, ആ ഭയങ്കരഹൃദയങ്ങളുള്ള, രൂപം മാറ്റുന്ന രാക്ഷസന്മാരോടുള്ള എന്റെ വൈരം, ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടുന്ന തരത്തിൽ, നൂറിരട്ടി വർദ്ധിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു കാണൂ.
ഹൃതാ മൃതാ വാ വൈദേഹീ ഭക്ഷിതാ വാ തപസ്വിനീ। ന ധര്മസ്ത്രായതേ സീതാം ഹ്രിയമാണാം മഹാവനേ
വൈദേഹിയെ എങ്കിൽ കൊണ്ടുപോയോ, കൊല്ലപ്പെട്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ ഈ തപസ്സിനിയായ സീതയെ ഭക്ഷിച്ചോ എങ്കിൽ, ഈ വലിയ കാടിൽ പിടിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ധർമ്മം അവളെ രക്ഷിച്ചില്ല.