സര്വം വ്യപാനയച്ഛോകം വൈദേഹീ ക്വ നു സാ ഗതാ। ജ്ഞാതിവര്ഗവിഹീനസ്യ വൈദേഹീമപ്യപശ്യതഃ
എന്റെ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും നീക്കിയ വൈദേഹി എവിടെ പോയി? ബന്ധുക്കളെ വിട്ട് ഞാൻ ഇപ്പോൾ വൈദേഹിയെയും കാണുന്നില്ല.
മന്യേ ദീര്ഘാ ഭവിഷ്യന്തി രാത്രയോ മമ ജാഗ്രതഃ। മന്ദാകിനീം ജനസ്ഥാനമിമം പ്രസ്രവണം ഗിരിമ്
ഇനി ഞാൻ ഉണർന്നുകിടക്കുമ്പോൾ ഈ മന്ദാകിനിയും ജനസ്ഥാനവും ഈ ചുരവും പർവ്വതവും നോക്കുമ്പോൾ രാത്രികൾ എനിക്ക് വളരെ നീളമുള്ളതായിരിക്കും എന്ന് തോന്നുന്നു.
സര്വാണ്യനുചരിഷ്യാമി യദി സീതാ ഹി ലഭ്യതേ। ഏതേ മഹാമൃഗാ വീര മാമീക്ഷന്തേ പുനഃ പുനഃ
സീതയെ കണ്ടെത്താനാവുമോ എന്ന് ഞാൻ എല്ലായിടത്തും തിരയാൻ പോകുന്നു; ഈ വലിയ മൃഗങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും എന്നെ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
വക്തുകാമാ ഇഹ ഹി മേ ഇങ്ഗിതാന്യുപലക്ഷയേ। താംസ്തു ദൃഷ്ട്വാ നരവ്യാഘ്രോ രാഘവഃ പ്രത്യുവാച ഹ
ഇവിടെ ഇവർ എന്നോട് എന്തോ പറയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലുള്ള ചിഹ്നങ്ങൾ ഞാൻ കാണുന്നു. അവരെ കണ്ട രാഘവൻ, മനുഷ്യസിംഹൻ, അവരോട് സംസാരിച്ചു.
ക്വ സീതേതി നിരീക്ഷന് വൈ ബാഷ്പസംരുദ്ധയാ ഗിരാ। ഏവമുക്താ നരേന്ദ്രേണ തേ മൃഗാഃ സഹസോത്ഥിതാഃ
ചുറ്റും നോക്കി, കണ്ണീരാൽ ശബ്ദം തടഞ്ഞ്, 'സീത എവിടെയാണ്?' എന്ന് ചോദിച്ചു. മനുഷ്യരാജാവിന്റെ ഈ ചോദ്യം കേട്ട് ആ മൃഗങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് എഴുന്നേറ്റു.
ദക്ഷിണാഭിമുഖാഃ സര്വേ ദര്ശയന്തോ നഭഃസ്ഥലമ്। മൈഥിലീ ഹ്രിയമാണാ സാ ദിശം യാമഭ്യപദ്യത
അവരൊക്കെയും തെക്കോട്ടു തിരിഞ്ഞ് ആകാശത്തേക്കു കാണിച്ചു; മൈഥിലി അപ്പുറത്തേക്കാണ് കൊണ്ടുപോയത്.
തേന മാര്ഗേണ ഗച്ഛന്തോ നിരീക്ഷന്തേ നരാധിപമ്। യേന മാര്ഗം ച ഭൂമിം ച നിരീക്ഷന്തേ സ്മ തേ മൃഗാഃ
അവരവിടെത്തേക്കു പോകുമ്പോൾ പിന്നിൽ നിന്നുള്ള രാജാവിനെ നോക്കി; ആ മൃഗങ്ങൾ വഴിയും നിലവും വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി.
പുനര്നദന്തോ ഗച്ഛന്തി ലക്ഷ്മണേനോപലക്ഷിതാഃ। തേഷാം വചനസര്വസ്വം ലക്ഷയാമാസ ചേങ്ഗിതമ്
അവരെ ലക്ഷ്മണൻ ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കുമ്പോൾ, അവർ വീണ്ടും ശബ്ദം പുറത്ത് വിട്ടുകൊണ്ട് പോയി; അവരുടെ എല്ലാ ചിഹ്നങ്ങളും അർത്ഥവും അവൻ മനസ്സിലാക്കി.
ഉവാച ലക്ഷ്മണോ ധീമാന് ജ്യേഷ്ഠം ഭ്രാതരമാര്തവത്। ക്വ സീതേതി ത്വയാ പൃഷ്ടാ യഥേമേ സഹസോത്ഥിതാഃ
ധീരനും കരുണയുള്ളവനുമായ ലക്ഷ്മണൻ തന്റെ മൂത്ത സഹോദരനോട് പറഞ്ഞു: 'നീ സീത എവിടെയാണ് എന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ ഇവർ പെട്ടെന്ന് എഴുന്നേറ്റു.'
ദര്ശയന്തി ക്ഷിതിം ചൈവ ദക്ഷിണാം ച ദിശം മൃഗാഃ। സാധു ഗച്ഛാവഹേ ദേവ ദിശമേതാം ച നൈര്ഋതീമ്
'ഈ മൃഗങ്ങൾ നിലവും തെക്കേ ദിശയും കാണിക്കുന്നു; ദേവാ, നമുക്ക് ഈ ദക്ഷിണപശ്ചിമ ദിശയിലേക്കു പോകാം.'
യദി തസ്യാഗമഃ കശ്ചിദാര്യാ വാ സാഥ ലക്ഷ്യതേ। ബാഢമിത്യേവ കാകുത്സ്ഥഃ പ്രസ്ഥിതോ ദക്ഷിണാം ദിശമ്
'അവിടെ അവളെത്തിയതിന്റെ ഏതെങ്കിലും അടയാളമോ, അല്ലെങ്കിൽ ആ മഹിളയെ കാണാനാവുമോ എന്ന് നോക്കാം.' കാകുത്ഥ്സൻ 'ശരി' എന്നു പറഞ്ഞ് തെക്കോട്ട് പുറപ്പെട്ടു.
ലക്ഷ്മണാനുഗതഃ ശ്രീമാന് വീക്ഷമാണോ വസുംധരാമ്। ഏവം സമ്ഭാഷമാണൌ താവന്യോന്യം ഭ്രാതരാവുഭൌ
ലക്ഷ്മണൻ കൂടെ നിന്നു, മഹത്വമുള്ളവൻ ഭൂമിയെ നോക്കി; ഇങ്ങനെ ആ സഹോദരന്മാർ തമ്മിൽ സംസാരിച്ചു.
വസുംധരായാം പതിതപുഷ്പമാര്ഗമപശ്യതാമ്। പുഷ്പവൃഷ്ടിം നിപതിതാം ദൃഷ്ട്വാ രാമോ മഹീതലേ
ഭൂമിയിൽ വീണു കിടക്കുന്ന പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ വഴിയിലൂടെ അവർ നോക്കുമ്പോൾ, രാമൻ ഭൂമിയിൽ വീണു കിടക്കുന്ന പുഷ്പവൃഷ്ടി കണ്ടു.
ഉവാച ലക്ഷ്മണം വീരോ ദുഃഖിതോ ദുഃഖിതം വചഃ। അഭിജാനാമി പുഷ്പാണി താനീമാനീഹ ലക്ഷ്മണ
വീരനായ രാമൻ ദുഃഖിതനായി, ദുഃഖത്തിൽ ആയിരുന്ന ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു: 'ലക്ഷ്മണാ, ഇവിടെ കിടക്കുന്ന ഈ പുഷ്പങ്ങൾ ഞാൻ തിരിച്ചറിയുന്നു.'
അപിനദ്ധാനി വൈദേഹ്യാ മയാ ദത്താനി കാനനേ। മന്യേ സൂര്യശ്ച വായുശ്ച മേദിനീ ച യശസ്വിനീ
'വൈദേഹി കാട്ടിൽ കെട്ടിയിട്ടത്, ഞാൻ തന്ന പുഷ്പങ്ങളാണ് ഇവ. എനിക്ക് തോന്നുന്നു, മഹത്വമുള്ള സൂര്യനും കാറ്റും ഭൂമിയും ഇവ സംരക്ഷിക്കുന്നു.'
അഭിരക്ഷന്തി പുഷ്പാണി പ്രകുര്വന്തോ മമ പ്രിയമ്। ഏവമുക്ത്വാ മഹാബാഹുര്ലക്ഷ്മണം പുരുഷര്ഷഭമ്
'എനിക്ക് ഇഷ്ടംപോലെ ഇവയെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ മഹാബാഹുവായ രാമൻ പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു.
ഉവാച രാമോ ധര്മാത്മാ ഗിരിം പ്രസ്രവണാകുലമ്। കച്ചിത് ക്ഷിതിഭൃതാം നാഥ ദൃഷ്ടാ സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ
ധർമ്മാത്മാവായ രാമൻ, ഉല്പ്രസ്രവണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ പർവ്വതത്തോട് പറഞ്ഞു: 'പർവ്വതാധിപതേ, എല്ലാ അവയവങ്ങളും മനോഹരമായവളെ നീ കണ്ടോ?'
രാമാ രമ്യേ വനോദ്ദേശേ മയാ വിരഹിതാ ത്വയാ। ക്രുദ്ധോഽബ്രവീദ് ഗിരിം തത്ര സിംഹഃ ക്ഷുദ്രമൃഗം യഥാ
'നീ എന്നിൽ നിന്നു വേർപെടുത്തിയ രാമയെ ഈ മനോഹരമായ വനഭാഗത്തിൽ, അവൾ അത്രമേൽ കോപത്തോടെ പർവ്വതത്തോട് പറഞ്ഞു, ഒരു സിംഹം ചെറുമൃഗത്തോട് പറയുന്നതുപോലെ.'
താം ഹേമവര്ണാം ഹേമാങ്ഗീം സീതാം ദര്ശയ പര്വത। യാവത് സാനൂനി സര്വാണി ന തേ വിധ്വംസയാമ്യഹമ്
പർവ്വതമേ, സ്വർണ്ണനിറവും സ്വർണ്ണമായ ശരീരവും ഉള്ള സീതയെ എനിക്ക് കാണിക്കൂ. അല്ലെങ്കിൽ, നിന്റെ എല്ലാ മുകളുകളും ഞാൻ നശിപ്പിക്കും.
ഏവമുക്തസ്തു രാമേണ പര്വതോ മൈഥിലീം പ്രതി। ദര്ശയന്നിവ താം സീതാം നാദര്ശയത രാഘവേ
രാമൻ സീതയെ കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ആ പർവ്വതം സീതയെ കാണിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നിച്ചെങ്കിലും രാഘവനു സീതയെ കാണിച്ചില്ല.
തതോ ദാശരഥീ രാമ ഉവാച ച ശിലോച്ചയമ്। മമ ബാണാഗ്നിനിര്ദഗ്ധോ ഭസ്മീഭൂതോ ഭവിഷ്യസി
അതിനുശേഷം ദശരഥപുത്രനായ രാമൻ ആ കല്ലുകൂട്ടിനോട് പറഞ്ഞു: എന്റെ അമ്പുകളുടെ തീയിൽ നീ കത്തിപ്പോകും, ചാരമായ് മാറും.
അസേവ്യഃ സര്വതശ്ചൈവ നിസ്തൃണദ്രുമപല്ലവഃ। ഇമാം വാ സരിതം ചാദ്യ ശോഷയിഷ്യാമി ലക്ഷ്മണ
എല്ലായിടത്തും നീ സമീപിക്കാനാകാത്തതായും പുല്ലും മരങ്ങളും ഇലകളും ഇല്ലാത്തതായും മാറും; അല്ലെങ്കിൽ, ലക്ഷ്മണ, ഇന്ന് ഈ നദിയെ ഞാൻ ഉണക്കിത്തീരിക്കും.
യദി നാഖ്യാതി മേ സീതാമദ്യ ചന്ദ്രനിഭാനനാമ്। ഏവം പ്രരുഷിതോ രാമോ ദിധക്ഷന്നിവ ചക്ഷുഷാ
ഇന്ന് നീ എനിക്ക് ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖമുള്ള സീതയെ കാണിച്ചില്ലെങ്കിൽ... ഇങ്ങനെ കോപത്തോടെ രാമൻ തന്റെ കാഴ്ചകൊണ്ട് ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നിച്ചു.
ദദര്ശ ഭൂമൌ നിഷ്ക്രാന്തം രാക്ഷസസ്യ പദം മഹത്। ത്രസ്തായാ രാമകാംക്ഷിണ്യാഃ പ്രധാവന്ത്യാ ഇതസ്തതഃ
ഭൂമിയിൽ, ഭയന്നും രാമനെ ആഗ്രഹിച്ചും ഇവിടെ-അവിടെ ഓടിയ സീതയുടെ വലിയൊരു രാക്ഷസന്റെ പാദമുദ്ര രാമൻ കണ്ടു.
രാക്ഷസേനാനുസൃപ്തായാ വൈദേഹ്യാശ്ച പദാനി തു। സ സമീക്ഷ്യ പരിക്രാന്തം സീതായാ രാക്ഷസസ്യ ച
രാക്ഷസൻ പിന്തുടർന്ന വൈദേഹിയുടെ പാദചിഹ്നങ്ങളും, സീതയുടെയും രാക്ഷസന്റെയും ചിതറിക്കിടക്കുന്ന കാൽപ്പാടുകളും അവൻ ശ്രദ്ധിച്ചു.
ഭഗ്നം ധനുശ്ച തൂണീ ച വികീര്ണം ബഹുധാ രഥമ്। സമ്ഭ്രാന്തഹൃദയോ രാമഃ ശശംസ ഭ്രാതരം പ്രിയമ്
വിള്ള് തകർന്ന്, അമ്പച്ചട്ടി ചിതറിപ്പോയി, രഥം പല ഭാഗങ്ങളായി തകർന്നിരിക്കുന്നു; ഭയപ്പെട്ട ഹൃദയത്തോടെ രാമൻ തന്റെ പ്രിയ സഹോദരനോട് പറഞ്ഞു.
പശ്യ ലക്ഷ്മണ വൈദേഹ്യാ കീര്ണാഃ കനകബിന്ദവഃ। ഭൂഷണാനാം ഹി സൌമിത്രേ മാല്യാനി വിവിധാനി ച
ലക്ഷ്മണ, നോക്കു, വൈദേഹിയുടെ ആഭരണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പൊന്നുതുള്ളികൾ ചിതറിക്കിടക്കുന്നു; വിവിധതരത്തിലുള്ള പുഷ്പമാലകളും കാണാം, സൌമിത്രേ.
തപ്തബിന്ദുനികാശൈശ്ച ചിത്രൈഃ ക്ഷതജബിന്ദുഭിഃ। ആവൃതം പശ്യ സൌമിത്രേ സര്വതോ ധരണീതലമ്
സൌമിത്രേ, ഉരുകിയ പൊന്നുപോലും വിചിത്രമായ രക്തത്തുള്ളികളാലും ഭൂമി എല്ലാടും മൂടിയിരിക്കുന്നു, നോക്കു.
മന്യേ ലക്ഷ്മണ വൈദേഹീ രാക്ഷസൈഃ കാമരൂപിഭിഃ। ഭിത്ത്വാ ഭിത്ത്വാ വിഭക്താ വാ ഭക്ഷിതാ വാ ഭവിഷ്യതി
ലക്ഷ്മണ, ഞാൻ കരുതുന്നു, വൈദേഹിയെ രൂപംമാറ്റുന്ന രാക്ഷസന്മാർ ആക്രമിച്ചു, കീറി, വേർതിരിച്ചു, അല്ലെങ്കിൽ കഴിച്ചുകളഞ്ഞിരിക്കാം.
തസ്യാ നിമിത്തം സീതായാ ദ്വയോര്വിവദമാനയോഃ। ബഭൂവ യുദ്ധം സൌമിത്രേ ഘോരം രാക്ഷസയോരിഹ
സീതയെ കാരണം, സൌമിത്രേ, ഇവിടെ രണ്ട് രാക്ഷസന്മാർ തമ്മിൽ ഭയങ്കരമായ ഒരു പോരാട്ടം നടന്നിരുന്നു.