ജിജ്ഞാസമാനാ വൈദേഹീ ത്വാം മാം ച പുരുഷര്ഷഭ। തസ്യാ ഹ്യന്വേഷണേ ശ്രീമന് ക്ഷിപ്രമേവ യതാവഹേ
വൈദേഹി നമ്മളെ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കാം, പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ. അതിനാൽ, മഹാനുഭാവാ, അവളെ കണ്ടെത്താൻ നമുക്ക് ഉടൻ പരിശ്രമിക്കാം.
വനം സര്വം വിചിനുവോ യത്ര സാ ജനകാത്മജാ। മന്യസേ യദി കാകുത്സ്ഥ മാ സ്മ ശോകേ മനഃ കൃഥാഃ
ജനകന്റെ മകളായ സീത എവിടെയോ ഉണ്ടാകാമെന്നു കരുതുന്ന ഈ കാട് മുഴുവൻ നമുക്ക് അന്വേഷിക്കാം. കാകുത്സ്ഥാ, നീ സമ്മതിച്ചാൽ ദു:ഖത്തിൽ മനസ്സു നശിപ്പിക്കേണ്ടതില്ല.
ഏവമുക്തഃ സ സൌഹാര്ദാല്ലക്ഷ്മണേന സമാഹിതഃ। സഹ സൌമിത്രിണാ രാമോ വിചേതുമുപചക്രമേ
ഇങ്ങനെ സൗഹൃദത്തോടെ ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞതോടെ, രാമൻ സമാധാനത്തോടെ സുമിത്രയുടെ മകനോടൊപ്പം അന്വേഷിക്കാൻ തുടങ്ങി.
തൌ വനാനി ഗിരീംശ്ചൈവ സരിതശ്ച സരാംസി ച। നിഖിലേന വിചിന്വന്തൌ സീതാം ദശരഥാത്മജൌ
ദശരഥന്റെ രണ്ടു മക്കളും കാടുകളും പർവ്വതങ്ങളും നദികളും തടാകങ്ങളും മുഴുവൻ സീതയെ അന്വേഷിച്ചു.
തസ്യ ശൈലസ്യ സാനൂനി ശിലാശ്ച ശിഖരാണി ച। നിഖിലേന വിചിന്വന്തൌ നൈവ താമഭിജഗ്മതുഃ
അവരവിടെ പർവ്വതത്തിന്റെ മലഞ്ചരിവുകളും പാറകളും കൊടുമുടികളും എല്ലാം അന്വേഷിച്ചെങ്കിലും അവളെ കണ്ടെത്താനായില്ല.
വിചിത്യ സര്വതഃ ശൈലം രാമോ ലക്ഷ്മണമബ്രവീത്। നേഹ പശ്യാമി സൌമിത്രേ വൈദേഹീം പര്വതേ ശുഭാമ്
പർവ്വതം മുഴുവൻ അന്വേഷിച്ചശേഷം രാമൻ ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു: 'സുമിത്രയുടെ മകനേ, ഈ പർവ്വതത്തിൽ ഞാൻ ശുഭയായ വൈദേഹിയെ കാണുന്നില്ല.'
തതോ ദുഃഖാഭിസംതപ്തോ ലക്ഷ്മണോ വാക്യമബ്രവീത്। വിചരന് ദണ്ഡകാരണ്യം ഭ്രാതരം ദീപ്തതേജസമ്
അതിനുശേഷം, ദു:ഖത്തിൽ മുഴുകിയ ലക്ഷ്മണൻ, ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന തന്റെ പ്രകാശമുള്ള സഹോദരനോടു പറഞ്ഞു.
പ്രാപ്സ്യസേ ത്വം മഹാപ്രാജ്ഞ മൈഥിലീം ജനകാത്മജാമ്। യഥാ വിഷ്ണുര്മഹാബാഹുര്ബലിം ബദ്ധ്വാ മഹീമിമാമ്
മഹാപണ്ഡിതാ, നീ ജനകന്റെ മകളായ മൈഥിലിയെ തീർച്ചയായും തിരിച്ചുപിടിക്കും. ശക്തനായ വിഷ്ണു ബലിയെ ബന്ധിച്ചു ഭൂമി വീണ്ടെടുത്തതുപോലെ.
ഏവമുക്തസ്തു വീരേണ ലക്ഷ്മണേന സ രാഘവഃ। ഉവാച ദീനയാ വാചാ ദുഃഖാഭിഹതചേതനഃ
വീരനായ ലക്ഷ്മണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാഘവൻ ദു:ഖത്തിൽ ആകുലനായ മനസ്സോടെ ദു:ഖഭരിതമായ ശബ്ദത്തിൽ മറുപടി പറഞ്ഞു.
വനം സുവിചിതം സര്വം പദ്മിന്യഃ ഫുല്ലപങ്കജാഃ। ഗിരിശ്ചായം മഹാപ്രാജ്ഞ ബഹുകന്ദരനിര്ഝരഃ। നഹി പശ്യാമി വൈദേഹീം പ്രാണേഭ്യോഽപി ഗരീയസീമ്
കാട് മുഴുവൻ നന്നായി അന്വേഷിച്ചു, താമരപ്പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞിരിക്കുന്ന കുളങ്ങളും, അനേകം ഗുഹകളും വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുമുള്ള ഈ പർവ്വതവും കണ്ടിട്ടും, ജീവനേക്കാൾ പ്രിയമായ വൈദേഹിയെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
ഏവം സ വിലപന് രാമഃ സീതാഹരണകര്ഷിതഃ। ദീനഃ ശോകസമാവിഷ്ടോ മുഹൂര്തം വിഹ്വലോഽഭവത്
ഇങ്ങനെ വിലപിച്ച രാമൻ, സീതയെ അപഹരിച്ച ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി, ദു:ഖം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ ഒരു നിമിഷം അശാന്തനായി.
സ വിഹ്വലിതസര്വാങ്ഗോ ഗതബുദ്ധിര്വിചേതനഃ। നിഷസാദാതുരോ ദീനോ നിഃശ്വസ്യാശീതമായതമ്
അവന്റെ ശരീരം മുഴുവൻ വിറച്ചു, മനസ്സും ബോധവും നഷ്ടപ്പെട്ടു, ദു:ഖിതനായി ദീർഘനിശ്വാസം വിട്ട് അവൻ അവിടെയിരുന്ന് കഷ്ടപ്പെട്ടു.
ബഹുശഃ സ തു നിഃശ്വസ്യ രാമോ രാജീവലോചനഃ। ഹാ പ്രിയേതി വിചുക്രോശ ബഹുശോ ബാഷ്പഗദ്ഗദഃ
പുഷ്കരാക്ഷനായ രാമൻ പലതവണ ദീർഘനിശ്വാസം വിട്ടു, 'ഹാ പ്രിയേ' എന്ന് കണ്ണുനീരോടെ പലതവണ വിളിച്ചു.
തം സാന്ത്വയാമാസ തതോ ലക്ഷ്മണഃ പ്രിയബാന്ധവമ്। ബഹുപ്രകാരം ശോകാര്തഃ പ്രശ്രിതഃ പ്രശ്രിതാഞ്ജലിഃ
അപ്പോൾ ദു:ഖത്തിൽ ആകുലനായ ലക്ഷ്മണൻ, തന്റെ പ്രിയസുഹൃത്ത് രാമനെ അനേകം വിധത്തിൽ കൈകൂപ്പി ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
അനാദൃത്യ തു തദ് വാക്യം ലക്ഷ്മണോഷ്ഠപുടച്യുതമ്। അപശ്യംസ്താം പ്രിയാം സീതാം പ്രാക്രോശത് സ പുനഃ പുനഃ
ലക്ഷ്മണന്റെ വായിൽ നിന്നിറങ്ങിയ വാക്കുകൾ അവൻ അവഗണിച്ചു, പ്രിയപ്പെട്ട സീതയെ കാണാതിരുന്ന രാമൻ വീണ്ടും വീണ്ടും അവളെ വിളിച്ചു.
thumb|ദ്വിഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡേ ദ്വിഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ॥൩-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അരണ്യകാണ്ഡത്തിലെ അറുപത്തിരണ്ടാമത്തെ സർഗം കേൾക്കുക.
സീതാമപശ്യന് ധര്മാത്മാ ശോകോപഹതചേതനഃ। വിലലാപ മഹാബാഹൂ രാമഃ കമലലോചനഃ
സീതയെ കാണാനാവാതെ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാമന്റെ മനസ്സ് ദു:ഖത്തിൽ മുഴുകി. ശക്തനായും കമലനയനായും ആയ രാമൻ ആഴമായ ദു:ഖത്തിൽ വിലപിച്ചു.
പശ്യന്നിവ ച താം സീതാമപശ്യന്മന്മഥാര്ദിതഃ। ഉവാച രാഘവോ വാക്യം വിലാപാശ്രയദുര്വചമ്
സീതയെ കാണുന്നപോലെയും, കാണാനാവാതെ പ്രണയവേദനയാൽ പീഡിതനായി രാഘവൻ ദു:ഖത്തിൽ പറയാൻ പോലും ബുദ്ധിമുട്ടുന്ന വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ത്വമശോകസ്യ ശാഖാഭിഃ പുഷ്പപ്രിയതരാ പ്രിയേ। ആവൃണോഷി ശരീരം തേ മമ ശോകവിവര്ധനീ
പ്രിയേ, അശോകവൃക്ഷത്തിന്റെ പുഷ്പഭരിതമായ ശാഖകളാൽ നീ നിന്റെ ശരീരം മറയ്ക്കുന്നു. എന്നാൽ അവ എന്റെ ദു:ഖം മാത്രമേ കൂട്ടുന്നുള്ളൂ.
കദലീകാണ്ഡസദൃശൌ കദല്യാ സംവൃതാവുഭൌ। ഊരൂ പശ്യാമി തേ ദേവി നാസി ശക്താ നിഗൂഹിതുമ്
ദേവി, നിന്റെ തോളുകൾ വാഴക്കൊമ്പുകളെപ്പോലെയാണ്. വാഴയിലകൾ കൊണ്ട് മറച്ചിട്ടും, അവ ഞാൻ കാണുന്നു. നീ അവ മറയ്ക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.
കര്ണികാരവനം ഭദ്രേ ഹസന്തീ ദേവി സേവസേ। അലം തേ പരിഹാസേന മമ ബാധാവഹേന വൈ
സുഭദ്രേ, ദേവി, നീ കർണികാരവനത്തിൽ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് സുഖമായി കളിക്കുന്നു. എന്നാൽ, ഇങ്ങനെ കളിയാക്കുന്നത് എനിക്ക് വേദന മാത്രമേ നൽകുന്നുള്ളൂ. അതിനാൽ, ഈ പരിഹാസം മതിയാകട്ടെ.
വിശേഷേണാശ്രമസ്ഥാനേ ഹാസോഽയം ന പ്രശസ്യതേ। അവഗച്ഛാമി തേ ശീലം പരിഹാസപ്രിയം പ്രിയേ
പ്രിയേ, പ്രത്യേകിച്ച് ഈ ആശ്രമത്തിൽ ഇങ്ങനെ ചിരിക്കുന്നത് ഉചിതമല്ല. നീ പരിഹാസം ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവളാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു.
ആഗച്ഛ ത്വം വിശാലാക്ഷി ശൂന്യോഽയമുടജസ്തവ। സുവ്യക്തം രാക്ഷസൈഃ സീതാ ഭക്ഷിതാ വാ ഹൃതാപി വാ
വിശാലാക്ഷിയേ, വാ, നിന്റെ കുടിൽ ശൂന്യമാണ്. സീതയെ റാക്ഷസന്മാർ തിന്നുകളഞ്ഞോ, കൊണ്ടുപോയോ എന്നതിൽ സംശയമില്ല.
ന ഹി സാ വിലപന്തം മാമുപസമ്പ്രൈതി ലക്ഷ്മണ। ഏതാനി മൃഗയൂഥാനി സാശ്രുനേത്രാണി ലക്ഷ്മണ
ലക്ഷ്മണാ, അവൾ എനിക്കു ദു:ഖത്തോടെ സമീപിക്കാറില്ല. ഈ മൃഗക്കൂട്ടങ്ങൾ കണ്ണീരോടെ നിന്നെ നോക്കുന്നു, ലക്ഷ്മണാ.
ശംസന്തീവ ഹി മേ ദേവീം ഭക്ഷിതാം രജനീചരൈഃ। ഹാ മമാര്യേ ക്വ യാതാസി ഹാ സാധ്വി വരവര്ണിനി
ഈ മൃഗങ്ങൾ സീതയെ രാത്രി സഞ്ചരിക്കുന്ന ദാനവന്മാർ തിന്നുകളഞ്ഞുവെന്ന് എനിക്ക് പറയുന്നപോലെയാണ്. അമ്മേ, നീ എവിടേക്കാണ് പോയത്? സദ്വൃത്തയേ, മനോഹരവദനേ, അയ്യോ!
ഹാ സകാമാദ്യ കൈകേയീ ദേവി മേഽദ്യ ഭവിഷ്യതി। സീതയാ സഹ നിര്യാതോ വിനാ സീതാമുപാഗതഃ
ഇന്ന് സീതയെ കൂടെ കൊണ്ടുപോയി, അവളില്ലാതെ തിരിച്ചു വന്നതുകൊണ്ട്, ദേവി, ഇന്ന് കൈകേയിക്ക് സന്തോഷം ലഭിക്കും.
കഥം നാമ പ്രവേക്ഷ്യാമി ശൂന്യമന്തഃപുരം മമ। നിര്വീര്യ ഇതി ലോകോ മാം നിര്ദയശ്ചേതി വക്ഷ്യതി
എന്റെ ശൂന്യമായ അന്തഃപുരത്തിൽ ഞാൻ എങ്ങനെ കയറും? ലോകം എന്നെ ശക്തിയില്ലാത്തവനും, ദയയില്ലാത്തവനും എന്നു പറയും.
കാതരത്വം പ്രകാശം ഹി സീതാപനയനേന മേ। നിവൃത്തവനവാസശ്ച ജനകം മിഥിലാധിപമ്
സീതയെ അപഹരിച്ചതിലൂടെ എന്റെ ഭയഭാവം എല്ലാവർക്കും വ്യക്തമാണ്. വനവാസം അവസാനിപ്പിച്ച് ഞാൻ മിഥിലാധിപനായ ജനകന്റെ മുന്നിൽ പോകേണ്ടിവരും.
കുശലം പരിപൃച്ഛന്തം കഥം ശക്ഷ്യേ നിരീക്ഷിതുമ്। വിദേഹരാജോ നൂനം മാം ദൃഷ്ട്വാ വിരഹിതം തയാ
സീതയുടെ ക്ഷേമം ചോദിച്ചുകൊണ്ട്, അവളില്ലാതെ എന്നെ കണ്ടാൽ, വിദ്യാധിപനായ ജനകൻറെ മുഖം എങ്ങനെ നോക്കും എന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല.
സുതാവിനാശസംതപ്തോ മോഹസ്യ വശമേഷ്യതി। അഥവാ ന ഗമിഷ്യാമി പുരീം ഭരതപാലിതാമ്
മകൾ നഷ്ടമായതിന്റെ ദു:ഖത്തിൽ അവൻ മനസ്സുതളർന്ന് ഭ്രമത്തിലാവും. അല്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ ഭാരതൻ ഭരിക്കുന്ന നഗരത്തിലേക്ക് പോകില്ല.