പരലോകേ മഹാരാജോ നൂനം ദ്രക്ഷ്യതി മേ പിതാ। കഥം പ്രതിജ്ഞാം സംശ്രുത്യ മയാ ത്വമഭിയോജിതഃ
"അടുത്ത ലോകത്ത് എന്റെ അച്ഛൻ മഹാരാജാവ് എന്നെ കാണും; ഞാൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തതുപോലെ, ലക്ഷ്മണാ, നീ എന്റെ ഉത്തരവുപോലെ പ്രവർത്തിച്ചുവല്ലോ."
അപൂരയിത്വാ തം കാലം മത്സകാശമിഹാഗതഃ। കാമവൃത്തമനാര്യം വാ മൃഷാവാദിനമേവ ച
"ആ സമയമവസാനിപ്പിക്കാതെ, ആരെങ്കിലും എന്റെ അടുത്ത് വരികയോ, സ്വാർത്ഥതയിൽ പെരുമാറുകയോ, അശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ അല്ലെങ്കിൽ കള്ളം പറയുകയോ ചെയ്താൽ—"
ധിക് ത്വാമിതി പരേ ലോകേ വ്യക്തം വക്ഷ്യതി മേ പിതാ। വിവശം ശോകസംതപ്തം ദീനം ഭഗ്നമനോരഥമ്
"അവർ ലോകത്ത് എന്റെ അച്ഛൻ ഉറപ്പായി പറയും: 'നിനക്ക് ലജ്ജയില്ലേ,' എന്ന്, ദു:ഖത്തിൽ തളർന്നും നിരാശയിലും ഭഗ്നമായ ആഗ്രഹങ്ങളുമായി ഞാൻ നില്ക്കുമ്പോൾ."
മാമിഹോത്സൃജ്യ കരുണം കീര്തിര്നരമിവാനൃജുമ്। ക്വ ഗച്ഛസി വരാരോഹേ മാ മോത്സൃജ സുമധ്യമേ
"ദു:ഖത്തിൽ ആയിരിക്കുന്ന എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ച്, സുന്ദരനിതംബിനിയേ, നീ എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? എന്നെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്, മനോഹരനിതംബിനിയേ, നല്ലവൻ അല്ലാത്തവനെ പോലെ കീർത്തി വിട്ടുപോകുന്നതുപോലെ."
ത്വയാ വിരഹിതശ്ചാഹം ത്യക്ഷ്യേ ജീവിതമാത്മനഃ। ഇതീവ വിലപന് രാമഃ സീതാദര്ശനലാലസഃ
"നീ ഇല്ലാതെ ഞാൻ എന്റെ ജീവൻ itself ഉപേക്ഷിക്കും"—ഇങ്ങനെ സീതയെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് രാമൻ വിലപിച്ചു.
ന ദദര്ശ സുദുഃഖാര്തോ രാഘവോ ജനകാത്മജാമ്। അനാസാദയമാനം തം സീതാം ശോകപരായണമ്
വലിയ ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങിയ രാഘവൻ, ജനകന്റെ മകൾ സീതയെ കാണാനായില്ല; അവളെ കാണാൻ കഴിയാതെ, ദു:ഖത്തിൽ മുഴുകിയ അവൻ അവളെ കാണാനാവാതെ നിന്നു.
പങ്കമാസാദ്യ വിപുലം സീദന്തമിവ കുഞ്ജരമ്। ലക്ഷ്മണോ രാമമത്യര്ഥമുവാച ഹിതകാമ്യയാ
വലിയ ചതുപ്പിൽ മുങ്ങുന്ന ആനയെപ്പോലെ തളർന്ന രാമനെ കണ്ട ലക്ഷ്മണൻ, അവന്റെ ഭാവുകം ആഗ്രഹിച്ച്, സ്നേഹത്തോടെ പറഞ്ഞു.
മാ വിഷാദം മഹാബുദ്ധേ കുരു യത്നം മയാ സഹ। ഇദം ഗിരിവരം വീര ബഹുകന്ദരശോഭിതമ്
മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, നിരാശയിൽ വീഴരുത്; എന്നോടൊപ്പം ശ്രമിക്കൂ. ഈ മഹത്തായ പർവതം, വീരാ, അനേകം ഗുഹകളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
പ്രിയകാനനസംചാരാ വനോന്മത്താ ച മൈഥിലീ। സാ വനം വാ പ്രവിഷ്ടാ സ്യാന്നലിനീം വാ സുപുഷ്പിതാമ്
പ്രിയപ്പെട്ട കാടുകളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കാനും കാടിന്റെ സൌന്ദര്യത്തിൽ ആസ്വദിക്കാനും ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന മൈഥിലി കാട്ടിലോ, പൂക്കളാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു താമരക്കുളത്തിലോ കടന്നിരിക്കാം.
സരിതം വാപി സമ്പ്രാപ്താ മീനവഞ്ജുലസേവിതാമ്। വിത്രാസയിതുകാമാ വാ ലീനാ സ്യാത് കാനനേ ക്വചിത്
അല്ലെങ്കിൽ മീനുകളും മനോഹരമായ പക്ഷികളും നിറഞ്ഞ ഒരു നദിയിലേക്കോ അവൾ എത്തിച്ചേരാമായിരുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ, നമ്മളെ ഭയപ്പെടുത്താൻ അവൾ എവിടെയോ കാട്ടിൽ ഒളിച്ചിരിക്കാം.
ജിജ്ഞാസമാനാ വൈദേഹീ ത്വാം മാം ച പുരുഷര്ഷഭ। തസ്യാ ഹ്യന്വേഷണേ ശ്രീമന് ക്ഷിപ്രമേവ യതാവഹേ
വൈദേഹി നമ്മളെ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കാം, പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ. അതിനാൽ, മഹാനുഭാവാ, അവളെ കണ്ടെത്താൻ നമുക്ക് ഉടൻ പരിശ്രമിക്കാം.
വനം സര്വം വിചിനുവോ യത്ര സാ ജനകാത്മജാ। മന്യസേ യദി കാകുത്സ്ഥ മാ സ്മ ശോകേ മനഃ കൃഥാഃ
ജനകന്റെ മകളായ സീത എവിടെയോ ഉണ്ടാകാമെന്നു കരുതുന്ന ഈ കാട് മുഴുവൻ നമുക്ക് അന്വേഷിക്കാം. കാകുത്സ്ഥാ, നീ സമ്മതിച്ചാൽ ദു:ഖത്തിൽ മനസ്സു നശിപ്പിക്കേണ്ടതില്ല.
ഏവമുക്തഃ സ സൌഹാര്ദാല്ലക്ഷ്മണേന സമാഹിതഃ। സഹ സൌമിത്രിണാ രാമോ വിചേതുമുപചക്രമേ
ഇങ്ങനെ സൗഹൃദത്തോടെ ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞതോടെ, രാമൻ സമാധാനത്തോടെ സുമിത്രയുടെ മകനോടൊപ്പം അന്വേഷിക്കാൻ തുടങ്ങി.
തൌ വനാനി ഗിരീംശ്ചൈവ സരിതശ്ച സരാംസി ച। നിഖിലേന വിചിന്വന്തൌ സീതാം ദശരഥാത്മജൌ
ദശരഥന്റെ രണ്ടു മക്കളും കാടുകളും പർവ്വതങ്ങളും നദികളും തടാകങ്ങളും മുഴുവൻ സീതയെ അന്വേഷിച്ചു.
തസ്യ ശൈലസ്യ സാനൂനി ശിലാശ്ച ശിഖരാണി ച। നിഖിലേന വിചിന്വന്തൌ നൈവ താമഭിജഗ്മതുഃ
അവരവിടെ പർവ്വതത്തിന്റെ മലഞ്ചരിവുകളും പാറകളും കൊടുമുടികളും എല്ലാം അന്വേഷിച്ചെങ്കിലും അവളെ കണ്ടെത്താനായില്ല.
വിചിത്യ സര്വതഃ ശൈലം രാമോ ലക്ഷ്മണമബ്രവീത്। നേഹ പശ്യാമി സൌമിത്രേ വൈദേഹീം പര്വതേ ശുഭാമ്
പർവ്വതം മുഴുവൻ അന്വേഷിച്ചശേഷം രാമൻ ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു: 'സുമിത്രയുടെ മകനേ, ഈ പർവ്വതത്തിൽ ഞാൻ ശുഭയായ വൈദേഹിയെ കാണുന്നില്ല.'
തതോ ദുഃഖാഭിസംതപ്തോ ലക്ഷ്മണോ വാക്യമബ്രവീത്। വിചരന് ദണ്ഡകാരണ്യം ഭ്രാതരം ദീപ്തതേജസമ്
അതിനുശേഷം, ദു:ഖത്തിൽ മുഴുകിയ ലക്ഷ്മണൻ, ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന തന്റെ പ്രകാശമുള്ള സഹോദരനോടു പറഞ്ഞു.
പ്രാപ്സ്യസേ ത്വം മഹാപ്രാജ്ഞ മൈഥിലീം ജനകാത്മജാമ്। യഥാ വിഷ്ണുര്മഹാബാഹുര്ബലിം ബദ്ധ്വാ മഹീമിമാമ്
മഹാപണ്ഡിതാ, നീ ജനകന്റെ മകളായ മൈഥിലിയെ തീർച്ചയായും തിരിച്ചുപിടിക്കും. ശക്തനായ വിഷ്ണു ബലിയെ ബന്ധിച്ചു ഭൂമി വീണ്ടെടുത്തതുപോലെ.
ഏവമുക്തസ്തു വീരേണ ലക്ഷ്മണേന സ രാഘവഃ। ഉവാച ദീനയാ വാചാ ദുഃഖാഭിഹതചേതനഃ
വീരനായ ലക്ഷ്മണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാഘവൻ ദു:ഖത്തിൽ ആകുലനായ മനസ്സോടെ ദു:ഖഭരിതമായ ശബ്ദത്തിൽ മറുപടി പറഞ്ഞു.
വനം സുവിചിതം സര്വം പദ്മിന്യഃ ഫുല്ലപങ്കജാഃ। ഗിരിശ്ചായം മഹാപ്രാജ്ഞ ബഹുകന്ദരനിര്ഝരഃ। നഹി പശ്യാമി വൈദേഹീം പ്രാണേഭ്യോഽപി ഗരീയസീമ്
കാട് മുഴുവൻ നന്നായി അന്വേഷിച്ചു, താമരപ്പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞിരിക്കുന്ന കുളങ്ങളും, അനേകം ഗുഹകളും വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുമുള്ള ഈ പർവ്വതവും കണ്ടിട്ടും, ജീവനേക്കാൾ പ്രിയമായ വൈദേഹിയെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
ഏവം സ വിലപന് രാമഃ സീതാഹരണകര്ഷിതഃ। ദീനഃ ശോകസമാവിഷ്ടോ മുഹൂര്തം വിഹ്വലോഽഭവത്
ഇങ്ങനെ വിലപിച്ച രാമൻ, സീതയെ അപഹരിച്ച ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി, ദു:ഖം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ ഒരു നിമിഷം അശാന്തനായി.
സ വിഹ്വലിതസര്വാങ്ഗോ ഗതബുദ്ധിര്വിചേതനഃ। നിഷസാദാതുരോ ദീനോ നിഃശ്വസ്യാശീതമായതമ്
അവന്റെ ശരീരം മുഴുവൻ വിറച്ചു, മനസ്സും ബോധവും നഷ്ടപ്പെട്ടു, ദു:ഖിതനായി ദീർഘനിശ്വാസം വിട്ട് അവൻ അവിടെയിരുന്ന് കഷ്ടപ്പെട്ടു.
ബഹുശഃ സ തു നിഃശ്വസ്യ രാമോ രാജീവലോചനഃ। ഹാ പ്രിയേതി വിചുക്രോശ ബഹുശോ ബാഷ്പഗദ്ഗദഃ
പുഷ്കരാക്ഷനായ രാമൻ പലതവണ ദീർഘനിശ്വാസം വിട്ടു, 'ഹാ പ്രിയേ' എന്ന് കണ്ണുനീരോടെ പലതവണ വിളിച്ചു.
തം സാന്ത്വയാമാസ തതോ ലക്ഷ്മണഃ പ്രിയബാന്ധവമ്। ബഹുപ്രകാരം ശോകാര്തഃ പ്രശ്രിതഃ പ്രശ്രിതാഞ്ജലിഃ
അപ്പോൾ ദു:ഖത്തിൽ ആകുലനായ ലക്ഷ്മണൻ, തന്റെ പ്രിയസുഹൃത്ത് രാമനെ അനേകം വിധത്തിൽ കൈകൂപ്പി ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
അനാദൃത്യ തു തദ് വാക്യം ലക്ഷ്മണോഷ്ഠപുടച്യുതമ്। അപശ്യംസ്താം പ്രിയാം സീതാം പ്രാക്രോശത് സ പുനഃ പുനഃ
ലക്ഷ്മണന്റെ വായിൽ നിന്നിറങ്ങിയ വാക്കുകൾ അവൻ അവഗണിച്ചു, പ്രിയപ്പെട്ട സീതയെ കാണാതിരുന്ന രാമൻ വീണ്ടും വീണ്ടും അവളെ വിളിച്ചു.
thumb|ദ്വിഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡേ ദ്വിഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ॥൩-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അരണ്യകാണ്ഡത്തിലെ അറുപത്തിരണ്ടാമത്തെ സർഗം കേൾക്കുക.
സീതാമപശ്യന് ധര്മാത്മാ ശോകോപഹതചേതനഃ। വിലലാപ മഹാബാഹൂ രാമഃ കമലലോചനഃ
സീതയെ കാണാനാവാതെ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാമന്റെ മനസ്സ് ദു:ഖത്തിൽ മുഴുകി. ശക്തനായും കമലനയനായും ആയ രാമൻ ആഴമായ ദു:ഖത്തിൽ വിലപിച്ചു.
പശ്യന്നിവ ച താം സീതാമപശ്യന്മന്മഥാര്ദിതഃ। ഉവാച രാഘവോ വാക്യം വിലാപാശ്രയദുര്വചമ്
സീതയെ കാണുന്നപോലെയും, കാണാനാവാതെ പ്രണയവേദനയാൽ പീഡിതനായി രാഘവൻ ദു:ഖത്തിൽ പറയാൻ പോലും ബുദ്ധിമുട്ടുന്ന വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ത്വമശോകസ്യ ശാഖാഭിഃ പുഷ്പപ്രിയതരാ പ്രിയേ। ആവൃണോഷി ശരീരം തേ മമ ശോകവിവര്ധനീ
പ്രിയേ, അശോകവൃക്ഷത്തിന്റെ പുഷ്പഭരിതമായ ശാഖകളാൽ നീ നിന്റെ ശരീരം മറയ്ക്കുന്നു. എന്നാൽ അവ എന്റെ ദു:ഖം മാത്രമേ കൂട്ടുന്നുള്ളൂ.
കദലീകാണ്ഡസദൃശൌ കദല്യാ സംവൃതാവുഭൌ। ഊരൂ പശ്യാമി തേ ദേവി നാസി ശക്താ നിഗൂഹിതുമ്
ദേവി, നിന്റെ തോളുകൾ വാഴക്കൊമ്പുകളെപ്പോലെയാണ്. വാഴയിലകൾ കൊണ്ട് മറച്ചിട്ടും, അവ ഞാൻ കാണുന്നു. നീ അവ മറയ്ക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.