സര്വഥാ ത്വപനീതം തേ സീതയാ യത് പ്രചോദിതഃ। ക്രോധസ്യ വശമാഗമ്യ നാകരോഃ ശാസനം മമ
സീതയുടെ പ്രേരണയാൽ നീ പൂർണ്ണമായും സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ടു, കോപത്തിന്റെ വശമായ് എന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കാതിരുന്നത് ശരിയല്ല.
അസൌ ഹി രാക്ഷസഃ ശേതേ ശരേണാഭിഹതോ മയാ। മൃഗരൂപേണ യേനാഹമാശ്രമാദപവാഹിതഃ
അവൻ തന്നെയാണ്, മൃഗരൂപത്തിൽ വന്ന് എന്നെ ആശ്രമത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റിയ ദാനവൻ. എന്റെ അമ്പുകൊണ്ട് അവൻ ഇപ്പോൾ വീണു കിടക്കുന്നു.
വികൃഷ്യ ചാപം പരിധായ സായകം സലീലബാണേന ച താഡിതോ മയാ। മാര്ഗീം തനും ത്യജ്യ ച വിക്ലവസ്വരോ ബഭൂവ കേയൂരധരഃ സ രാക്ഷസഃ
വില്ല് വലിച്ച് അമ്പ് ഘടിപ്പിച്ച് ഞാൻ അതിവേഗത്തിൽ അമ്പുകൊണ്ട് അവനെ വെട്ടി. അവൻ തന്റെ മായാരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച്, ശബ്ദം വിറച്ച്, കെയൂരങ്ങൾ ധരിച്ച ദാനവനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ശരാഹതേനൈവ തദാര്തയാ ഗിരാ സ്വരം മമാലമ്ബ്യ സുദൂരസുശ്രവമ്। ഉദാഹൃതം തദ് വചനം സുദാരുണം ത്വമാഗതോ യേന വിഹായ മൈഥിലീമ്
എന്റെ അമ്പ് കൊണ്ടു വീണതോടെ, വേദനയോടെ ദീർഘദൂരത്ത് നിന്ന് എന്റെ ശബ്ദം അനുകരിച്ച് ഭയാനകമായ വാക്കുകൾ അവൻ വിളിച്ചു. അതു കൊണ്ടാണ് നീ സീതയെ വിട്ട് ഇവിടെ വന്നത്.
thumb|ഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡേ ഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ॥൩-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അരണ്യകാണ്ഡത്തിലെ അറുപതാം സർഗം കേൾക്കേണ്ടതാണ്.
ഭൃശമാവ്രജമാനസ്യ തസ്യാധോ വാമലോചനമ്। പ്രാസ്ഫുരച്ചാസ്ഖലദ് രാമോ വേപഥുശ്ചാസ്യ ജായതേ
അവൻ അതിവേഗം നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ഇടത് കണ്ണ് തളിർന്നു, രാമൻ വഴിയിൽ തട്ടിപ്പോയി, ശരീരം വിറച്ചു.
ഉപാലക്ഷ്യ നിമിത്താനി സോഽശുഭാനി മുഹുര്മുഹുഃ। അപി ക്ഷേമം തു സീതായാ ഇതി വൈ വ്യാജഹാര ഹ
അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ഈ ദുഷ്ടസൂചനകൾ കണ്ടപ്പോൾ, 'സീതയ്ക്ക് സുരക്ഷയുണ്ടാകട്ടെ' എന്ന് ആവർത്തിച്ചു.
ത്വരമാണോ ജഗാമാഥ സീതാദര്ശനലാലസഃ। ശൂന്യമാവസഥം ദൃഷ്ട്വാ ബഭൂവോദ്വിഗ്നമാനസഃ
സീതയെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ വേഗത്തിൽ ഓടി അവൻ എത്തിയപ്പോൾ, താമസസ്ഥലം ശൂന്യമാണെന്ന് കണ്ടു മനസ്സ് അതീവ വിഷമമായി.
ഉദ്ഭ്രമന്നിവ വേഗേന വിക്ഷിപന് രഘുനന്ദനഃ। തത്ര തത്രോടജസ്ഥാനമഭിവീക്ഷ്യ സമന്തതഃ
രഘുനന്ദനൻ വേഗത്തിൽ ചുറ്റും ഓടിക്കൊണ്ടു, അശ്രമത്തിന്റെ ചുറ്റുപാടെ എല്ലായിടത്തും നോക്കി.
ദദര്ശ പര്ണശാലാം ച സീതയാ രഹിതാം തദാ। ശ്രിയാ വിരഹിതാം ധ്വസ്താം ഹേമന്തേ പദ്മിനീമിവ
അവൻ അന്ന് സീതയില്ലാത്ത ഇലകുടിൽ കണ്ടു; അതിൽ സൗന്ദര്യം ഇല്ലാതായി, ശോഷിച്ചുപോയ ശരദ്കാലത്തെ താമരക്കുളംപോലെ തകർന്നിരുന്നു.
രുദന്തമിവ വൃക്ഷൈശ്ച ഗ്ലാനപുഷ്പമൃഗദ്വിജമ്। ശ്രിയാ വിഹീനം വിധ്വസ്തം സംത്യക്തം വനദൈവതൈഃ
മരങ്ങൾ കരയുന്നപോലെയും പൂക്കളും മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഉണങ്ങിയതുപോലെയും, ആ സ്ഥലം ശൂന്യവും വനദേവതകൾ ഉപേക്ഷിച്ചതുപോലെയും തോന്നി.
വിപ്രകീര്ണാജിനകുശം വിപ്രവിദ്ധബൃസീകടമ്। ദൃഷ്ട്വാ ശൂന്യോടജസ്ഥാനം വിലലാപ പുനഃ പുനഃ
അവൻ അശ്രമത്തിൽ കിടക്കുന്ന ചിതറിച്ച കുരുമുളകും ദർഭയും മറിഞ്ഞ ഇരിപ്പിടവും കണ്ടപ്പോൾ, വീണ്ടും വീണ്ടും വിലപിച്ചു.
ഹൃതാ മൃതാ വാ നഷ്ടാ വാ ഭക്ഷിതാ വാ ഭവിഷ്യതി। നിലീനാപ്യഥവാ ഭീരുരഥവാ വനമാശ്രിതാ
'അവളെ ആരോ കൊണ്ടുപോയോ, കൊല്ലപ്പെട്ടോ, കാണാതായോ, ഭക്ഷിക്കപ്പെട്ടോ ആകാം; അല്ലെങ്കിൽ ഭയന്നുപോവാൻ ഒളിച്ചിരിക്കുകയോ, വനത്തിൽ അഭയം തേടിയിരിക്കുകയോ ആകാം.'
ഗതാ വിചേതും പുഷ്പാണി ഫലാന്യപി ച വാ പുനഃ। അഥവാ പദ്മിനീം യാതാ ജലാര്ഥം വാ നദീം ഗതാ
'അവൾ പൂക്കൾ അല്ലെങ്കിൽ പഴങ്ങൾ ശേഖരിക്കാൻ പോയിരിക്കാം; അല്ലെങ്കിൽ താമരക്കുളത്തിലോ വെള്ളം എടുക്കാൻ നദിയിലോ പോയിരിക്കാം.'
യത്നാന്മൃഗയമാണസ്തു നാസസാദ വനേ പ്രിയാമ്। ശോകരക്തേക്ഷണഃ ശ്രീമാനുന്മത്ത ഇവ ലക്ഷ്യതേ
എത്ര തിരഞ്ഞിട്ടും വനത്തിൽ പ്രിയതയെ കണ്ടെത്താനായില്ല; ദുഃഖത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്ന അവൻ മഹത്വമുള്ളവൻ ഒരു ഭ്രാന്തനെപ്പോലെ അലയുന്നു.
വൃക്ഷാദ് വൃക്ഷം പ്രധാവന് സ ഗിരീംശ്ചാപി നദീനദമ്। ബഭ്രാമ വിലപന് രാമഃ ശോകപങ്കാര്ണവപ്ലുതഃ
മരത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു മരത്തിലേക്കും, മലകളും നദികളും ചുറ്റിയും ഓടിക്കൊണ്ടു, രാമൻ വിലപിച്ച് ദുഃഖസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി അലയുന്നു.
അസ്തി കച്ചിത്ത്വയാ ദൃഷ്ടാ സാ കദമ്ബപ്രിയാ പ്രിയാ। കദമ്ബ യദി ജാനീഷേ ശംസ സീതാം ശുഭാനനാമ്
'കദംബമരമേ, എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളും കദംബമരങ്ങളെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവളുമാണ്. നീ അവളെ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ? അറിയുന്നെങ്കിൽ, മനോഹരമുഖമുള്ള സീതയെ കുറിച്ച് പറയൂ.'
സ്നിഗ്ധപല്ലവസംകാശാം പീതകൌശേയവാസിനീമ്। ശംസസ്വ യദി സാ ദൃഷ്ടാ ബില്വ ബില്വോപമസ്തനീ
'സ്നിഗ്ധമായ ഇലപോലെയും മഞ്ഞൾപടം ധരിച്ചവളെയും നീ കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ പറയൂ, ബില്വമരമേ, ബില്വഫലപോലെയുള്ള വക്ഷസ്സുള്ള അവളെക്കുറിച്ച്.'
അഥവാര്ജുന ശംസ ത്വം പ്രിയാം താമര്ജുനപ്രിയാമ്। ജനകസ്യ സുതാ തന്വീ യദി ജീവതി വാ ന വാ
'അല്ലെങ്കിൽ അർജുനമരമേ, നീയും എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളും അർജുനമരങ്ങളെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവളുമാണ്. ജനകന്റെ സുന്ദരിയായ മകൾ ജീവിച്ചിരിക്കുകയോ ഇല്ലയോ എന്നറിയാമോ?'
കകുഭഃ കകുഭോരും താം വ്യക്തം ജാനാതി മൈഥിലീമ്। ലതാപല്ലവപുഷ്പാഢ്യോ ഭാതി ഹ്യേഷ വനസ്പതിഃ
'വൃക്ഷങ്ങൾക്കു പോലെ കൂർത്തുരുക്കമുള്ള ഉരുവുള്ള മൈഥിലിയെ ഈ മരങ്ങൾ തീർച്ചയായും അറിയാം; ലതകളും ഇലകളും പൂക്കളാൽ സമൃദ്ധമായ ഈ വൃക്ഷം പ്രകാശിക്കുന്നു.'
ഭ്രമരൈരുപഗീതശ്ച യഥാ ദ്രുമവരോ ഹ്യസി। ഏഷ വ്യക്തം വിജാനാതി തിലകസ്തിലകപ്രിയാമ്
'തേനീച്ചകൾ നിന്നെ പാടുന്നതുപോലെ, ഈ തിലകമരവും തിലകമരങ്ങളെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവളെ തീർച്ചയായും അറിയുന്നു.'
അശോക ശോകാപനുദ ശോകോപഹതചേതനമ്। ത്വന്നാമാനം കുരു ക്ഷിപ്രം പ്രിയാസംദര്ശനേന മാമ്
'അശോകമരമേ, ദുഃഖം അകറ്റുന്നവനേ, എന്റെ മനസ്സ് ദുഃഖത്തിൽ മുക്കിയിരിക്കുന്നു; എനിക്ക് പ്രിയതയെ കാണിച്ചുകൊണ്ട് നിന്റെ പേരിന് അർഹത നൽകൂ.'
യദി താല ത്വയാ ദൃഷ്ടാ പക്വതാലോപമസ്തനീ। കഥയസ്വ വരാരോഹാം കാരുണ്യം യദി തേ മയി
താളമരമേ, നീ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ? പക്വമായ താളപ്പഴംപോലെയുള്ള വക്ഷസുള്ള ആ സുന്ദരിയെ, എന്റെ മേൽ ദയയുണ്ടെങ്കില് പറയൂ.
യദി ദൃഷ്ടാ ത്വയാ ജമ്ബോ ജാമ്ബൂനദസമപ്രഭാ। പ്രിയാം യദി വിജാനാസി നിഃശങ്ക കഥയസ്വ മേ
ജാമ്പു മരമേ, ജാംബുനദസുവര്ണ്ണംപോലുള്ള പ്രകാശമുള്ള എന്റെ പ്രിയയെ നീ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ? അറിയുന്നുണ്ടെങ്കില്, ഭയക്കാതെ എന്നോട് പറയൂ.
അഹോ ത്വം കര്ണികാരാദ്യ പുഷ്പിതഃ ശോഭസേ ഭൃശമ്। കര്ണികാരപ്രിയാം സാധ്വീം ശംസ ദൃഷ്ടാ യദി പ്രിയാ
കര്ണികാരമരമേ, നീ പൂവിട്ട് അതീവ മനോഹരമായി കിളിരിക്കുന്നു. കർണികാരമരങ്ങളെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന എന്റെ സത്യവാനായ പ്രിയയെ കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കില് പറയൂ.
ചൂതനീപമഹാസാലാന് പനസാന് കുരവാന് ധവാന്। ദാഡിമാനപി താന് ഗത്വാ ദൃഷ്ട്വാ രാമോ മഹായശാഃ
മഹാത്മാവായ രാമന് മാവു, നീപ്പു, വലിയ ശാല, പ്ലാവ്, കുറവ്, തവ, മാതളനാരകം ഇവയൊക്കെയും ചെന്നു അന്വേഷിച്ചു.
ബകുലാനഥ പുന്നാഗാംശ്ചന്ദനാന് കേതകാംസ്തഥാ। പൃച്ഛന് രാമോ വനേ ഭ്രാന്ത ഉന്മത്ത ഇവ ലക്ഷ്യതേ
ബകുലം, പുന്നാഗം, ചന്ദനം, കെടകം എന്നിവയെയും രാമന് കാട്ടില് ചുറ്റി നടക്കുമ്പോള് ചോദിച്ചു; അവന് ഒരു ഭ്രാന്തനുപോലെ തോന്നി.
അഥവാ മൃഗശാവാക്ഷീം മൃഗ ജാനാസി മൈഥിലീമ്। മൃഗവിപ്രേക്ഷണീ കാന്താ മൃഗീഭിഃ സഹിതാ ഭവേത്
മാനമേ, കുരങ്ങുപോലെയുള്ള കണ്ണുള്ള മൈതിലിയെ നീ അറിയുമോ? കുരങ്ങുപോലെയുള്ള ദൃഷ്ടിയുള്ള എന്റെ പ്രിയ, മൃഗങ്ങളോടൊപ്പം ഉണ്ടാകാം.
ഗജ സാ ഗജനാസോരുര്യദി ദൃഷ്ടാ ത്വയാ ഭവേത്। താം മന്യേ വിദിതാം തുഭ്യമാഖ്യാഹി വരവാരണ
യാനമേ, ആനയുടെ തുമ്പുപോലെയുള്ള ഉരുവുള്ളവളെ നീ കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കില്, നീ അവളെ അറിയുമെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു. മഹാനായ ആനമേ, എന്നോട് പറയൂ.
ശാര്ദൂല യദി സാ ദൃഷ്ടാ പ്രിയാ ചന്ദ്രനിഭാനനാ। മൈഥിലീ മമ വിസ്രബ്ധഃ കഥയസ്വ ന തേ ഭയമ്
കുരങ്ങനേ, ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖമുള്ള എന്റെ പ്രിയയെ നീ കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കില്, ഭയപ്പെടാതെ മൈതിലിയെക്കുറിച്ച് എന്നോട് പറയൂ.