അപി സ്വസ്തി ഭവേദ് ദ്വാഭ്യാം രഹിതാഭ്യാം മയാ വനേ। ജനസ്ഥാനനിമിത്തം ഹി കൃതവൈരോഽസ്മി രാക്ഷസൈഃ
വനത്തിൽ ഞാൻ വിട്ടു പോയ ആ ഇരുവർക്കും എല്ലാം നല്ലതായിരിക്കട്ടെ. ജനസ്ഥാനത്തെ കാരണമായി ഞാൻ രാക്ഷസന്മാർക്ക് ശത്രുവായി.
നിമിത്താനി ച ഘോരാണി ദൃശ്യന്തേഽദ്യ ബഹൂനി ച। ഇത്യേവം ചിന്തയന് രാമഃ ശ്രുത്വാ ഗോമായുനിഃസ്വനമ്
ഇന്ന് അനേകം ഭയാനകമായ ശകുനങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു; ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ രാമൻ നരിയുടെ വിളി വീണ്ടും കേട്ടു.
നിവര്തമാനസ്ത്വരിതോ ജഗാമാശ്രമമാത്മവാന്। ആത്മനശ്ചാപനയനം മൃഗരൂപേണ രക്ഷസാ
വേഗത്തിൽ തിരിഞ്ഞ് മനസ്സുതുടുക്കാതെ രാമൻ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി; രാക്ഷസൻ മൃഗവേഷം ധരിച്ച് താനെങ്ങിനെ അകറ്റിയെന്നു അവൻ ചിന്തിച്ചു.
ആജഗാമ ജനസ്ഥാനം രാഘവഃ പരിശങ്കിതഃ। തം ദീനമാനസം ദീനമാസേദുര്മൃഗപക്ഷിണഃ
ഉള്ളിലൊരു ഭയം നിറഞ്ഞ് രാഘവൻ ജനസ്ഥാനത്തിലേക്ക് മടങ്ങി; അവനെ ദുഃഖിതനായി കണ്ട മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ചുറ്റി കൂടി, അവന്റെ ദുഃഖത്തിൽ പങ്കെടുത്തു.
സവ്യം കൃത്വാ മഹാത്മാനം ഘോരാംശ്ച സസൃജുഃ സ്വരാന്। താനി ദൃഷ്ട്വാ നിമിത്താനി മഹാഘോരാണി രാഘവഃ। ന്യവര്തതാഥ ത്വരിതോ ജവേനാശ്രമമാത്മനഃ
അവൻറെ ഇടത്തുഭാഗത്ത് വച്ച് മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഭയാനകമായ ശബ്ദങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിച്ചു; ആ ഭയങ്കര ശകുനങ്ങൾ കണ്ട രാഘവൻ വേഗത്തിൽ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു.
തതോ ലക്ഷ്മണമായാന്തം ദദര്ശ വിഗതപ്രഭമ്। തതോഽവിദൂരേ രാമേണ സമീയായ സ ലക്ഷ്മണഃ
അപ്പോൾ രാമൻ, പ്രകാശം കുറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ ലക്ഷ്മണനെ സമീപിച്ചു വരുന്നത് കണ്ടു; പിന്നെ ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെ അടുത്തേക്ക് വന്നു.
വിഷണ്ണഃ സന് വിഷണ്ണേന ദുഃഖിതോ ദുഃഖഭാഗിനാ। സ ജഗര്ഹേഽഥ തം ഭ്രാതാ ദൃഷ്ട്വാ ലക്ഷ്മണമാഗതമ്
താനേ ദുഃഖിതനായ രാമൻ, തുല്യമായി ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്ന സഹോദരനെ കണ്ടപ്പോൾ, ലക്ഷ്മണനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി.
വിഹായ സീതാം വിജനേ വനേ രാക്ഷസസേവിതേ। ഗൃഹീത്വാ ച കരം സവ്യം ലക്ഷ്മണം രഘുനന്ദനഃ
രാക്ഷസന്മാർ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ കാട്ടിൽ സീതയെ ഒറ്റയ്ക്ക് വിട്ട്, രാഘവൻ ലക്ഷ്മണന്റെ ഇടത് കൈ പിടിച്ചു.
ഉവാച മധുരോദര്കമിദം പരുഷമാര്തവത്। അഹോ ലക്ഷ്മണ ഗര്ഹ്യം തേ കൃതം യത് ത്വം വിഹായ താമ്
രാമൻ വേദനയോടെ, മധുരവും കടുപ്പവും കലർന്ന ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'അയ്യോ ലക്ഷ്മണാ, നീ അവളെ ഒറ്റയ്ക്ക് വിട്ടുപോയത് കുറ്റകരമാണ്.'
സീതാമിഹാഗതഃ സൌമ്യ കച്ചിത് സ്വസ്തി ഭവേദിതി। ന മേഽസ്തി സംശയോ വീര സര്വഥാ ജനകാത്മജാ
'സീതയെ വിട്ട് നീ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു, സൌമ്യ, എല്ലാം നന്നായിരിക്കട്ടെ! എങ്കിലും വീരാ, എന്നെ ഒരു സംശയവും ഇല്ല—ജനകപുത്രി...'
വിനഷ്ടാ ഭക്ഷിതാ വാപി രാക്ഷസൈര്വനചാരിഭിഃ। അശുഭാന്യേവ ഭൂയിഷ്ഠം യഥാ പ്രാദുര്ഭവന്തി മേ
അവൾ വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാർകൊണ്ട് ഇല്ലാതായോ, കഴിക്കപ്പെട്ടോ ആകിയിരിക്കാം. എനിക്ക് ഇപ്പോൾ എല്ലായിടത്തും ദുർഭാഗ്യ സൂചനകൾ മാത്രം കാണുന്നു.
അപി ലക്ഷ്മണ സീതായാഃ സാമഗ്ര്യം പ്രാപ്നുയാമഹേ। ജീവന്ത്യാഃ പുരുഷവ്യാഘ്ര സുതായാ ജനകസ്യ വൈ
ലക്ഷ്മണാ, ജനകന്റെ മകളായ സീതയുടെ ജീവൻകൂടി നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, നമുക്ക് അവളുടെ ഒരു സൂചനയെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ കഴിയുമോ?
യഥാ വൈ മൃഗസംഘാശ്ച ഗോമായുശ്ചൈവ ഭൈരവമ്। വാശ്യന്തേ ശകുനാശ്ചാപി പ്രദീപ്താമഭിതോ ദിശമ്। അപി സ്വസ്തി ഭവേത് തസ്യാ രാജപുത്ര്യാ മഹാബല
ഹരിണക്കൂട്ടങ്ങളും ഭയങ്കരമായ നായ്ക്കളും കാക്കകളും ചുറ്റും കരയുന്ന ഈ ദിശയിൽ, ആ രാജകുമാരിക്ക് എല്ലാം നന്നായിരിക്കട്ടെ, മഹാബലശാലിയായ ലക്ഷ്മണാ.
ഇദം ഹി രക്ഷോ മൃഗസംനികാശം പ്രലോഭ്യ മാം ദൂരമനുപ്രയാതമ്। ഹതം കഥംചിന്മഹതാ ശ്രമേണ സ രാക്ഷസോഽഭൂന്മ്രിയമാണ ഏവ
ഹരിണംപോലെയുള്ള ആ രാക്ഷസൻ എന്നെ വഞ്ചിച്ച് ദൂരത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; വലിയ പരിശ്രമത്തോടെ, മരിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ അവനെ കൊന്നു.
മനശ്ച മേ ദീനമിഹാപ്രഹൃഷ്ടം ചക്ഷുശ്ച സവ്യം കുരുതേ വികാരമ്। അസംശയം ലക്ഷ്മണ നാസ്തി സീതാ ഹൃതാ മൃതാ വാ പഥി വര്തതേ വാ
എന്റെ മനസ്സ് ഇവിടെ ദു:ഖഭരിതവും സന്തോഷരഹിതവുമാണ്; ഇടതുകണ്ണ് വിറയുന്നു. സംശയമില്ല, ലക്ഷ്മണാ, സീത ഇല്ലാതായി – അവൾ അപഹരിക്കപ്പെട്ടോ, മരിച്ചോ, എവിടെയോ അലയുന്നോ ആകാം.
thumb|അഷ്ടപഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡേ അഷ്ടപഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ॥൩-
ശ്രീമദ്വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അരണ്യകാണ്ഡത്തിലെ അമ്പതിയെട്ടാം സര്ഗം കേൾക്കൂ.
സ ദൃഷ്ട്വാ ലക്ഷ്മണം ദീനം ശൂന്യം ദശരഥാത്മജഃ। പര്യപൃച്ഛത ധര്മാത്മാ വൈദേഹീമാഗതം വിനാ
ദശരഥന്റെ പുത്രൻ, ധർമ്മശീലനായ രാമൻ, ദു:ഖിതനായി ഒറ്റയ്ക്കിരിക്കുന്ന ലക്ഷ്മണനെ കണ്ടു, വന്ദ്യയായ വൈദേഹി വരാതിരുന്നതിനെക്കുറിച്ച് അവനോട് ചോദിച്ചു.
പ്രസ്ഥിതം ദണ്ഡകാരണ്യം യാ മാമനുജഗാമ ഹ। ക്വ സാ ലക്ഷ്മണ വൈദേഹീ യാം ഹിത്വാ ത്വമിഹാഗതഃ
ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് ഞാൻ പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ എന്നെ അനുഗമിച്ച ആ വൈദേഹി എവിടെയാണ്, ലക്ഷ്മണാ? അവളെ വിട്ടുവിട്ട് നീ ഇവിടെ വന്നതെന്ത്?
രാജ്യഭ്രഷ്ടസ്യ ദീനസ്യ ദണ്ഡകാന് പരിധാവതഃ। ക്വ സാ ദുഃഖസഹായാ മേ വൈദേഹീ തനുമധ്യമാ
രാജ്യഭ്രഷ്ടനായി ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ ദു:ഖത്തോടെ അലഞ്ഞു നടക്കുമ്പോൾ, എന്റെ കഷ്ടകാലങ്ങളിൽ കൂടെ നിന്ന ആ സുന്ദരിയായ വൈദേഹി എവിടെയാണ്?
യാം വിനാ നോത്സഹേ വീര മുഹൂര്തമപി ജീവിതുമ്। ക്വ സാ പ്രാണസഹായാ മേ സീതാ സുരസുതോപമാ
വീരാ, അവളില്ലാതെ ഞാൻ ഒരു നിമിഷം പോലും ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല; ദേവകന്യകയെപ്പോലെയുള്ള എന്റെ പ്രാണസഹായിയായ സീത എവിടെയാണ്?
പതിത്വമമരാണാം ഹി പൃഥിവ്യാശ്ചാപി ലക്ഷ്മണ। വിനാ താം തപനീയാഭാം നേച്ഛേയം ജനകാത്മജാമ്
ലക്ഷ്മണാ, സ്വർഗ്ഗത്തിലെ രാജ്യം പോലും, ഭൂമിയിലെ ആധിപത്യം പോലും, ജനകന്റെ മകളായ പൊന്നുപോലുള്ള അവളില്ലാതെ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കില്ല.
കച്ചിജ്ജീവതി വൈദേഹീ പ്രാണൈഃ പ്രിയതരാ മമ। കച്ചിത് പ്രവ്രാജനം വീര ന മേ മിഥ്യാ ഭവിഷ്യതി
എന്റെ ജീവനേക്കാൾ പ്രിയങ്കരിയായ വൈദേഹി ഇപ്പോഴും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുണ്ടോ? വീരാ, എന്റെ വനവാസം വെറുതെയാവില്ലല്ലോ?
സീതാനിമിത്തം സൌമിത്രേ മൃതേ മയി ഗതേ ത്വയി। കച്ചിത് സകാമാ കൈകേയീ സുഖിതാ സാ ഭവിഷ്യതി
സൗമിത്രേ, സീതയെ കാരണം ഞാൻ മരിക്കുകയും നീ പോയി കളയുകയും ചെയ്താൽ, കൈകേയി സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ ആഗ്രഹം നേടുമോ?
സപുത്രരാജ്യാം സിദ്ധാര്ഥാം മൃതപുത്രാ തപസ്വിനീ। ഉപസ്ഥാസ്യതി കൌസല്യാ കച്ചിത് സൌമ്യേന കൈകയീമ്
പുത്രരാജ്യവും ആഗ്രഹവും നേടിയ കൈകേയിയെ, പുത്രനില്ലാതെ വ്രതചരിണിയായ കൗസല്യാ വിനീതയായി സേവിക്കുമോ?
യദി ജീവതി വൈദേഹീ ഗമിഷ്യാമ്യാശ്രമം പുനഃ। സംവൃത്താ യദി വൃത്താ സാ പ്രാണാംസ്ത്യക്ഷ്യാമി ലക്ഷ്മണ
വൈദേഹി ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഞാൻ തിരിച്ച് ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോകും; അവൾ ഇല്ലെങ്കിൽ, ലക്ഷ്മണാ, ഞാൻ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും.
യദി മാമാശ്രമഗതം വൈദേഹീ നാഭിഭാഷതേ। പുരഃ പ്രഹസിതാ സീതാ വിനശിഷ്യാമി ലക്ഷ്മണ
വൈദേഹി ഞാൻ ആശ്രമത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ നേരിൽ വന്ന് പുഞ്ചിരിയോടെ സംസാരിക്കാതിരുന്നാൽ, ലക്ഷ്മണാ, ഞാൻ നശിച്ചുപോകും.
ബ്രൂഹി ലക്ഷ്മണ വൈദേഹീ യദി ജീവതി വാ ന വാ। ത്വയി പ്രമത്തേ രക്ഷോഭിര്ഭക്ഷിതാ വാ തപസ്വിനീ
ലക്ഷ്മണാ, വൈദേഹി ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നെ പറയൂ; നീ ശ്രദ്ധിച്ചില്ലായിരുന്നപ്പോൾ രാക്ഷസന്മാർ ആ വ്രതസ്ഥയെയും തിന്നുകളഞ്ഞോ?
സുകുമാരീ ച ബാലാ ച നിത്യം ചാദുഃഖഭാഗിനീ। മദ്വിയോഗേന വൈദേഹീ വ്യക്തം ശോചതി ദുര്മനാഃ
വൈദേഹി സുന്ദരിയും ബാലയും എപ്പോഴും ദു:ഖം അറിയാത്തവളുമാണ്; എന്നിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട്, അവൾ ഉറപ്പായും ദു:ഖത്തോടെ മനസ്സു വേദനയോടെ ഇരിക്കും.
സര്വഥാ രക്ഷസാ തേന ജിഹ്മേന സുദുരാത്മനാ। വദതാ ലക്ഷ്മണേത്യുച്ചൈസ്തവാപി ജനിതം ഭയമ്
അവൻ അത്യന്തം ക്രൂരനും ദുഷ്ടനും ആയ രാക്ഷസൻ, 'ലക്ഷ്മണാ' എന്ന് ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ച്, നിനക്കു ഭയം ഉണ്ടാക്കി.
ശ്രുതശ്ച മന്യേ വൈദേഹ്യാ സ സ്വരഃ സദൃശോ മമ। ത്രസ്തയാ പ്രേഷിതസ്ത്വം ച ദ്രഷ്ടും മാം ശീഘ്രമാഗതഃ
വൈദേഹിയുടെ ശബ്ദം എന്റെ ശബ്ദം പോലെ കേട്ടു എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു. ഭയത്താൽ അവൾ നിന്നെ അയച്ചു, നീ വേഗത്തിൽ എന്നെ കാണാൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു.