സദേവര്ഷിഗണം തുഷ്ടം രാഘവസ്യ മഹാത്മനഃ ൧-൧-
ദേവന്മാരും ഋഷികളും മഹാത്മാവായ രാഘവനിൽ സന്തോഷിച്ചു.
അഭ്യഷിച്യ ച ലങ്കായാം രാക്ഷസേന്ദ്രം വിഭീഷണമ് । കൃതകൃത്യസ്തദാ രാമോ വിജ്വരഃ പ്രമുമോദ ഹ ॥൧-൧-
ലങ്കയിൽ വിഭീഷണനെ രാക്ഷസരാജാവായി അഭിഷേകം നടത്തി, രാമൻ തന്റെ കടമ പൂർത്തിയാക്കി, ദുഃഖം വിട്ട് സന്തോഷിച്ചു.
ദേവതാഭ്യോ വരം പ്രാപ്യ സമുത്ഥാപ്യ ച വാനരാന് । അയോധ്യാം പ്രസ്ഥിതോ രാമഃ പുഷ്പകേണ സുഹൃദ്വൃതഃ ॥൧-൧-
ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് അനുഗ്രഹം ലഭിച്ച്, വാനരന്മാരെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ച്, സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം രാമൻ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ അയോധ്യയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
ഭരദ്വാജാശ്രമം ഗത്വാ രാമഃ സത്യപരാക്രമഃ । ഭരതസ്യാന്തികേ രാമോ ഹനൂമന്തം വ്യസര്ജയത് ॥൧-൧-
ഭരദ്വാജമഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി, സത്യപരാക്രമനായ രാമൻ ഹനുമാനെ ഭരതന്റെ അടുത്തയയച്ചു.
പുനരാഖ്യായികാം ജല്പന് സുഗ്രീവസഹിതസ്തദാ । പുഷ്പകം തത് സമാരുഹ്യ നന്ദിഗ്രാമം യയൌ തദാ ॥൧-൧-
പിന്നീട്, സുഗ്രീവനോടൊപ്പം വീണ്ടും സംസാരിച്ച്, പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറി, നന്ദിഗ്രാമത്തിലേക്ക് പോയി.
നന്ദിഗ്രാമേ ജടാം ഹിത്വാ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോഽനഘഃ । രാമഃ സീതാമനുപ്രാപ്യ രാജ്യം പുനരവാപ്തവാന് ॥൧-൧-
നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ജടകൾ വിട്ട്, സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം രാമൻ സീതയെ വീണ്ടെടുത്തു, രാജ്യം വീണ്ടും കൈവശമാക്കി.
പ്രഹൃഷ്ടമുദിതോ ലോകസ്തുഷ്ടഃ പുഷ്ടഃ സുധാര്മികഃ । നിരാമയോ ഹ്യരോഗശ്ച ദുര്ഭിക്ഷഭയവര്ജിതഃ ॥൧-൧-
ജനങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെയും ഉല്ലാസത്തോടെയും, തൃപ്തിയും സമൃദ്ധിയും ധർമ്മനിഷ്ഠയുംകൊണ്ട്, രോഗരഹിതരായി, ക്ഷാമഭയമില്ലാതെ ജീവിച്ചു.
ന പുത്രമരണം കേചിത് ദ്രക്ഷ്യന്തി പുരുഷാഃ ക്വചിത് । നാര്യശ്ചാവിധവാ നിത്യം ഭവിഷ്യന്തി പതിവ്രതാഃ ॥൧-൧-
ആരും എവിടെയും മകനു മരണമുണ്ടാകുന്നത് കാണേണ്ടി വരില്ല; സ്ത്രീകൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ഭർത്താവിനോടു ഭക്തിയോടെ ജീവിക്കും, അവർക്കു വിധവയാകേണ്ടി വരില്ല.
ന ചാഗ്നിജം ഭയം കിഞ്ചിന്നാപ്സു മജ്ജന്തി ജന്തവഃ । ന വാതജം ഭയം കിഞ്ചിത് നാപി ജ്വരകൃതം തഥാ ॥൧-൧-
അവിടെ അഗ്നിയിൽ നിന്നോ കാറ്റിൽ നിന്നോ ജ്വരത്തിൽ നിന്നോ ഭയമൊന്നുമുണ്ടാകില്ല; ജന്തുക്കൾക്ക് വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി നശിക്കേണ്ടി വരികയും ഇല്ല.
ന ചാപി ക്ഷുദ്ഭയം തത്ര ന തസ്കരഭയം തഥാ । നഗരാണി ച രാഷ്ട്രാണി ധനധാന്യയുതാനി ച ॥൧-൧-
അവിടെ വിശപ്പിന്റെ ഭയമോ കള്ളന്മാരുടെ ഭയമോ ഇല്ല; നഗരങ്ങളും രാജ്യങ്ങളും ധനവും ധാന്യവും നിറഞ്ഞിരിക്കും.
നിത്യം പ്രമുദിതാഃ സര്വേ യഥാ കൃതയുഗേ തഥാ । അശ്വമേധശതൈരിഷ്ട്വാ തഥാ ബഹുസുവര്ണകൈഃ ॥൧-൧-
എല്ലാവരും സതയുഗത്തിലെപ്പോലെ എന്നും സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കും; അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നൂറുകണക്കിന് നടത്തി, അനവധി പൊന്നും ദാനം ചെയ്യും.
ഗവാം കോട്യയുതം ദത്ത്വാ വിദ്വദ്ഭ്യോ വിധിപൂര്വകമ് । അസംഖ്യേയം ധനം ദത്ത്വാ ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ മഹായശാഃ ॥൧-൧-
അവൻ പണ്ഡിതന്മാർക്ക് വിധിപ്രകാരം കോടിക്കണക്കിന് പശുക്കളും അനന്തമായ ധനവും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം ചെയ്തു, മഹത്തായ കീർത്തി നേടി.
രാജവംശാന് ശതഗുണാന് സ്ഥാപയിഷ്യതി രാഘവഃ । ചാതുര്വര്ണ്യം ച ലോകേഽസ്മിന് സ്വേ സ്വേ ധര്മേ നിയോക്ഷ്യതി ॥൧-൧-
രാഘവൻ രാജവംശങ്ങളെ നൂറിരട്ടിയാക്കി സ്ഥാപിക്കും; ലോകത്ത് നാലു വർണ്ണങ്ങളെയും അവരവരുടെ കർത്തവ്യങ്ങളിൽ നിർത്തും.
ദശവര്ഷസഹസ്രാണി ദശവര്ഷശതാനി ച । രാമോ രാജ്യമുപാസിത്വാ ബ്രഹ്മലോകം പ്രയാസ്യതി ॥൧-൧-
പത്തായിരം വർഷവും പത്ത് നൂറ് വർഷവും രാജ്യം ഭരിച്ചശേഷം, രാമൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് യാത്രതിരിക്കും.
ഇദം പവിത്രം പാപഘ്നം പുണ്യം വേദൈശ്ച സമ്മിതമ് । യഃ പഠേദ് രാമചരിതം സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ ॥൧-൧-
വേദങ്ങൾ അംഗീകരിച്ച ഈ പരിശുദ്ധവും പാപങ്ങൾ അകറ്റുന്നും പുണ്യമുള്ള രാമചരിതം ആരെങ്കിലും വായിച്ചാൽ, അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തനാകും.
ഏതദാഖ്യാനമായുഷ്യം പഠന് രാമായണം നരഃ । സപുത്രപൌത്രഃ സഗണഃ പ്രേത്യ സ്വര്ഗേ മഹീയതേ ॥൧-൧-
ഈ ആയുഷ്കരമായ രാമായണം വായിക്കുന്നവൻ, മരിച്ചശേഷം പുത്രന്മാരോടും മുമ്മാരോടും കൂട്ടുകാരോടും കൂടി സ്വർഗത്തിൽ മഹത്വം നേടും.
പഠന് ദ്വിജോ വാഗൃഷഭത്വമീയാത് । ത് ക്ഷത്രിയോ ഭൂമിപതിത്വമീയാത് ॥ വണിക് ജനഃ പണ്യഫലത്വമീയാത് । ജനശ്ച ശൂദ്രോഽപി മഹത്ത്വമീയാത് ॥൧-൧-
ഇത് വായിച്ചാൽ ബ്രാഹ്മണൻ വാഗ്മിത്വം നേടും; ക്ഷത്രിയൻ ഭൂമിയുടെ അധിപതിയാകും; വ്യാപാരി വാണിജ്യത്തിൽ വിജയിക്കും; ശൂദ്രനും മഹത്വം നേടും.
thumb|ദ്വിതീയഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ദ്വിതീയഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ്വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ രണ്ടാം സര്ഗം കേൾക്കപ്പെടുന്നു.
നാരദസ്യ തു തദ്വാക്യം ശ്രുത്വാ വാക്യവിശാരദഃ । പൂജയാമാസ ധര്മാത്മാ സഹശിഷ്യോ മഹാമുനിമ് ॥൧-൨-
നാരദന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, വാക്പാടവമുള്ള ധാർമികൻ തന്റെ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം മഹാമുനിയെ ആദരപൂർവ്വം സ്തുതിച്ചു.
സ മുഹൂര്തം ഗതേ തസ്മിന് ദേവലോകം മുനിസ്തദാ । ജഗാമ തമസാതീരം ജാഹ്നവ്യാസ്ത്വവിദൂരതഃ ॥൧-൨-
അത്രേ, ആ മഹർഷി ദേവലോകത്തേക്ക് പോയതിനു ശേഷം കുറച്ചു നേരം കഴിഞ്ഞ്, ജാഹ്നവിക്കു സമീപമുള്ള തമസാ നദിയുടെ തീരത്തേക്ക് പോയി.
സ തു തീരം സമാസാദ്യ തമസായാ മുനിസ്തദാ । ശിഷ്യമാഹ സ്ഥിതം പാര്ശ്വേ ദൃഷ്ട്വാ തീര്ഥമകര്ദമമ് ॥൧-൨-
അപ്പോൾ ആ മുനി തമസാ നദിയുടെ തീരം എത്തി, മണ്ണ് ഇല്ലാത്ത തീർത്ഥം കണ്ടു, സമീപം നിന്നിരുന്ന ശിഷ്യനോട് പറഞ്ഞു.
അകര്ദമമിദം തീര്ഥം ഭരദ്വാജ നിശാമയ । രമണീയം പ്രസന്നാമ്ബു സന്മനുഷ്യമനോ യഥാ ॥൧-൨-
ഭരദ്വാജാ, നോക്കു, ഈ തീർത്ഥം മണ്ണില്ലാതെ ശുദ്ധവും മനോഹരവുമാണ്; അതിന്റെ സുതാര്യമായ വെള്ളം നല്ലവരുടെ മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നു.
ന്യസ്യതാം കലശസ്താത ദീയതാം വല്കലം മമ । ഇദമേവാവഗാഹിഷ്യേ തമസാതീര്ഥമുത്തമമ് ॥൧-൨-
കുഞ്ഞേ, കലശം ഇവിടെ വയ്ക്കൂ, എന്റെ വല്കലം തരൂ; ഞാൻ ഈ മനോഹരമായ തമസാ തീർത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യും.
ഏവമുക്തോ ഭരദ്വാജോ വാല്മീകേന മഹാത്മനാ । പ്രായച്ഛത മുനേസ്തസ്യ വല്കലം നിയതോ ഗുരോഃ ॥൧-൨-
വാൽമീകി മഹാത്മാവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട ഭരദ്വാജൻ, ആചാര്യനോടു ശുദ്ധതയോടെ വല്കലം നൽകി.
സ ശിഷ്യഹസ്താദാദായ വല്കലം നിയതേന്ദ്രിയഃ । വിചചാര ഹ പശ്യംസ്തത് സര്വതോ വിപുലം വനമ് ॥൧-൨-
ശിഷ്യന്റെ കൈയിൽ നിന്നു വല്കലം എടുത്ത്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച മുനി, ആ വിശാലമായ കാടിന്റെ എല്ലാ ഭാഗവും നോക്കി നടക്കാൻ തുടങ്ങി.
തസ്യാഭ്യാശേ തു മിഥുനം ചരന്തമനപായിനമ് । ദദര്ശ ഭഗവാംസ്തത്ര ക്രൌഞ്ചയോശ്ചാരുനിഃസ്വനമ് ॥൧-൨-
അടുത്ത്, ഒരുകൂട്ടം ക്രൗഞ്ചപ്പക്ഷികൾ ചേർന്ന് സ്നേഹത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നതും, അവയുടെ മധുരമായ വിളികൾ കേൾക്കുന്നതും വാല്മീകിമുനി കണ്ടു.
തസ്മാത് തു മിഥുനാദേകം പുമാംസം പാപനിശ്ചയഃ । ജഘാന വൈരനിലയോ നിഷാദസ്തസ്യ പശ്യതഃ ॥൧-൨-
അവിടെ, ആ കൂട്ടത്തിൽ നിന്നു, ഒരു പാപബുദ്ധിയുള്ള വേട്ടക്കാരൻ, വാല്മീകി നോക്കുന്പോൾ തന്നെ, ആണ്പക്ഷിയെ കൊന്നു.
തം ശോണിതപരീതാങ്ഗം ചേഷ്ടമാനം മഹീതലേ । ഭാര്യാ തു നിഹതം ദൃഷ്ട്വാ രുരാവ കരുണാം ഗിരമ് ॥൧-൨-
രക്തത്തിൽ തളർന്നു നിലത്ത് വലിച്ചുമറിഞ്ഞു കിടക്കുന്ന ഭർത്താവിനെ കണ്ടപ്പോൾ, ആ പെൺപക്ഷി ദു:ഖത്തോടെ കരഞ്ഞു.
വിയുക്താ പതിനാ തേന ദ്വിജേന സഹചാരിണാ । താമ്രശീര്ഷേണ മത്തേന പത്ത്രിണാ സഹിതേന വൈ ॥൧-൨-
തനിക്കൊപ്പം സഞ്ചരിച്ച ഇരട്ടജന്മനായ, താമ്രവദനനും മയക്കത്തിൽ നിറഞ്ഞതുമായ ആ കൂട്ടുകാരനിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടതുകൊണ്ട്, അവൾ ദു:ഖിച്ചു.
തഥാവിധം ദ്വിജം ദൃഷ്ട്വാ നിഷാദേന നിപാതിതമ് । ഋഷേര്ധര്മാത്മനസ്തസ്യ കാരുണ്യം സമപദ്യത ॥൧-൨-
അങ്ങനെ വേട്ടക്കാരൻകൊണ്ട് വീണുപോയ ആ പക്ഷിയെ കണ്ടപ്പോൾ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ വാല്മീകിയുടെ മനസ്സിൽ കരുണ ഉണർന്നു.