മുമോച ലീലയാ കങ്കപത്രാന് കാഞ്ചനഭൂഷണാന്। തേ ശരാഃ ശത്രുസൈന്യേഷു മുക്താ രാമേണ ലീലയാ
സുവർണ്ണം അലങ്കരിച്ച കങ്കപക്ഷങ്ങളുള്ള അമ്പുകൾ രാമൻ ലാളിത്യത്തോടെ എറിഞ്ഞു; അവ അമ്പുകൾ ശത്രുസൈന്യത്തിൽ മഴപോലെ വീണു.
ആദദൂ രക്ഷസാം പ്രാണാന് പാശാഃ കാലകൃതാ ഇവ। ഭിത്ത്വാ രാക്ഷസദേഹാംസ്താംസ്തേ ശരാ രുധിരാപ്ലുതാഃ
കാലൻ നിർമ്മിച്ച പാശങ്ങൾപോലെ, ആ അമ്പുകൾ രാക്ഷസന്മാരുടെ ജീവൻ പിടിച്ചു; രാക്ഷസരുടെ ശരീരം തുളച്ച്, അമ്പുകൾ രക്തത്തിൽ കുതിർന്നു.
അന്തരിക്ഷഗതാ രേജുര്ദീപ്താഗ്നിസമതേജസഃ। അസംഖ്യേയാസ്തു രാമസ്യ സായകാശ്ചാപമണ്ഡലാത്
ആ അമ്പുകൾ ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്ന് ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെയുള്ള പ്രകാശം പുറപ്പെടുവിച്ചു; രാമന്റെ വില്ലിൽ നിന്നു അനവധി അമ്പുകൾ പുറത്ത് വന്നു.
വിനിഷ്പേതുരതീവോഗ്രാ രക്ഷഃപ്രാണാപഹാരിണഃ। തൈര്ധനൂംഷി ധ്വജാഗ്രാണി ചര്മാണി കവചാനി ച
അവ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായി പുറത്ത് വന്നു, രാക്ഷസരുടെ ജീവൻ എടുത്തു; ആ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് വില്ലുകളും പതാകയുടെ അഗ്രങ്ങളും കവചങ്ങളും തുരങ്കങ്ങളും വെട്ടി തകർത്തു.
ബാഹൂന് സഹസ്താഭരണാനൂരൂന് കരികരോപമാന്। ചിച്ഛേദ രാമഃ സമരേ ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ
രാമൻ യുദ്ധത്തിൽ നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും കങ്കണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ കൈകളും ആനക്കൊമ്പുപോലെയുള്ള തുണ്ടുകളും വെട്ടി വീഴ്ത്തി.
ഹയാന് കാഞ്ചനസംനാഹാന് രഥയുക്താന് സസാരഥീന്। ഗജാംശ്ച സഗജാരോഹാന് സഹയാന് സാദിനസ്തദാ
സുവർണ്ണം അലങ്കരിച്ച കുതിരകളും അവയോടൊപ്പം രഥങ്ങളിലിരുന്ന സാരഥിമാരും, ആനകളും ആനയോടൊപ്പം ഇരുന്നവരും കുതിരപ്പടയും രാമൻ വെട്ടി വീഴ്ത്തി.
ചിച്ഛിദുര്ബിഭിദുശ്ചൈവ രാമബാണാ ഗുണച്യുതാഃ। പദാതീന് സമരേ ഹത്വാ ഹ്യനയദ് യമസാദനമ്
വില്ലിൽ നിന്ന് വിട്ടുവീഴുന്ന രാമന്റെ അമ്പുകൾ അവരെ തകർത്തു; യുദ്ധത്തിൽ പദാതികളെ കൊല്ലുകയും അവരെ യമലോകത്തേക്ക് അയയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.
തത്സൈന്യം വിവിധൈര്ബാണൈരര്ദിതം മര്മഭേദിഭിഃ। ന രാമേണ സുഖം ലേഭേ ശുഷ്കം വനമിവാഗ്നിനാ
രാമൻ വിവിധവിധമായ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവരുടെ ജീവൻ തുളച്ചതുകൊണ്ട് ആ സൈന്യത്തിന് ആശ്വാസം ഒന്നും ലഭിച്ചില്ല; ഉണങ്ങിയ കാടിന് തീയിൽ ആശ്വാസമില്ലാത്തതുപോലെ.
കേചിദ് ഭീമബലാഃ ശൂരാഃ പ്രാസാന് ശൂലാന് പരശ്വധാന്। ചിക്ഷിപുഃ പരമക്രുദ്ധാ രാമായ രജനീചരാഃ
അവിടെ ചില ഭയങ്കരശക്തിയുള്ള വീരന്മാർ, അത്യന്തം കോപത്തോടെ കത്തികൾ, കുന്തങ്ങൾ, വാളുകൾ എന്നിവ എടുത്ത് രാമനിലേക്കു എറിഞ്ഞു.
തേഷാം ബാണൈര്മഹാബാഹുഃ ശസ്ത്രാണ്യാവാര്യ വീര്യവാന്। ജഹാര സമരേ പ്രാണാംശ്ചിച്ഛേദ ച ശിരോധരാന്
വീരനായ മഹാബാഹുവായ രാമൻ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവരുടെ ആയുധങ്ങൾ തടഞ്ഞു, യുദ്ധത്തിൽ അവരുടെ ജീവൻ എടുത്തു, തലയും കഴുത്തും വെട്ടി വീഴ്ത്തി.
തേ ഛിന്നശിരസഃ പേതുശ്ഛിന്നചര്മശരാസനാഃ। സുപര്ണവാതവിക്ഷിപ്താ ജഗത്യാം പാദപാ യഥാ
തല വെട്ടപ്പെട്ടവരും, ചുരുളും വില്ലും തകർന്നവരും, വാതിൽ തകർന്ന് വീണ മരങ്ങൾ പോലെ ഭൂമിയിൽ ചിതറിപ്പോയി.
അവശിഷ്ടാശ്ച യേ തത്ര വിഷണ്ണാസ്തേ നിശാചരാഃ। ഖരമേവാഭ്യധാവന്ത ശരണാര്ഥം ശരാഹതാഃ
അവിടെ ശേഷിച്ച, മനസ്സിൽ ഭയപ്പെട്ട, അമ്പുകൾ കൊണ്ട് പരിക്കേറ്റ നിശാചരന്മാർ രക്ഷയ്ക്കായി ഖരന്റെ അടുക്കൽ ഓടി.
താന് സര്വാന് ധനുരാദായ സമാശ്വാസ്യ ച ദൂഷണഃ। അഭ്യധാവത് സുസംക്രുദ്ധഃ ക്രുദ്ധം ക്രുദ്ധ ഇവാന്തകഃ
ദൂഷണൻ വില്ലെടുത്ത് അവരെല്ലാവരെയും ധൈര്യപ്പെടുത്തിച്ചു, അത്യന്തം കോപത്തോടെ ശത്രുക്കളിലേക്ക് പാഞ്ഞു, കോപിച്ച യമൻപോലെ.
നിവൃത്താസ്തു പുനഃ സര്വേ ദൂഷണാശ്രയനിര്ഭയാഃ। രാമമേവാഭ്യധാവന്ത സാലതാലശിലായുധാഃ
ദൂഷണന്റെ പിന്തുണയോടെ ഭയം വിട്ട്, എല്ലാവരും തിരികെ വന്നു, സാല, താല മരങ്ങൾ, കല്ലുകൾ ആയുധമാക്കി രാമനിലേക്കു പാഞ്ഞു.
ശൂലമുദ്ഗരഹസ്താശ്ച പാശഹസ്താ മഹാബലാഃ। സൃജന്തഃ ശരവര്ഷാണി ശസ്ത്രവര്ഷാണി സംയുഗേ
കൈയിൽ കുന്തം, ഗദ, കയറുകൾ പിടിച്ച്, മഹാശക്തിയുള്ളവർ യുദ്ധത്തിൽ അമ്പുകളുടെ മഴയും ആയുധങ്ങളുടെ മഴയും പെയ്യിച്ചു.
ദ്രുമവര്ഷാണി മുഞ്ചന്തഃ ശിലാവര്ഷാണി രാക്ഷസാഃ। തദ് ബഭൂവാദ്ഭുതം യുദ്ധം തുമുലം രോമഹര്ഷണമ്
രാക്ഷസന്മാർ മരങ്ങളും കല്ലുകളും മഴപോലെ എറിഞ്ഞു; ആ യുദ്ധം അതിശയകരവും, ഭയാനകവും, രോമാഞ്ചം പകരുന്നതുമായിരുന്നു.
രാമസ്യാസ്യ മഹാഘോരം പുനസ്തേഷാം ച രക്ഷസാമ്। തേ സമന്താദഭിക്രുദ്ധാ രാഘവം പുനരാര്ദയന്
പിന്നീട്, രാമനും രാക്ഷസന്മാരും തമ്മിലുള്ള ആ യുദ്ധം അത്യന്തം ഭയങ്കരമായി; ചുറ്റും നിന്നു രാക്ഷസന്മാർ വീണ്ടും രാമനെ ആക്രമിച്ചു.
തതഃ സര്വാ ദിശോ ദൃഷ്ട്വാ പ്രദിശശ്ച സമാവൃതാഃ। രാക്ഷസൈഃ സര്വതഃ പ്രാപ്തൈഃ ശരവര്ഷാഭിരാവൃതഃ
അപ്പോൾ, എല്ലാ ദിശകളും പ്രദേശങ്ങളും രാക്ഷസന്മാരാൽ നിറഞ്ഞു, അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ മുഴുവൻ മൂടപ്പെട്ടു.
സ കൃത്വാ ഭൈരവം നാദമസ്ത്രം പരമഭാസ്വരമ്। സമയോജയദ് ഗാന്ധര്വം രാക്ഷസേഷു മഹാബലഃ
മഹാബലനായ രാമൻ ഭയങ്കരമായ ഒരു ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി, പ്രകാശമുള്ള ഒരു ആയുധം എടുത്ത്, രാക്ഷസന്മാരുടെ നേരെ ഗാന്ധർവാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു.
തതഃ ശരസഹസ്രാണി നിര്യയുശ്ചാപമണ്ഡലാത്। സര്വാ ദശ ദിശോ ബാണൈരാപൂര്യന്ത സമാഗതൈഃ
അപ്പോൾ ആയിരക്കണക്കിന് അമ്പുകൾ വില്ലിന്റെ വളവിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്നു, പത്തു ദിശകളും അമ്പുകൾ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞു.
നാദദാനം ശരാന് ഘോരാന് വിമുഞ്ചന്തം ശരോത്തമാന്। വികര്ഷമാണം പശ്യന്തി രാക്ഷസാസ്തേ ശരാര്ദിതാഃ
അമ്പുകൾ കൊണ്ട് വേദനിച്ച രാക്ഷസന്മാർ, രാമനെ ഭയങ്കരമായ അമ്പുകളും ഉത്തമമായ അമ്പുകളും വലിച്ച് എറിഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതും കാണിച്ചു.
ശരാന്ധകാരമാകാശമാവൃണോത് സദിവാകരമ്। ബഭൂവാവസ്ഥിതോ രാമഃ പ്രക്ഷിപന്നിവ താന് ശരാന്
അമ്പുകളുടെ കൂറ്റൻ ഇരുണ്ട മേഘം ആകാശം സൂര്യനോടുകൂടി മൂടി; രാമൻ അവയെ എറിഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതുപോലെ അവിടെ നിലകൊണ്ടു.
യുഗപത്പതമാനൈശ്ച യുഗപച്ച ഹതൈര്ഭൃശമ്। യുഗപത്പതിതൈശ്ചൈവ വികീര്ണാ വസുധാഭവത്
ഒരേസമയം പലരും വീണു, ഒരേ സമയം പലരും കൊല്ലപ്പെട്ടു, ഒരേ സമയം പലരും നിലത്ത് ചിതറിപ്പോയി; ഭൂമി മുഴുവൻ അവരാൽ നിറഞ്ഞു.
നിഹതാഃ പതിതാഃ ക്ഷീണാശ്ഛിന്നാ ഭിന്നാ വിദാരിതാഃ। തത്ര തത്ര സ്മ ദൃശ്യന്തേ രാക്ഷസാസ്തേ സഹസ്രശഃ
കൊല്ലപ്പെട്ടവരും, വീണവരും, ക്ഷീണിച്ചവരും, വെട്ടപ്പെട്ടവരും, തകർന്നവരും, കീറപ്പെട്ടവരും, ആയിരക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാർ എല്ലായിടത്തും കാണപ്പെട്ടു.
സോഷ്ണീഷൈരുത്തമാങ്ഗൈശ്ച സാങ്ഗദൈര്ബാഹുഭിസ്തഥാ। ഊരുഭിര്ബാഹുഭിശ്ഛിന്നൈര്നാനാരൂപൈര്വിഭൂഷണൈഃ
തലയും ഉഷ്ണീഷവും, കങ്കണവും കൈകളും, ഉരുക്കും കൈകളും വെട്ടപ്പെട്ട്, വിവിധ ആഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ്, പല രൂപങ്ങളിലായി അവിടെ ചിതറിപ്പോയി.
ഹയൈശ്ച ദ്വിപമുഖ്യൈശ്ച രഥൈര്ഭിന്നൈരനേകശഃ। ചാമരവ്യജനൈശ്ഛത്രൈര്ധ്വജൈര്നാനാവിധൈരപി
കുതിരകളും മഹത്തായ ആനകളും പലവിധത്തിൽ തകർന്ന രഥങ്ങളും, ചാമരങ്ങളും വീശിപ്പറക്കുന്ന കൂദലുകളും, കുടകളും പലതരം പതാകകളും അവിടെ ചിതറിക്കിടന്നു.
രാമേണ ബാണാഭിഹതൈര്വിച്ഛിന്നൈഃ ശൂലപട്ടിശൈഃ। ഖഡ്ഗൈഃ ഖണ്ഡീകൃതൈഃ പ്രാസൈര്വികീര്ണൈശ്ച പരശ്വധൈഃ
രാമൻ അമ്പുകൊണ്ടു വീഴ്ത്തിയ ശൂലങ്ങളും പറ്റിശകളും, വാൾ തകർന്നതും പ്രാസങ്ങൾ ചിതറിപ്പോയതും, പരശു കത്തികൾ പടർന്നതുമാണ് അവിടെ കാണപ്പെട്ടത്.
ചൂര്ണിതാഭിഃ ശിലാഭിശ്ച ശരൈശ്ചിത്രൈരനേകശഃ। വിച്ഛിന്നൈഃ സമരേ ഭൂമിര്വിസ്തീര്ണാഭൂദ് ഭയംകരാ
പൊടിയാക്കിയ കല്ലുകളും അതിശയിപ്പിക്കുന്ന പലതരം അമ്പുകളും കൊണ്ട്, യുദ്ധഭൂമി വിസ്തൃതവും ഭയാനകവുമായിരുന്നു; മുറിഞ്ഞായുധങ്ങൾ അവിടെയൊക്കെയും പടർന്നിരുന്നു.
താന് ദൃഷ്ട്വാ നിഹതാന് സര്വേ രാക്ഷസാഃ പരമാതുരാഃ। ന തത്ര ചലിതും ശക്താ രാമം പരപുരംജയമ്
അവരൊക്കെയും കൊല്ലപ്പെട്ടത് കണ്ട റാക്ഷസന്മാർ അതിയായി വിഷണ്ണരായി, ശത്രുനഗരങ്ങൾ കീഴടക്കുന്ന രാമനോടു നേരെ നീങ്ങാൻ അവർക്കു കഴിയാതെ നിന്നു.
thumb|ഷഡ്വിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡേ ഷഡ്വിംശഃ സര്ഗഃ ॥൩-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അരണ്യകാണ്ഡത്തിലെ ഇരുപത്താറാം സർഗം കേൾക്കട്ടെ.