യദീദം തേ ക്ഷമം രാജന് ഗമിഷ്യാമി യഥാഗതമ് । മിഥ്യാപ്രതിജ്ഞഃ കാകുത്സ്ഥ സുഖീ ഭവ സുഹ്ദ്വൃതഃ ॥൧-൨൧-
രാജാവേ, ഇത് തന്നെയാണ് നിന്റെ തീരുമാനമെങ്കില് ഞാന് വന്നപോലെ തന്നെ മടങ്ങും; കാകുത്സ്ഥന്, നീ സുഖത്തോടെ, നല്ല പേര് നിലനിര്ത്തി ജീവിക്കൂ, എങ്കിലും നീ വാഗ്ദാനം പാലിച്ചില്ല.
തസ്യ രോഷപരീതസ്യ വിശ്വാമിത്രസ്യ ധീമതഃ । ചചാല വസുധാ കൃത്സ്നാ ദേവാനാം ച ഭയം മഹത് ॥൧-൨൧-
ധീരനായ വിശ്വാമിത്രന് കോപം പിടിച്ചപ്പോള് ഭൂമി മുഴുവന് വിറച്ചു, ദേവന്മാരെ വലിയ ഭയം പിടിച്ചു.
ത്രസ്തരൂപം തു വിജ്ഞായ ജഗത്സര്വം മഹാനൃഷിഃ । നൃപതിം സുവ്രതോ ധീരോ വസിഷ്ഠോ വാക്യമബ്രവീത് ॥൧-൨൧-
ലോകം മുഴുവന് ഭയത്താല് വിറക്കുന്നത് കണ്ട മഹാമുനിയായ, വ്രതനിഷ്ഠനും ധീരനുമായ വസിഷ്ഠന് രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഇക്ഷ്വാകൂണാം കുലേ ജാതഃ സാക്ഷാദ് ധര്മ ഇവാപരഃ । ധൃതിമാന് സുവ്രതഃ ശ്രീമാന് ന ധര്മം ഹാതുമര്ഹസി ॥൧-൨൧-
ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തില് ജനിച്ച നീ, ധര്മ്മം തന്നെ രൂപം കൊണ്ടതുപോലെയാണ്; സ്ഥിരചിത്തനും വ്രതശുദ്ധനും മഹത്വമുള്ളവനുമായ നീ, നീതി ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
ത്രിഷു ലോകേഷു വിഖ്യാതോ ധര്മാത്മാ ഇതി രാഘവഃ । സ്വധര്മം പ്രതിപദ്യസ്വ നാധര്മം വോഢുമര്ഹസി ॥൧-൨൧-
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ധര്മ്മനിഷ്ഠനെന്ന പേരില് രാഘവന് പ്രശസ്തനാണ്; നീ നിന്റെ കർത്തവ്യം അനുസരിക്കണം, അധര്മ്മം ചുമക്കേണ്ടതില്ല.
പ്രതിശ്രുത്യ കരിഷ്യേതി ഉക്തം വാക്യമകുര്വതഃ । ഇഷ്ടാപൂര്തവധോ ഭൂയാത് തസ്മാദ് രാമം വിസര്ജയ ॥൧-൨൧-
‘ഞാന് ചെയ്യും’ എന്ന് വാഗ്ദാനം നല്കി, അതു പാലിക്കാത്തവന് യാഗഫലവും സുകൃതഫലവും നഷ്ടപ്പെടും; അതുകൊണ്ട് രാമനെ അയയ്ക്കണം.
കൃതാസ്ത്രമകൃതാസ്ത്രം വാ നൈനം ശക്ഷ്യന്തി രാക്ഷസാഃ । ഗുപ്തം കുശികപുത്രേണ ജ്വലനേനാമൃതം യഥാ ॥൧-൨൧-
അസ്ത്രവിദ്യയുള്ളവനോ ഇല്ലാത്തവനോ ആയാലും, രാക്ഷസന്മാര് അവനെ തൊടാന് കഴിയില്ല; കുശികപുത്രന് അവനെ കാത്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു, അഗ്നി അമൃതത്തെ കാത്തുപോലെ.
ഏഷ വിഗ്രഹവാന് ധര്മ ഏഷ വീര്യവതാം വരഃ । ഏഷ വിദ്യാധികോ ലോകേ തപസശ്ച പരായണമ് ॥൧-൨൧-
ഇവന് തന്നെയാണ് ധര്മ്മം ശരീരമെടുത്തത്; വീര്യശാലികളില് ഏറ്റവും പ്രധാനന്, ലോകത്ത് ഏറ്റവും വിജ്ഞാനശാലിയും തപസ്സില് പൂര്ണമായും ലീനനുമാണ്.
ഏഷോഽസ്ത്രാന് വിവിധാന് വേത്തി ത്രൈലോക്യേ സചരാചരേ । നൈനമന്യഃ പുമാന് വേത്തി ന ച വേത്സ്യന്തി കേചന ॥൧-൨൧-
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെയും ചലനസ്ഥിരങ്ങളിലെയും വിവിധായുധങ്ങള് ഇവന് മാത്രം അറിയാം; മറ്റാരും അതറിയുന്നില്ല, അറിയാനും കഴിയില്ല.
ന ദേവാ നര്ഷയഃ കേചിന്നാമരാ ന ച രാക്ഷസാഃ । ഗന്ധര്വയക്ഷപ്രവരാഃ സകിന്നരമഹോരഗാഃ ॥൧-൨൧-
ദേവന്മാരോ ഋഷിമാരോ അമരന്മാരോ രാക്ഷസന്മാരോ ഗന്ധര്വ്വന്മാരോ യക്ഷന്മാരോ കിന്നരന്മാരോ മഹാനാഗന്മാരോ ആ ആയുധങ്ങള് അറിയുന്നില്ല.
സര്വാസ്ത്രാണി കൃശാശ്വസ്യ പുത്രാഃ പരമധാര്മികാഃ । കൌശികായ പുരാ ദത്താ യദാ രാജ്യം പ്രശാസതി ॥൧-൨൧-
കൃഷ്ണാശ്വന്റെ പുത്രന്മാരായ പരമധാര്മ്മികര് ആയുധങ്ങള് ഒരിക്കല് രാജ്യം ഭരിച്ചിരുന്നപ്പോള് കൌശികന് നല്കി.
തേഽപി പുത്രാഃ കൃശാശ്വസ്യ പ്രജാപതിസുതാസുതാഃ । നൈകരൂപാ മഹാവീര്യാ ദീപ്തിമന്തോ ജയാവഹാഃ ॥൧-൨൧-
കൃഷ്ണാശ്വന്റെ ആ പുത്രന്മാര് പ്രജാപതിയുടെ പുത്രിമാരില് ജനിച്ചവരാണ്; അവര് പല രൂപങ്ങളിലുമുള്ള, മഹാവീര്യശാലികളും പ്രകാശമുള്ളവരും ജയപ്രദായകരുമാണ്.
ജയാ ച സുപ്രഭാ ചൈവ ദക്ഷകന്യേ സുമധ്യമേ । തേ സുവാതേഽസ്ത്രശസ്ത്രാണി ശതം പരമഭാസ്വരമ് ॥൧-൨൧-
ദക്ഷന്റെ സുന്ദരനടിയുള്ള മകളായ ജയയും സുപ്രഭയും, നൂറ് പ്രകാശമുള്ള ആയുധങ്ങളും ശസ്ത്രങ്ങളും പ്രസവിച്ചു.
പഞ്ചാശതം സുതാഁല്ലേഭേ ജയാ ലബ്ധവരാ വരാന് । വധായാസുരസൈന്യാനാമപ്രമേയാനുരൂപിണഃ ॥൧-൨൧-
ജയയ്ക്ക് വരങ്ങള് ലഭിച്ചപ്പോള് അവള് അസുരസൈന്യങ്ങളെ സംഹരിക്കാന് അതിശക്തിയുള്ള അളക്കാനാവാത്ത അമ്പത് പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു.
സുപ്രഭാജനയച്ചാപി പുത്രാന് പഞ്ചാശതം പുനഃ । സംഹാരാന് നാമ ദുര്ധര്ഷാന് ദുരാക്രാമാന് ബലീയസഃ ॥൧-൨൧-
സുപ്രഭയും അമ്പത് പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു; അവര് ‘സംഹാരന്മാര്’ എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടുന്ന, ജയിക്കാനാവാത്ത, അതിവീര്യശാലികളും ഭയങ്കരരുമാണ്.
താനി ചാസ്ത്രാണി വേത്ത്യേഷ യഥാവത് കുശികാത്മജഃ । അപൂര്വാണാം ച ജനനേ ശക്തോ ഭൂയശ്ച ധര്മവിത് ॥൧-൨൧-
കുശികപുത്രന് ഈ ആയുധങ്ങളെ എല്ലാം ശരിയായി അറിയുന്നു; ധര്മ്മജ്ഞനായി, പുതിയ ആയുധങ്ങള് സൃഷ്ടിക്കാനും അവന് കഴിയും.
തേനാസ്യ മുനിമുഖ്യസ്യ ധര്മജ്ഞസ്യ മഹാത്മനഃ । ന കിഞ്ചിദസ്ത്യവിദിതം ഭൂതം ഭവ്യമ് ച രാഘവ ॥൧-൨൧-
ധര്മ്മത്തില് പ്രാവീണ്യവും മഹാത്മാവും ആയ ഈ പ്രധാനമുനിക്ക്, രാഘവ, ഭൂതകാലമോ ഭാവികാലമോ ഒന്നും അറിയാത്തത് ഇല്ല.
ഏവംവീര്യോ മഹാതേജാ വിശ്വാമിത്രോ മഹായശാഃ । ന രാമഗമനേ രാജന് സംശയം ഗന്തുമര്ഹസി ॥൧-൨൧-
ഇങ്ങനെ അത്യന്തം ശക്തിയും മഹത്തായ തേജസ്സും ഉള്ള വിശ്വാമിത്രൻ, മഹാനായ കീർത്തിയോടെ, രാജാവേ, രാമൻ പോകുന്നതിൽ ഒരു സംശയവും നിനക്ക് വയ്ക്കേണ്ടതില്ല.
ഇതി മുനിവചനാത് പ്രസന്നചിത്തോ :::രഘുവൃഷഭഃ ച മുമോദ പാര്ഥിവാഗ്ര്യഃ । ഗമനമഭിരുരോച രാഘവസ്യ :::പ്രഥിതയശാഃ കുശികാത്മജായ ബുദ്ധ്യാ ॥൧-൨൧-
മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ്, മനസ്സിൽ സന്തോഷത്തോടെ, രാഘവന്റെ യാത്രയെ ഹൃദയത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ അംഗീകരിച്ചു.
thumb|ദ്വാവിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ദ്വാവിംശഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ്-വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ ഇരുപത്തിരണ്ടാം സർഗം ഇപ്പോൾ കേൾക്കൂ.
തഥാ വസിഷ്ഠേ ബ്രുവതി രാജാ ദശരഥഃ സ്വയമ് । പ്രഹൃഷ്ടവദനോ രാമമാജുഹാവ സലക്ഷ്മണമ് ॥൧-൨൨-
വസിഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, രാജാവ് ദശരഥൻ, മുഖം സന്തോഷത്തോടെ, രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും വിളിച്ചു വരുത്തി.
കൃതസ്വസ്ത്യയനം മാത്രാ പിത്രാ ദശരഥേന ച । പുരോധസാ വസിഷ്ഠേന മങ്ഗലൈരഭിമന്ത്രിതമ് ॥൧-൨൨-
അമ്മയുടെയും അച്ഛനായ ദശരഥന്റെയും പുരോഹിതനായ വസിഷ്ഠന്റെയും ആശീർവാദങ്ങൾക്കൊപ്പം, എല്ലാ മംഗളകൃത്യങ്ങളും പൂർത്തിയാക്കി അവൻ യാത്രയ്ക്ക് തയ്യാറായി.
സ പുത്രം മൂര്ധ്ന്യുപാഘ്രായ രാജാ ദശരസ്തദാ । ദദൌ കുശികപുത്രായ സുപ്രീതേനാന്തരാത്മനാ ॥൧-൨൨-
അപ്പോൾ രാജാവ് ദശരഥൻ, ഹൃദയത്തിൽ ആനന്ദത്തോടെ, മകനെ തലയിൽ മണമടുത്ത്, വിശ്വാമിത്രനു സന്തോഷപൂർവ്വം ഏല്പിച്ചു.
തതോ വായുഃ സുഖസ്പര്ശോ നീരജസ്കോ വവൌ തദാ । വിശ്വാമിത്രഗതം രാമം ദൃഷ്ട്വാ രാജീവലോചനമ് ॥൧-൨൨-
അപ്പോൾ, രാമൻ വിശ്വാമിത്രനോടൊപ്പം പോയപ്പോൾ, കമലദലനേത്രനായ അവനെ കണ്ടു, പൊടിയില്ലാത്ത സുഖമുള്ള കാറ്റ് വീശി തുടങ്ങി.
പുഷ്പവൃഷ്ടിര്മഹത്യാസീദ് ദേവദുന്ദുഭിനിസ്വനൈഃ । ശങ്ഖദുന്ദുഭിനിര്ഘോഷഃ പ്രയാതേ തു മഹാത്മനി ॥൧-൨൨-
അപ്പോൾ വലിയ പൂവുവർഷവും, ദേവതകളുടെ മൃദംഗങ്ങളുടെ ശബ്ദവും, ശംഖം മൃദംഗം എന്നിവയുടെ മുഴക്കവും ഉണ്ടായി, മഹാത്മാവായ രാമൻ യാത്രയാരംഭിച്ചപ്പോൾ.
വിശ്വാമിത്രോ യയാവഗ്രേ തതോ രാമോ മഹായശാഃ । കാകപക്ഷധരോ ധന്വീ തം ച സൌമിത്രിരന്വഗാത് ॥൧-൨൨-
വിശ്വാമിത്രൻ മുന്നിൽ നടന്നു, പിന്നിൽ മഹാകീർത്തിയുള്ള രാമൻ, കാക്കപക്ഷം പോലെ ചൂണ്ടിയ മുടിയോടെ, വില്ലുമായി നടന്നു; അവനെ അനുസരിച്ച് സൗമിത്രിയും പോയി.
കലാപിനൌ ധനുഷ്പാണീ ശോഭയാനൌ ദിശോ ദശ । വിശ്വാമിത്രം മഹാത്മാനം ത്രിശീര്ഷാവിവ പന്നഗൌ ॥൧-൨൨-
അവർ ഇരുവരും അമ്പച്ചില്ലുകളും വില്ലും കൈവശം വച്ച്, പത്ത് ദിക്കുകളും ഭംഗിയാക്കി, മഹാത്മാവായ വിശ്വാമിത്രനെ, മൂന്നു തലകളുള്ള പാമ്പുകളെപ്പോലെ, പിന്തുടർന്നു.
അനുജഗ്മതുരക്ഷുദ്രൌ പിതാമഹമിവാശ്വിനൌ । അനുയാതൌ ശ്രിയാ ദീപ്തൌ ശോഭയേതാവനിന്ദിതൌ ॥൧-൨൨-
അക്ഷയമായ യുവാവും ശക്തിയുമുള്ള ആ ഇരുവരും, അശ്വിനീദേവന്മാർ പിതാമഹനെ പിന്തുടരുന്നതുപോലെ, തേജസ്സോടെ, അപരിഹാരമായ ഭംഗിയോടെ, വിശ്വാമിത്രനെ അനുഗമിച്ചു.
തദാ കുശികപുത്രം തു ധനുഷ്പാണീ സ്വലംകൃതൌ । ബദ്ധഗോധാങ്ഗുലിത്രാണൌ ഖഡ്ഗവന്തൌ മഹാദ്യുതീ ॥൧-൨൨-
അപ്പോൾ ദശരഥന്റെ മക്കൾ, വില്ലും കൈവശം, ഭംഗിയായി അലങ്കരിച്ച്, കൈകളിൽ കാവലും വാൾ ചുമന്നും, വിശ്വാമിത്രന്റെ മകനെ പിന്തുടർന്നു.
കുമാരൌ ചാരുവപുഷൌ ഭ്രാതരൌ രാമലക്ഷ്മണൌ । അനുയാതൌ ശ്രിയാ ദീപ്തൌ ശോഭയേതാവനിന്ദിതൌ ॥൧-൨൨-
കുമാരന്മാരായ രാമനും ലക്ഷ്മണനും, സുന്ദരമായ ശരീരവും, തേജസ്സും നിറഞ്ഞവരും, അപരിഹാരമായ ഭംഗിയോടെ, അവിടെ ഭംഗി കൂട്ടി, പിന്നിൽ നടന്നു.