യഥാ ആഖ്യാതമ് അഗസ്ത്യേന മുനിനാ ഭാവിതാത്മനാ । ഇയമ് ഗോദാവരീ രമ്യാ പുഷ്പിതൈഃ തരുഭിര് വൃതാ ॥൩-൧൫-
പവിത്രഹൃദയനായ അഗസ്ത്യമുനി പറഞ്ഞതുപോലെ, ഇതാണ് ആ മനോഹരമായ ഗോദാവരി, പൂത്ത വൃക്ഷങ്ങൾ ചുറ്റിയിരിക്കുന്നു.
ഹംസ കാരണ്ഡവ ആകീര്ണാ ചക്രവാക ഉപശോഭിതാ । ന അതിദൂരേ ന ച ആസന്നേ മൃഗ യൂഥ നിപീഡിതാ ॥൩-൧൫-
ഹംസകളും കറണ്ടവകളും നിറഞ്ഞു, ചക്രവാകപ്പക്ഷികൾ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു, അത്ര ദൂരവും അത്ര അടുത്തുമല്ല, മൃഗസംഘങ്ങൾ ഇടയ്ക്കിടെ കാണാം.
മയൂര നാദിതാ രമ്യാഃ പ്രാംശവോ ബഹു കംദരാഃ । ദൃശ്യന്തേ ഗിരയഃ സൌമ്യ ഫുല്ലൈഃ തരുഭിര് ആവൃതാഃ ॥൩-൧൫-
മയിലുകളുടെ കൂകയിൽ മുഴങ്ങുന്ന, ഉയരവും അനേകം ഗുഹകളും ഉള്ള മനോഹരമായ മലകൾ പൂത്ത വൃക്ഷങ്ങൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സാലൈഃ താലൈഃ തമാലൈഃ ച ഖര്ജൂരൈഃ പനസൈഃ ദ്രുമൈഃ । നീവാരൈഃ തിനിശൈഃ ചൈവ പുന്നാഗൈഃ ച ഉപശോഭിതാഃ ॥൩-൧൫-
സാല, താള, തമാല, ഈന്തപ്പന, പ്ലാവു, നീവാര, തിണിശ, പുന്നാഗം തുടങ്ങിയ വൃക്ഷങ്ങൾ ഇവിടം അലങ്കരിക്കുന്നു.
ചൂതൈര് അശോകൈഃ തിലകൈഃ കേതകൈര് അപി ചംപകൈഃ । പുഷ്പ ഗുല്മ ലതാ ഉപേതൈഃ തൈഃ തൈഃ തരുഭിര് ആവൃതാഃ ॥൩-൧൫-
മാവു, അശോകം, തിലകം, കെടകം, ചമ്പകം തുടങ്ങിയ വൃക്ഷങ്ങളും, വിവിധതരം പൂക്കളും വള്ളികളും ഇവിടം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സ്യന്ദനൈഃ ചംദനൈഃ നീപൈഃ പര്ണാസൈഃ ലകുചൈഃ അപി । ധവ അശ്വകര്ണ ഖദിരൈഃ ശമീ കിംശുക പാടലൈഃ ॥൩-൧൫-
സ്യന്ദനം, ചന്ദനം, നീപം, പർണാസം, ലക്ഷു, ധവ, അശ്വകർണ്ണം, കടിരം, ശമി, കിംശുകം, പാടല എന്നിവയും ഇവിടെ കാണാം.
ഇദമ് പുണ്യമ് ഇദമ് രമ്യമ് ഇദമ് ബഹു മൃഗ ദ്വിജമ് । ഇഹ വത്സ്യാമ സൌമിത്രേ സാര്ധമ് ഏതേന പക്ഷിണാ ॥൩-൧൫-
ഈ സ്ഥലം പവിത്രവും മനോഹരവും അനേകം മൃഗങ്ങളാലും പക്ഷികളാലും സമൃദ്ധമാണ്. സൌമിത്രി, ഈ പക്ഷിയോടൊപ്പം നാം ഇവിടെ താമസിക്കാം.
ഏവമ് ഉക്തഃ തു രാമേണ ലക്ഷ്മണഃ പരവീരഹാ । അചിരേണ ആശ്രമമ് ഭ്രാതുഃ ചകാര സുമഹാബലഃ ॥൩-൧൫-
രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ശക്തനായ ലക്ഷ്മൺ, ഉടൻ തന്നെ സഹോദരന്റെ ആശ്രമം പണിതു.
പര്ണശാലാമ് സുവിപുലാമ് തത്ര സംഘാത മൃത്തികാമ് । സുസ്തംഭാമ് മസ്കരൈര് ദീര്ഘൈഃ കൃത വംശാമ് സുശോഭനാമ് ॥൩-൧൫-
അവിടെ, വിശാലമായ ഒരു ഇലകുടിൽ, മണ്ണുകൊണ്ട് തറയുണ്ടാക്കി, ദീർഘമായ തൂണുകൾ കൊണ്ട് ഉറപ്പുള്ളതും, വള്ളികളാൽ മനോഹരമായതുമായ ഒരു കുടിൽ പണിതു.
ശമീ ശാഖാഭിഃ ആസ്തീര്യ ധൃഢ പാശാവപാശിതമ് । കുശ കാശ ശരൈഃ പര്ണൈഃ സുപരിച്ഛാദിതാമ് തഥാ ॥൩-൧൫-
ശമീശാഖകൾ വിരിച്ച്, ഉറപ്പായി കെട്ടി, കുശ, കാശ, പുല്ല്, ഇല എന്നിവകൊണ്ട് കുടിൽ നന്നായി മൂടി.
സമീകൃത തലാമ് രമ്യാമ് ചകാര സുമഹാബലഃ । നിവാസമ് രാഘവസ്യ അര്ഥേ പ്രേക്ഷ്ണീയമ് അനുത്തമമ് ॥൩-൧൫-
ഭൂമി സമമാക്കി, രാഘവന്റെ വേണ്ടി, അത്യുത്തമവും കാഴ്ചയ്ക്ക് മനോഹരവുമായ ഒരു വാസസ്ഥലം പണിതു.
സ ഗത്വാ ലക്ഷ്മണഃ ശ്രീമാന് നദീമ് ഗോദാവരീമ് തദാ । സ്നാത്വാ പദ്മാനി ച ആദായ സഫലഃ പുനര് ആഗതഃ ॥൩-൧൫-
ശ്രീമാനായ ലക്ഷ്മൺ അന്ന് ഗോദാവരി നദിയിലേക്ക് പോയി, കുളിച്ച്, താമരകൾ എടുത്തു, സന്തോഷത്തോടെ തിരിച്ചു വന്നു.
തതഃ പുഷ്പ ബലിമ് കൃത്വാ ശാന്തിമ് ച സ യഥാവിധി । ദര്ശയാമാസ രാമായ തദ് ആശ്രമ പദമ് കൃതമ് ॥൩-൧൫-
പിന്നീട്, പൂക്കളാൽ ബലി അർപ്പിച്ചു, വിധിപ്രകാരം ശാന്തികർമ്മം നടത്തി, അവൻ രാമനു പണിത ആശ്രമം കാണിച്ചു.
സ തമ് ദൃഷ്ട്വാ കൃതമ് സൌമ്യമ് ആശ്രമമ് സഹ സീതയാ । രാഘവഃ പര്ണശാലായാമ് ഹര്ഷമ് ആഹാരയത് പരമ് ॥൩-൧൫-
ലക്ഷ്മൺ പണിത ആ മനോഹരമായ ആശ്രമം സീതയോടൊപ്പം കണ്ട രാഘവൻ, ഇലകുടിലിൽ അത്യന്തം സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
സുസംഹൃഷ്ടഃ പരിഷ്വജ്യ ബാഹുഭ്യാമ് ലക്ഷ്മണമ് തദാ । അതി സ്നിഗ്ധമ് ച ഗാഢമ് ച വചനമ് ച ഇദമ് അബ്രവീത് ॥൩-൧൫-
അപ്പോൾ രാമൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ ഇരുവശത്തും കൈകളാൽ ലക്ഷ്മണനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു, അതീവ സ്നേഹവും സ്നേഹപൂർവ്വകതയും നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
പ്രീതോ അസ്മി തേ മഹത് കര്മ ത്വയാ കൃതമ് ഇദമ് പ്രഭോ । പ്രദേയോ യന് നിമിത്തമ് തേ പരിഷ്വംഗോ മയാ കൃതഃ ॥൩-൧൫-
നിന്റെ ഈ മഹത്തായ പ്രവൃത്തിക്ക് ഞാൻ അതിയായ സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു, മഹാനായവാ. അതിനാലാണ് ഞാൻ നിന്നെ ഇങ്ങനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചത്.
ഭാവജ്ഞേന കൃതജ്ഞേന ധര്മജ്ഞേന ച ലക്ഷ്മണ । ത്വയാ പുത്രേണ ധര്മാത്മാ ന സംവൃത്തഃ പിതാ മമ ॥൩-൧൫-
ഭാവം മനസ്സിലാക്കാനും, കൃതജ്ഞതയും ധർമ്മം അറിയാനും കഴിയുന്നവനായ ലക്ഷ്മണാ, നിന്നെ പോലെയുള്ള ഒരു മകനെ എന്റെ അച്ഛന് ലഭിച്ചിരുന്നില്ല.
ഏവമ് ലക്ഷ്മണമ് ഉക്ത്വാ തു രാഘവോ ലക്ഷ്മിവര്ധനഃ । തസ്മിന് ദേശേ ബഹു ഫലേ ന്യവസത് സ സുഖമ് സുഖീ ॥൩-൧൫-
ഇങ്ങനെ ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞ ശേഷം, ഐശ്വര്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന രാഘവൻ ആ ഫലപ്രദമായ സ്ഥലത്ത് സന്തോഷത്തോടെ താമസിച്ചു.
കംചിത് കാലമ് സ ധര്മാത്മാ സീതയാ ലക്ഷ്മണേന ച അന്വാസ്യമാനോ ന്യവസത് സ്വര്ഗ ലോകേ യഥാ അമരഃ ॥൩-൧൫-
ആ ധാർമ്മികനായവൻ, കുറേ കാലം സീതയും ലക്ഷ്മണനും കൂടെ ഇരുന്ന്, സ്വർഗത്തിൽ ദേവന്മാർക്ക് പോലെയുള്ള സന്തോഷത്തോടെ അവിടെ താമസിച്ചു.
thumb|ഷോഡശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡേ ഷോഡശഃ സര്ഗഃ ॥൩-
മഹത്വമുള്ള വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അരണ്യകാണ്ഡത്തിലെ പതിനാറാം സർഗം കേൾക്കൂ.
അഥ പഞ്ചവടീം ഗച്ഛന്നന്തരാ രഘുനന്ദനഃ। ആസസാദ മഹാകായം ഗൃധ്രം ഭീമപരാക്രമമ്
അപ്പോൾ രഘുനന്ദനൻ പഞ്ചവടിയിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ, ഭയങ്കരമായ ശക്തിയുള്ള വലിയ ശരീരമുള്ള ഒരു കഴുകിനെ കണ്ടു.
തം ദൃഷ്ട്വാ തൌ മഹാഭാഗൌ വനസ്ഥം രാമലക്ഷ്മണൌ। മേനാതേ രാക്ഷസം പക്ഷിം ബ്രുവാണൌ കോ ഭവാനിതി
അവനെ കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്നവനായി കണ്ട രാമനും ലക്ഷ്മണനും, ആ പക്ഷിയെ ഒരു രാക്ഷസനാണെന്ന് കരുതി, 'നീ ആരാണ്?' എന്ന് ചോദിച്ചു.
തതോ മധുരയാ വാചാ സൌമ്യയാ പ്രീണയന്നിവ। ഉവാച വത്സ മാം വിദ്ധി വയസ്യം പിതുരാത്മനഃ
അപ്പോൾ, മധുരവും സൌമ്യവുമായ വാക്കുകളിൽ സന്തോഷം പകരുന്നവിധം, 'മകനേ, എന്നെ നിന്റെ അച്ഛന്റെ സുഹൃത്ത് എന്ന് അറിയണം' എന്ന് പറഞ്ഞു.
സ തം പിതൃസഖം മത്വാ പൂജയാമാസ രാഘവഃ। സ തസ്യ കുലമവ്യഗ്രമഥ പപ്രച്ഛ നാമ ച
അവനെ അച്ഛന്റെ സുഹൃത്ത് എന്ന് കരുതി രാഘവൻ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു; പിന്നെ അവന്റെ വംശവും പേരും ചോദിച്ചു.
രാമസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ കുലമാത്മാനമേവ ച। ആചചക്ഷേ ദ്വിജസ്തസ്മൈ സര്വഭൂതസമുദ്ഭവമ്
രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, ആ ദ്വിജൻ തന്റെ വംശവും എല്ലാ ജീവികളിൽ നിന്നുമുള്ള ഉത്ഭവവും വിശദമായി പറഞ്ഞു.
പൂര്വകാലേ മഹാബാഹോ യേ പ്രജാപതയോഽഭവന്। താന് മേ നിഗദതഃ സര്വാനാദിതഃ ശൃണു രാഘവ
മഹാബാഹുവായവാ, പുരാതനകാലത്ത് പ്രജാപതിമാർ ആയിരുന്നവരെ ഞാൻ പറയുമ്പോൾ നീ മുഴുവനും ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ, രാഘവാ.
കര്ദമഃ പ്രഥമസ്തേഷാം വികൃതസ്തദനന്തരമ്। ശേഷശ്ച സംശ്രയശ്ചൈവ ബഹുപുത്രശ്ച വീര്യവാന്
അവരിൽ ആദ്യം കാർദമൻ, പിന്നെ വികൃതൻ, പിന്നെ ശേഷൻ, സംശ്രയൻ, ശക്തിയുള്ള ബഹുപുത്രൻ എന്നിവരാണ്.
സ്ഥാണുര്മരീചരത്രിശ്ച ക്രതുശ്ചൈവ മഹാബലഃ। പുലസ്ത്യശ്ചാങ്ഗിരാശ്ചൈവ പ്രചേതാഃ പുലഹസ്തഥാ
സ്ഥാണു, മരീചി, അത്രി, മഹാബലശാലിയായ ക്രതു, പുലസ്ത്യൻ, അങ്കിരസ്, പ്രചേതസ്, പുലഹൻ എന്നിവരും ഉണ്ട്.
ദക്ഷോ വിവസ്വാനപരോഽരിഷ്ടനേമിശ്ച രാഘവ। കശ്യപശ്ച മഹാതേജാസ്തേഷാമാസീച്ച പശ്ചിമഃ
ദക്ഷൻ, വിവസ്വാൻ, അപരൻ, അരിഷ്ടനേമി, രാഘവാ, മഹാതേജസ്സുള്ള കശ്യപൻ ഇവരിൽ അവസാനത്തേതാണ്.
പ്രജാപതേസ്തു ദക്ഷസ്യ ബഭൂവുരിതി വിശ്രുതാഃ। ഷഷ്ടിര്ദുഹിതരോ രാമ യശസ്വിന്യോ മഹായശഃ
പ്രജാപതിയായ ദക്ഷന് അറുപത് പ്രശസ്തിയും മഹത്വവുമുള്ള പുത്രിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് എല്ലാവർക്കും അറിയാം, രാമാ.