ക്വചിച്ച ചതുരോ മാസാന് പഞ്ച ഷട് ച പരാന് ക്വചിത്। അപരത്രാധികാന് മാസാനധ്യര്ധമധികം ക്വചിത്
ചിലിടങ്ങളില് നാലു മാസം, ചിലിടങ്ങളില് അഞ്ച് മാസം, ആറു മാസം, മറ്റിടങ്ങളില് അതിലധികം മാസങ്ങള്, ചിലപ്പോള് അരവർഷത്തിലധികം പോലും അവന് താമസിച്ചു.
ത്രീന് മാസാനഷ്ടമാസാംശ്ച രാഘവോ ന്യവസത് സുഖമ്। തത്ര സംവസതസ്തസ്യ മുനീനാമാശ്രമേഷു വൈ
രാഘവന് അവിടെയുള്ള മുനിമാരുടെ അശ്രമങ്ങളില് മൂന്ന് മാസം, എട്ട് മാസം എന്നിവ സന്തോഷത്തോടെ താമസിച്ചു.
രമതശ്ചാനുകൂല്യേന യയുഃ സംവത്സരാ ദശ। പരിസൃത്യ ച ധര്മജ്ഞോ രാഘവഃ സഹ സീതയാ
അവിടെ സൗഹൃദത്തോടെ താമസിച്ചിരിക്കെ പത്ത് സംവത്സരങ്ങള് കടന്നു പോയി; ധര്മ്മത്തെ അറിയുന്ന രാഘവന് സീതയോടൊപ്പം അശ്രമങ്ങള് ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു.
സുതീക്ഷ്ണസ്യാശ്രമപദം പുനരേവാജഗാമ ഹ। സ തമാശ്രമമാഗമ്യ മുനിഭിഃ പരിപൂജിതഃ
അവന് വീണ്ടും സുതീക്ഷ്ണന്റെ അശ്രമത്തിലേക്ക് എത്തി; അവിടെ എത്തിയപ്പോള് മുനിമാരുടെ വലിയ ആദരവു ലഭിച്ചു.
തത്രാപി ന്യവസദ് രാമഃ കിംചിത് കാലമരിംദമഃ। അഥാശ്രമസ്ഥോ വിനയാത് കദാചിത് തം മഹാമുനിമ്
അവിടെയും ശത്രുനാശകനായ രാമന് കുറച്ചു കാലം താമസിച്ചു; അശ്രമത്തില് കഴിയുമ്പോള് വിനയപൂര്വം ആ മഹാമുനിയെ സമീപിച്ചു.
ഉപാസീനഃ സ കാകുത്സ്ഥഃ സുതീക്ഷ്ണമിദമബ്രവീത്। അസ്മിന്നരണ്യേ ഭഗവന്നഗസ്ത്യോ മുനിസത്തമഃ
കാകുത്സ്ഥന് ഇരുന്ന് സുതീക്ഷ്ണനോടു പറഞ്ഞു: 'ഭഗവന്, ഈ കാടില് മഹാമുനിയായ അഗസ്ത്യന് താമസിക്കുന്നു.'
വസതീതി മയാ നിത്യം കഥാഃ കഥയതാം ശ്രുതമ്। ന തു ജാനാമി തം ദേശം വനസ്യാസ്യ മഹത്തയാ
'അവനെക്കുറിച്ചുള്ള കഥകള് എപ്പോഴും കേട്ടിട്ടുണ്ട്; പക്ഷേ, ഈ കാടിന്റെ വിശാലത കാരണം ആ അശ്രമം എവിടെയാണെന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല.'
കുത്രാശ്രമപദം രമ്യം മഹര്ഷേസ്തസ്യ ധീമതഃ। പ്രസാദാര്ഥം ഭഗവതഃ സാനുജഃ സഹ സീതയാ
'ആ ധീരനായ മഹര്ഷിയുടെ മനോഹരമായ അശ്രമം എവിടെയാണെന്ന് അറിയണം. ഭഗവാന്റെ അനുഗ്രഹത്തിനായി സഹോദരനോടും സീതയോടും കൂടെ അവനെ സമീപിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നു.'
അഗസ്ത്യമധിഗച്ഛേയമഭിവാദയിതും മുനിമ്। മനോരഥോ മഹാനേഷ ഹൃദി സമ്പരിവര്തതേ
'അഗസ്ത്യനെ സന്ദര്ശിച്ച് ആ മുനിയെ വന്ദിക്കണമെന്ന വലിയ ആഗ്രഹം എന്റെ മനസ്സില് നിറയുന്നു.'
യദഹം തം മുനിവരം ശുശ്രൂഷേയമപി സ്വയമ്। ഇതി രാമസ്യ സ മുനിഃ ശ്രുത്വാ ധര്മാത്മനോ വചഃ
'ആ മഹാമുനിയെ നേരിട്ട് സേവിക്കാനാകുമോ എന്ന ആഗ്രഹം എന്റെ ഉള്ളിലുണ്ട്' — ഇങ്ങനെ ധര്മ്മനിഷ്ഠനായ രാമന്റെ വാക്കുകള് കേട്ട് ആ മുനി മറുപടി പറഞ്ഞു.
സുതീക്ഷ്ണഃ പ്രത്യുവാചേദം പ്രീതോ ദശരഥാത്മജമ്। അഹമപ്യേതദേവ ത്വാം വക്തുകാമഃ സലക്ഷ്മണമ്
സുതീക്ഷ്ണന് സന്തോഷത്തോടെ ദശരഥപുത്രനോടു പറഞ്ഞു: 'ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം നിന്നോട് ഇതേ കാര്യമാണ് ഞാനും പറയാന് ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നത്.'
അഗസ്ത്യമഭിഗച്ഛേതി സീതയാ സഹ രാഘവ। ദിഷ്ട്യാ ത്വിദാനീമര്ഥേഽസ്മിന് സ്വയമേവ ബ്രവീഷി മാമ്
'രാഘവാ, സീതയോടൊപ്പം അഗസ്ത്യനെ സന്ദര്ശിക്കൂ; ഭഗ്യവശാല് നീ തന്നെയാണ് ഇപ്പോള് ഈ കാര്യം എന്നോട് ചോദിക്കുന്നത്.'
അയമാഖ്യാമി തേ രാമ യത്രാഗസ്ത്യോ മഹാമുനിഃ। യോജനാന്യാശ്രമാത് താത യാഹി ചത്വാരി വൈ തതഃ। ദക്ഷിണേന മഹാന് ശ്രീമാനഗസ്ത്യഭ്രാതുരാശ്രമഃ
'രാമാ, മഹാമുനിയായ അഗസ്ത്യന് എവിടെയാണെന്ന് ഞാന് പറയാം. ഈ അശ്രമത്തില് നിന്ന് നാലു യോജന ദൂരത്തില് തെക്കോട്ടു പോയാല് അഗസ്ത്യന്റെ സഹോദരന്റെ മനോഹരമായ അശ്രമം കാണാം.'
സ്ഥലീപ്രായവനോദ്ദേശേ പിപ്പലീവനശോഭിതേ। ബഹുപുഷ്പഫലേ രമ്യേ നാനാവിഹഗനാദിതേ
'അവിട് ഭൂരിഭാഗവും തുറന്ന നിലവും, പിപ്പലിമരങ്ങളുടെ തോട്ടങ്ങളും, അനേകം പുഷ്പങ്ങളും പഴങ്ങളും നിറഞ്ഞ മനോഹരമായ സ്ഥലവും, വിവിധ പക്ഷികളുടെ ഗീതങ്ങളാല് മുഴങ്ങുന്ന പ്രദേശവുമാണ്.'
പദ്മിന്യോ വിവിധാസ്തത്ര പ്രസന്നസലിലാശയാഃ। ഹംസകാരണ്ഡവാകീര്ണാശ്ചക്രവാകോപശോഭിതാഃ
അവിടെ പലവിധം താമരക്കുളങ്ങളും, സുതാരമായ വെള്ളവും, ഹംസകളും കറുകനകളും നിറഞ്ഞു, ചക്രവാകപ്പക്ഷികളും അതിനെ അലങ്കരിക്കുന്നു.
തത്രൈകാം രജനീം വ്യുഷ്യ പ്രഭാതേ രാമ ഗമ്യതാമ്। ദക്ഷിണാം ദിശമാസ്ഥായ വനഖണ്ഡസ്യ പാര്ശ്വതഃ
അവിടെ ഒരു രാത്രി കഴിഞ്ഞ്, രാവണേ, പകലെത്തുമ്പോള് കാട്ടിന്റെ അരികിലൂടെ തെക്കോട്ട് നീങ്ങണം.
തത്രാഗസ്ത്യാശ്രമപദം ഗത്വാ യോജനമന്തരമ്। രമണീയേ വനോദ്ദേശേ ബഹുപാദപശോഭിതേ
അവിടെ ഒരു യോജന ദൂരം സഞ്ചരിച്ചാല്, അനേകം വൃക്ഷങ്ങള് അലങ്കരിക്കുന്ന മനോഹരമായ കാട്ടുപ്രദേശത്ത് അഗസ്ത്യന്റെ ആശ്രമം കാണാം.
രംസ്യതേ തത്ര വൈദേഹീ ലക്ഷ്മണശ്ച ത്വയാ സഹ। സ ഹി രമ്യോ വനോദ്ദേശോ ബഹുപാദപസംയുതഃ
അവിടെ വൈദേഹിയും ലക്ഷ്മണനും നിന്നോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കും; കാരണം ആ കാട്ടുപ്രദേശം വളരെ മനോഹരവും അനേകം വൃക്ഷങ്ങള് നിറഞ്ഞതുമാണ്.
യദി ബുദ്ധിഃ കൃതാ ദ്രഷ്ടുമഗസ്ത്യം തം മഹാമുനിമ്। അദ്യൈവ ഗമനേ ബുദ്ധിം രോചയസ്വ മഹാമതേ
നീ ആ മഹാമുനിയായ അഗസ്ത്യനെ കാണാന് തീരുമാനിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കില്, ബുദ്ധിമാന്, ഇന്നുതന്നെ അവിടെ പോകാന് മനസ്സ് ഉറപ്പാക്കണം.
ഇതി രാമോ മുനേഃ ശ്രുത്വാ സഹ ഭ്രാത്രാഭിവാദ്യ ച। പ്രതസ്ഥേഽഗസ്ത്യമുദ്ദിശ്യ സാനുഗഃ സഹ സീതയാ
മുനിയുടെ വാക്കുകള് കേട്ട ശേഷം, രാമന് സഹോദരനോടൊപ്പം വിനയത്തോടെ വന്ദനം ചെയ്ത്, സീതയെയും കൂട്ടി അഗസ്ത്യനു നേരെ യാത്ര തിരിച്ചു.
പശ്യന് വനാനി ചിത്രാണി പര്വതാംശ്ചാഭ്രസംനിഭാന്। സരാംസി സരിതശ്ചൈവ പഥി മാര്ഗവശാനുഗാന്
അവര് വഴിയില് കാട്ടുകളുടെ അത്ഭുതരൂപങ്ങളും, മേഘങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള പര്വ്വതങ്ങളും, തടാകങ്ങളും നദികളും കണ്ടു.
സുതീക്ഷ്ണേനോപദിഷ്ടേന ഗത്വാ തേന പഥാ സുഖമ്। ഇദം പരമസംഹൃഷ്ടോ വാക്യം ലക്ഷ്മണമബ്രവീത്
സുതീക്ഷ്ണന് കാണിച്ച വഴിയില് സുഖമായി സഞ്ചരിച്ച ശേഷം, രാമന് അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു:
ഏതദേവാശ്രമപദം നൂനം തസ്യ മഹാത്മനഃ। അഗസ്ത്യസ്യ മുനേര്ഭ്രാതുര്ദൃശ്യതേ പുണ്യകര്മണഃ
നമുക്ക് മുന്നില് കാണുന്ന ഈ സ്ഥലം അതു തന്നെയാണ് മഹാത്മാവായ അഗസ്ത്യന്റെ, പുണ്യകര്മ്മിയായ സഹോദരന്റെ ആശ്രമം.
യഥാ ഹീമേ വനസ്യാസ്യ ജ്ഞാതാഃ പഥി സഹസ്രശഃ। സംനതാഃ ഫലഭാരേണ പുഷ്പഭാരേണ ച ദ്രുമാഃ
വഴിയിലുടനീളം നാം കണ്ടത്, ഈ കാട്ടില് ആയിരക്കണക്കിന് മരങ്ങള് കായ്കളുടെയും പുഷ്പങ്ങളുടെയും ഭാരത്തില് താഴ്ന്നു നില്ക്കുന്നതാണ്.
പിപ്പലീനാം ച പക്വാനാം വനാദസ്മാദുപാഗതഃ। ഗന്ധോഽയം പവനോത്ക്ഷിപ്തഃ സഹസാ കടുകോദയഃ
ഇവിടെ നിന്ന് പവനത്തില് കയറി വരുന്ന പാകം വന്ന പിപ്പലിയുടെ കഠിനമായ സുഗന്ധം അപ്രതീക്ഷിതമായി പരക്കുന്നു.
തത്ര തത്ര ച ദൃശ്യന്തേ സംക്ഷിപ്താഃ കാഷ്ഠസംചയാഃ। ലൂനാശ്ച പരിദൃശ്യന്തേ ദര്ഭാ വൈദൂര്യവര്ചസഃ
വിവിധ ഇടങ്ങളില് കൂട്ടിച്ചേര്ത്തു വച്ചിരിക്കുന്ന കട്ടികള് കാണാം; വൈഡൂര്യക്കല്ലുപോലെ തിളങ്ങുന്ന ദര്ഭയും വെട്ടി ഇടത്തിടത്ത് കിടക്കുന്നു.
ഏതച്ച വനമധ്യസ്ഥം കൃഷ്ണാഭ്രശിഖരോപമമ്। പാവകസ്യാശ്രമസ്ഥസ്യ ധൂമാഗ്രം സമ്പ്രദൃശ്യതേ
കാട്ടിന്റെ നടുവില്, കറുത്ത മേഘശിഖരത്തെപ്പോലെയുള്ളത്, അഗ്നിശാലയില് നിന്നുള്ള പുകയുടെ നിരയാണ് ദൂരത്ത് കാണുന്നത്.
വിവിക്തേഷു ച തീര്ഥേഷു കൃതസ്നാനാ ദ്വിജാതയഃ। പുഷ്പോപഹാരം കുര്വന്തി കുസുമൈഃ സ്വയമര്ജിതൈഃ
അപ്രത്യക്ഷമായ തീര്ത്ഥങ്ങളില്, ദ്വിജന്മാര് സ്നാനം കഴിച്ച്, സ്വയം ശേഖരിച്ച പുഷ്പങ്ങള് അര്പ്പിച്ച് പൂജ ചെയ്യുന്നു.
തതഃ സുതീക്ഷ്ണവചനം യഥാ സൌമ്യ മയാ ശ്രുതമ്। അഗസ്ത്യസ്യാശ്രമോ ഭ്രാതുര്നൂനമേഷ ഭവിഷ്യതി
അതിനാല്, സൌമ്യ, സുതീക്ഷ്ണന് പറഞ്ഞതുപോലെ, ഇതു തന്നെയാണ് അഗസ്ത്യന്റെ സഹോദരന്റെ ആശ്രമം.
നിഗൃഹ്യ തരസാ മൃത്യും ലോകാനാം ഹിതകാമ്യയാ। യസ്യ ഭ്രാത്രാ കൃതേയം ദിക്ശരണ്യാ പുണ്യകര്മണാ
ലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി, തന്റെ സഹോദരന് പുണ്യകൃത്യങ്ങള് ചെയ്തു, ശക്തിയോടെ മരണത്തെ കീഴടക്കി, ഈ ദിശയെ അഭയസ്ഥലമാക്കി.