യൂഥബദ്ധാംശ്ച പൃഷതാന് മദോന്മത്താന് വിഷാണിനഃ। മഹിഷാംശ്ച വരാഹാംശ്ച ഗജാംശ്ച ദ്രുമവൈരിണഃ
കൂട്ടമായി ചേരുന്ന മദംകയറിയ കൊമ്പുള്ള മാൻമരങ്ങൾ, കാട്ടുപോത്തുകൾ, പന്നികൾ, മരങ്ങളോട് ശത്രുതയുള്ള ആനകൾ എന്നിവയും അവർ കണ്ടു.
തേ ഗത്വാ ദൂരമധ്വാനം ലമ്ബമാനേ ദിവാകരേ। ദദൃശുഃ സഹിതാ രമ്യം തടാകം യോജനായുതമ്
ദീർഘമായ ദൂരം സഞ്ചരിച്ച് സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുമ്പോൾ, അവർ ഒരുമിച്ച് മനോഹരമായ, പത്ത് യോജന വീതിയുള്ള ഒരു തടാകം കണ്ടു.
പദ്മപുഷ്കരസമ്ബാധം ഗജയൂഥൈരലംകൃതമ്। സാരസൈര്ഹംസകാദമ്ബൈഃ സംകുലം ജലജാതിഭിഃ
താമരകളും നീലവരികളും നിറഞ്ഞ, ആനക്കൂട്ടങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച, സാരസങ്ങൾ, ഹംസങ്ങൾ, കടംബപക്ഷികൾ എന്നിവകൊണ്ടു നിറഞ്ഞ ജലജീവികൾകൊണ്ടു സമൃദ്ധമായ ഒരു തടാകമായിരുന്നു അത്.
പ്രസന്നസലിലേ രമ്യേ തസ്മിന് സരസി ശുശ്രുവേ। ഗീതവാദിത്രനിര്ഘോഷോ ന തു കശ്ചന ദൃശ്യതേ
ആ ശുദ്ധജലമുള്ള മനോഹരമായ തടാകത്തിൽ പാട്ടിന്റെയും വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദവും കേൾക്കാമായിരുന്നു, പക്ഷേ ആരെയും കാണാനായില്ല.
തതഃ കൌതൂഹലാദ് രാമോ ലക്ഷ്മണശ്ച മഹാരഥഃ। മുനിം ധര്മഭൃതം നാമ പ്രഷ്ടും സമുപചക്രമേ
അതിന്റെ കാര്യം അറിയാൻ ആവേശത്തോടെ രാമനും മഹാരഥിയായ ലക്ഷ്മണനും ധർമ്മഭൃതെന്ന മുനിയെ ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ഇദമത്യദ്ഭുതം ശ്രുത്വാ സര്വേഷാം നോ മഹാമുനേ। കൌതൂഹലം മഹജ്ജാതം കിമിദം സാധു കഥ്യതാമ്
ഇത്ര അത്ഭുതകരമായ ഈ സംഭവം കേട്ടപ്പോൾ ഞങ്ങൾ എല്ലാവർക്കും വലിയ കൗതുകം തോന്നുന്നു, മഹാമുനിയേ, ഇതെന്താണെന്ന് ദയവായി വിശദമായി പറയൂ.
തേനൈവമുക്തോ ധര്മാത്മാ രാഘവേണ മുനിസ്തദാ। പ്രഭാവം സരസഃ ക്ഷിപ്രമാഖ്യാതുമുപചക്രമേ
രാഘവൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചതിനുശേഷം, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചിരുന്ന ആ മുനി ഉടൻ തന്നെ ആ തടാകത്തിന്റെ മഹത്വം വിവരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
സ ഹി തേപേ തപസ്തീവ്രം മാണ്ഡകര്ണിര്മഹാമുനിഃ। ദശവര്ഷസഹസ്രാണി വായുഭക്ഷോ ജലാശയേ
മഹാമുനിയായ മാണ്ഡകർണി ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്കാലം ജലാശയത്തിൽ താമസിച്ച് വായുവാണ് ഭക്ഷ്യമായി സ്വീകരിച്ച് കഠിനമായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു.
തതഃ പ്രവ്യഥിതാഃ സര്വേ ദേവാഃ സാഗ്നിപുരോഗമാഃ। അബ്രുവന് വചനം സര്വേ പരസ്പരസമാഗതാഃ
അതിനുശേഷം അഗ്നിയെ മുൻനിരയിൽ വെച്ച് എല്ലാ ദേവന്മാരും ഭയപ്പെട്ട് ഒന്നിച്ചു കൂടിയപ്പോൾ പരസ്പരം സംസാരിച്ചു.
അസ്മാകം കസ്യചിത് സ്ഥാനമേഷ പ്രാര്ഥയതേ മുനിഃ। ഇതി സംവിഗ്നമനസഃ സര്വേ തത്ര ദിവൌകസഃ
ഈ മുനി നമ്മളിൽ ഒരാളുടെ സ്ഥാനം ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്ന് ആകാശവാസികൾ എല്ലാവരും മനസ്സിൽ ആശങ്കയോടെ ചിന്തിച്ചു.
തതഃ കര്തും തപോവിഘ്നം സര്വദേവൈര്നിയോജിതാഃ। പ്രധാനാപ്സരസഃ പഞ്ച വിദ്യുച്ചലിതവര്ചസഃ
അപ്പോൾ ആ മുനിയുടെ തപസ്സിന് തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കാൻ ദേവന്മാർ മിന്നൽപോലുള്ള പ്രകാശമുള്ള അഞ്ചു പ്രധാന അപ്സരസുകളെ നിയോഗിച്ചു.
അപ്സരോഭിസ്തതസ്താഭിര്മുനിര്ദൃഷ്ടപരാവരഃ। നീതോ മദനവശ്യത്വം ദേവാനാം കാര്യസിദ്ധയേ
അവ അപ്സരസുകളുടെ സ്വാധീനത്തിൽ, സകലതും കണ്ടു മനസ്സിലാക്കിയ ആ മുനി, ദേവന്മാരുടെ ഉദ്ദേശം പൂർത്തിയാക്കാൻ, കാമത്തിന്റെ അധീനനായി.
താശ്ചൈവാപ്സരസഃ പഞ്ച മുനേഃ പത്നീത്വമാഗതാഃ। തടാകേ നിര്മിതം താസാം തസ്മിന്നന്തര്ഹിതം ഗൃഹമ്
അവ അഞ്ചു അപ്സരസുകളും ആ മുനിയുടെ ഭാര്യമാരായി; ആ തടാകത്തിനുള്ളിൽ അവർക്കായി ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു വീട് നിർമ്മിച്ചു.
തത്രൈവാപ്സരസഃ പഞ്ച നിവസന്ത്യോ യഥാസുഖമ്। രമയന്തി തപോയോഗാന്മുനിം യൌവനമാസ്ഥിതമ്
അവിടെ തന്നെ ആ അഞ്ചു അപ്സരസുകൾ ഇഷ്ടാനുസരണം താമസിച്ച്, യുവാവായ മുനിയുടെ തപസ്സിനും സുഖത്തിനും കൂട്ടായ്മ നൽകുന്നു.
താസാം സംക്രീഡമാനാനാമേഷ വാദിത്രനിഃസ്വനഃ। ശ്രൂയതേ ഭൂഷണോന്മിശ്രോ ഗീതശബ്ദോ മനോഹരഃ
അവരുടെ കളികളിൽ നിന്നുള്ള വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദവും, ആഭരണങ്ങളുടെ മണിയും, മനോഹരമായ പാട്ടുകളും ഇവിടെ കേൾക്കാം.
ആശ്ചര്യമിതി തസ്യൈതദ് വചനം ഭാവിതാത്മനഃ। രാഘവഃ പ്രതിജഗ്രാഹ സഹ ഭ്രാത്രാ മഹായശാഃ
‘അത്ഭുതം!’ എന്ന് പറഞ്ഞ്, മഹാത്മാവായ രാഘവൻ തന്റെ പ്രശസ്തനായ സഹോദരനോടൊപ്പം ആ മുനിയുടെ വാക്കുകൾ സ്വീകരിച്ചു.
ഏവം കഥയമാനഃ സ ദദര്ശാശ്രമമണ്ഡലമ്। കുശചീരപരിക്ഷിപ്തം ബ്രാഹ്മ്യാ ലക്ഷ്മ്യാ സമാവൃതമ്
അങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോള് അവന് കുശത്തിരിയും ചീരയും ചുറ്റിപ്പറ്റിയ, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ദിവ്യമായ തേജസ്സാല് നിറഞ്ഞിരുന്ന അശ്രമവലയത്തെ കണ്ടു.
പ്രവിശ്യ സഹ വൈദേഹ്യാ ലക്ഷ്മണേന ച രാഘവഃ। തദാ തസ്മിന് സ കാകുത്സ്ഥഃ ശ്രീമത്യാശ്രമമണ്ഡലേ
രാഘവന് വൈദേഹിയോടും ലക്ഷ്മണനോടും കൂടെ ആ മനോഹരമായ അശ്രമവലയത്തില് പ്രവേശിച്ചു.
ഉഷിത്വാ സ സുഖം തത്ര പൂജ്യമാനോ മഹര്ഷിഭിഃ। ജഗാമ ചാശ്രമാംസ്തേഷാം പര്യായേണ തപസ്വിനാമ്
അവിടെ മഹര്ഷിമാരുടെ ആദരവോടെ സന്തോഷത്തോടെ താമസിച്ച ശേഷം, അവന് തപസ്സുകാരുടെ അശ്രമങ്ങള് ഓരോന്നായി സന്ദര്ശിച്ചു.
യേഷാമുഷിതവാന് പൂര്വം സകാശേ സ മഹാസ്ത്രവിത് । ക്വചിത് പരിദശാന് മാസാനേകസംവത്സരം ക്വചിത്
വലിയ ആയുധവിദ്യയുള്ളവനായ അവന് മുമ്പ് അവരോടൊപ്പം ചിലപ്പോള് പല മാസങ്ങളോ, ചിലപ്പോള് ഒരു സംവത്സരമോ താമസിച്ചിരുന്നു.
ക്വചിച്ച ചതുരോ മാസാന് പഞ്ച ഷട് ച പരാന് ക്വചിത്। അപരത്രാധികാന് മാസാനധ്യര്ധമധികം ക്വചിത്
ചിലിടങ്ങളില് നാലു മാസം, ചിലിടങ്ങളില് അഞ്ച് മാസം, ആറു മാസം, മറ്റിടങ്ങളില് അതിലധികം മാസങ്ങള്, ചിലപ്പോള് അരവർഷത്തിലധികം പോലും അവന് താമസിച്ചു.
ത്രീന് മാസാനഷ്ടമാസാംശ്ച രാഘവോ ന്യവസത് സുഖമ്। തത്ര സംവസതസ്തസ്യ മുനീനാമാശ്രമേഷു വൈ
രാഘവന് അവിടെയുള്ള മുനിമാരുടെ അശ്രമങ്ങളില് മൂന്ന് മാസം, എട്ട് മാസം എന്നിവ സന്തോഷത്തോടെ താമസിച്ചു.
രമതശ്ചാനുകൂല്യേന യയുഃ സംവത്സരാ ദശ। പരിസൃത്യ ച ധര്മജ്ഞോ രാഘവഃ സഹ സീതയാ
അവിടെ സൗഹൃദത്തോടെ താമസിച്ചിരിക്കെ പത്ത് സംവത്സരങ്ങള് കടന്നു പോയി; ധര്മ്മത്തെ അറിയുന്ന രാഘവന് സീതയോടൊപ്പം അശ്രമങ്ങള് ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു.
സുതീക്ഷ്ണസ്യാശ്രമപദം പുനരേവാജഗാമ ഹ। സ തമാശ്രമമാഗമ്യ മുനിഭിഃ പരിപൂജിതഃ
അവന് വീണ്ടും സുതീക്ഷ്ണന്റെ അശ്രമത്തിലേക്ക് എത്തി; അവിടെ എത്തിയപ്പോള് മുനിമാരുടെ വലിയ ആദരവു ലഭിച്ചു.
തത്രാപി ന്യവസദ് രാമഃ കിംചിത് കാലമരിംദമഃ। അഥാശ്രമസ്ഥോ വിനയാത് കദാചിത് തം മഹാമുനിമ്
അവിടെയും ശത്രുനാശകനായ രാമന് കുറച്ചു കാലം താമസിച്ചു; അശ്രമത്തില് കഴിയുമ്പോള് വിനയപൂര്വം ആ മഹാമുനിയെ സമീപിച്ചു.
ഉപാസീനഃ സ കാകുത്സ്ഥഃ സുതീക്ഷ്ണമിദമബ്രവീത്। അസ്മിന്നരണ്യേ ഭഗവന്നഗസ്ത്യോ മുനിസത്തമഃ
കാകുത്സ്ഥന് ഇരുന്ന് സുതീക്ഷ്ണനോടു പറഞ്ഞു: 'ഭഗവന്, ഈ കാടില് മഹാമുനിയായ അഗസ്ത്യന് താമസിക്കുന്നു.'
വസതീതി മയാ നിത്യം കഥാഃ കഥയതാം ശ്രുതമ്। ന തു ജാനാമി തം ദേശം വനസ്യാസ്യ മഹത്തയാ
'അവനെക്കുറിച്ചുള്ള കഥകള് എപ്പോഴും കേട്ടിട്ടുണ്ട്; പക്ഷേ, ഈ കാടിന്റെ വിശാലത കാരണം ആ അശ്രമം എവിടെയാണെന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല.'
കുത്രാശ്രമപദം രമ്യം മഹര്ഷേസ്തസ്യ ധീമതഃ। പ്രസാദാര്ഥം ഭഗവതഃ സാനുജഃ സഹ സീതയാ
'ആ ധീരനായ മഹര്ഷിയുടെ മനോഹരമായ അശ്രമം എവിടെയാണെന്ന് അറിയണം. ഭഗവാന്റെ അനുഗ്രഹത്തിനായി സഹോദരനോടും സീതയോടും കൂടെ അവനെ സമീപിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നു.'
അഗസ്ത്യമധിഗച്ഛേയമഭിവാദയിതും മുനിമ്। മനോരഥോ മഹാനേഷ ഹൃദി സമ്പരിവര്തതേ
'അഗസ്ത്യനെ സന്ദര്ശിച്ച് ആ മുനിയെ വന്ദിക്കണമെന്ന വലിയ ആഗ്രഹം എന്റെ മനസ്സില് നിറയുന്നു.'
യദഹം തം മുനിവരം ശുശ്രൂഷേയമപി സ്വയമ്। ഇതി രാമസ്യ സ മുനിഃ ശ്രുത്വാ ധര്മാത്മനോ വചഃ
'ആ മഹാമുനിയെ നേരിട്ട് സേവിക്കാനാകുമോ എന്ന ആഗ്രഹം എന്റെ ഉള്ളിലുണ്ട്' — ഇങ്ങനെ ധര്മ്മനിഷ്ഠനായ രാമന്റെ വാക്കുകള് കേട്ട് ആ മുനി മറുപടി പറഞ്ഞു.