സുതീക്ഷ്ണേനാഭ്യനുജ്ഞാതം പ്രസ്ഥിതം രഘുനന്ദനമ്। ഹൃദ്യയാ സ്നിഗ്ധയാ വാചാ ഭര്താരമിദമബ്രവീത്
സുതീക്ഷ്ണൻ അനുമതി നൽകിയതോടെ രഘുനന്ദനൻ യാത്ര തിരിച്ചു. ഹൃദയത്തിൽ നിന്നുള്ള സ്നേഹപൂർവ്വമായ വാക്കുകളോടെ അവൾ ഭർത്താവിനോടു പറഞ്ഞു.
അധര്മം തു സുസൂക്ഷ്മേണ വിധിനാ പ്രാപ്യതേ മഹാന്। നിവൃത്തേന ച ശക്യോഽയം വ്യസനാത് കാമജാദിഹ
അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായ രീതിയിൽ വലിയ അധർമ്മം ഉണ്ടാകാം; ആഗ്രഹം മുതലായവകൊണ്ടുള്ള ദു:ഖങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ അതിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ കഴിയൂ.
ത്രീണ്യേവ വ്യസനാന്യത്ര കാമജാനി ഭവന്ത്യുത। മിഥ്യാവാക്യം തു പരമം തസ്മാദ് ഗുരുതരാവുഭൌ
കാമം മൂലമാക്കി ഉണ്ടാകുന്ന മൂന്ന് വലിയ ദുരിതങ്ങൾ ഉണ്ട്. എന്നാൽ അതിൽ ഏറ്റവും ഭയങ്കരമായത് അസത്യവാക്കാണ്. ബാക്കി രണ്ടും അതിനാൽ കൂടുതൽ ഭാരമായിത്തീരും.
പരദാരാഭിഗമനം വിനാ വൈരം ച രൌദ്രതാ। മിഥ്യാവാക്യം ന തേ ഭൂതം ന ഭവിഷ്യതി രാഘവ
ശത്രുതയും ക്രൂരതയും ഇല്ലാതെ മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയോടുള്ള ആഗ്രഹവും അസത്യവാക്കും, രാഘവ, നിനക്കു ഒരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല.
കുതോഽഭിലഷണം സ്ത്രീണാം പരേഷാം ധര്മനാശനമ്। തവ നാസ്തി മനുഷ്യേന്ദ്ര ന ചാഭൂത് തേ കദാചന
മറ്റുള്ളവരുടെ സ്ത്രീകളോടുള്ള ആഗ്രഹം, ധർമ്മം നശിപ്പിക്കുന്നതല്ലേ? മനുഷ്യരിൽ രാജാവേ, നിനക്കു അങ്ങനെയൊന്നും ഒരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ല.
മനസ്യപി തഥാ രാമ ന ചൈതദ് വിദ്യതേ ക്വചിത്। സ്വദാരനിരതശ്ചൈവ നിത്യമേവ നൃപാത്മജ
രാമാ, നിന്റെ മനസ്സിലും അത്തരം ചിന്ത ഒരിടത്തും ഇല്ല. രാജകുമാരാ, നീ എപ്പോഴും സ്വന്തം ഭാര്യയോടു മാത്രം ഭക്തിയോടെ ഇരിക്കുന്നു.
ധര്മിഷ്ഠഃ സത്യസംധശ്ച പിതുര്നിര്ദേശകാരകഃ। ത്വയി ധര്മശ്ച സത്യം ച ത്വയി സര്വം പ്രതിഷ്ഠിതമ്
നീ ധർമ്മനിഷ്ഠനും സത്യവാനുമായും പിതാവിന്റെ കല്പന പാലിക്കുന്നവനുമാണ്. നിനക്കുള്ളിൽ തന്നെ ധർമ്മവും സത്യവും ഉറപ്പായി നിലകൊള്ളുന്നു.
തച്ച സര്വം മഹാബാഹോ ശക്യം വോഢും ജിതേന്ദ്രിയൈഃ। തവ വശ്യേന്ദ്രിയത്വം ച ജാനാമി ശുഭദര്ശന
മഹാബാഹുവേ, ഇങ്ങനെ എല്ലാം സഹിക്കാൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവർക്കു മാത്രമേ കഴിയൂ. നിന്റെ ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം എനിക്ക് അറിയാം, ശുഭദർശനാ.
പ്രതിജ്ഞാതസ്ത്വയാ വീര ദണ്ഡകാരണ്യവാസിനാമ്। ഋഷീണാം രക്ഷണാര്ഥായ വധഃ സംയതി രക്ഷസാമ്
വീരാ, ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഋഷിമാരെ രക്ഷിക്കാൻ, ദാനവരെ യുദ്ധത്തിൽ സംഹരിക്കാൻ നീ വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
ഏതന്നിമിത്തം ച വനം ദണ്ഡകാ ഇതി വിശ്രുതമ്। പ്രസ്ഥിതസ്ത്വം സഹ ഭ്രാത്രാ ധൃതബാണശരാസനഃ
ഇതിനാലാണ് ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് നീ സഹോദരനോടൊപ്പം വില്ലും അമ്പും കൈയിൽ എടുത്ത് പുറപ്പെട്ടവനെന്നു പ്രശസ്തനായത്.
തതസ്ത്വാം പ്രസ്ഥിതം ദൃഷ്ട്വാ മമ ചിന്താകുലം മനഃ। ത്വദ്ധൃത്തം ചിന്തയന്ത്യാ വൈ ഭവേന്നിഃശ്രേയസം ഹിതമ്
അപ്പോൾ നിന്നെ യാത്രയാകുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് ആശങ്കകൊണ്ട് നിറഞ്ഞു. നിന്റെ യാത്രയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ എങ്ങനെ നിനക്കു നല്ലതാകുമെന്നു ഞാൻ ആലോചിക്കുന്നു.
നഹി മേ രോചതേ വീര ഗമനം ദണ്ഡകാന് പ്രതി। കാരണം തത്ര വക്ഷ്യാമി വദന്ത്യാഃ ശ്രൂയതാം മമ
വീരാ, നിന്റെ ദണ്ഡകാരണ്യയാത്രയിൽ എനിക്ക് സന്തോഷമില്ല. അതിന്റെ കാരണം ഞാൻ പറയാം, ദയവായി എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ.
ത്വം ഹി ബാണധനുഷ്പാണിര്ഭ്രാത്രാ സഹ വനം ഗതഃ। ദൃഷ്ട്വാ വനചരാന് സര്വാന് കച്ചിത് കുര്യാഃ ശരവ്യയമ്
നീ വില്ലും അമ്പും കൈയിൽ എടുത്ത് സഹോദരനോടൊപ്പം കാട്ടിൽ പോയിരിക്കുന്നു. കാട്ടിലെ എല്ലാ ജീവികളെയും കണ്ടാൽ നീ അമ്പുകൾ ഉപയോഗിക്കരുതെന്നു ഞാൻ ആശംസിക്കുന്നു.
ക്ഷത്രിയാണാമിഹ ധനുര്ഹുതാശസ്യേന്ധനാനി ച। സമീപതഃ സ്ഥിതം തേജോബലമുച്ഛ്രയതേ ഭൃശമ്
ക്ഷത്രിയന്മാർക്കു വില്ല് അഗ്നിക്കു ഇന്ധനമുപോലെയാണ്. അതു സമീപത്തുണ്ടെങ്കിൽ അവരുടെ ശക്തിയും തേജസും വളരെ ഉയരുന്നു.
പുരാ കില മഹാബാഹോ തപസ്വീ സത്യവാന് ശുചിഃ। കസ്മിംശ്ചിദഭവത് പുണ്യേ വനേ രതമൃഗദ്വിജേ
മഹാബാഹുവേ, പുരാതനകാലത്ത് ഒരു തപസ്സുകാരൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. സത്യവാനും ശുദ്ധനും ആയ അവൻ ഒരു പുണ്യവനത്തിൽ മൃഗങ്ങളോടും പക്ഷികളോടും സ്നേഹത്തോടെ വസിച്ചു.
തസ്യൈവ തപസോ വിഘ്നം കര്തുമിന്ദ്രഃ ശചീപതിഃ। ഖഡ്ഗപാണിരഥാഗച്ഛദാശ്രമം ഭടരൂപധൃക്
അവന്റെ തപസ്സിന് തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കാൻ ശചീയുടെ ഭർത്താവായ ഇന്ദ്രൻ, ഒരു യോദ്ധാവിന്റെ രൂപം ധരിച്ച് വാൾ കൈയിൽ എടുത്ത് ആ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി.
തസ്മിംസ്തദാശ്രമപദേ നിഹിതഃ ഖഡ്ഗ ഉത്തമഃ। സ ന്യാസവിധിനാ ദത്തഃ പുണ്യേ തപസി തിഷ്ഠതഃ
അവിടെ, ആ ആശ്രമഭൂമിയിൽ, അത്യുത്തമമായ വാൾ വച്ചു. തപസ്സിൽ ലീനനായ അവൻ അതിനെ ന്യായപ്രകാരം സൂക്ഷിക്കാൻ സമ്മതിച്ചു.
സ തച്ഛസ്ത്രമനുപ്രാപ്യ ന്യാസരക്ഷണതത്പരഃ। വനേ തു വിചരത്യേവ രക്ഷന് പ്രത്യയമാത്മനഃ
ആ ആയുധം ലഭിച്ച ശേഷം, അതു സൂക്ഷിക്കാൻ അവൻ മുഴുവൻ ശ്രദ്ധയും നൽകി. കാട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴും സ്വയം അതിനെ കാത്തു സംരക്ഷിച്ചു.
യത്ര ഗച്ഛത്യുപാദാതും മൂലാനി ച ഫലാനി ച। ന വിനാ യാതി തം ഖഡ്ഗം ന്യാസരക്ഷണതത്പരഃ
മൂലങ്ങളും പഴങ്ങളും ശേഖരിക്കാൻ എവിടെയെങ്കിലും പോകുമ്പോൾ, ആ വാൾ കൂടാതെ ഒരിക്കലും പോയിരുന്നില്ല. അവൻ അതിനെ സൂക്ഷിക്കാൻ എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ ആയിരുന്നു.
നിത്യം ശസ്ത്രം പരിവഹന് ക്രമേണ സ തപോധനഃ। ചകാര രൌദ്രീം സ്വാം ബുദ്ധിം ത്യക്ത്വാ തപസി നിശ്ചയമ്
എപ്പോഴും ആയുധം കൈവശം വെച്ചിരുന്ന ആ തപസ്സുകാരൻ, ക്രമേണ തപസ്സിൽ നിന്നുള്ള ഉറച്ച മനസ്സു വിട്ട്, കഠിനമായ സ്വഭാവം കൈവശം വെച്ചു.
തതഃ സ രൌദ്രാഭിരതഃ പ്രമത്തോഽധര്മകര്ഷിതഃ। തസ്യ ശസ്ത്രസ്യ സംവാസാജ്ജഗാമ നരകം മുനിഃ
അതിനുശേഷം ക്രൂരതയിലേർന്നു, അശ്രദ്ധയോടെ അധർമ്മത്തിലേക്ക് വഴിതെറ്റിയ ആ മുനി, ആ ആയുധവുമായി ചേർന്നതിന്റെ ഫലമായി നരകത്തിലേക്ക് പോയി.
ഏവമേതത് പുരാവൃത്തം ശസ്ത്രസംയോഗകാരണമ്। അഗ്നിസംയോഗവദ്ധേതുഃ ശസ്ത്രസംയോഗ ഉച്യതേ
ഇതൊക്കെയാണ് മുമ്പ് സംഭവിച്ചത്, ആയുധം ഉപയോഗിക്കാനുള്ള കാരണവും ഇതാണ്. അഗ്നിയുമായി ചേർക്കുന്നതുപോലെ തന്നെ ആയുധം ഉപയോഗിക്കാനും ഒരു കാരണം ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.
സ്നേഹാച്ച ബഹുമാനാച്ച സ്മാരയേ ത്വാം തു ശിക്ഷയേ। ന കഥംചന സാ കാര്യാ ഗൃഹീതധനുഷാ ത്വയാ
സ്നേഹത്താലും വലിയ ആദരവിനാലും ഞാൻ നിന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തുകയും ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു: നീ വില്ല് കൈയിൽ എടുത്തിരിക്കുമ്പോൾ അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്.
ബുദ്ധിര്വൈരം വിനാ ഹന്തും രാക്ഷസാന് ദണ്ഡകാശ്രിതാന്। അപരാധം വിനാ ഹന്തും ലോകോ വീര ന മംസ്യതേ
വൈരമോ കുറ്റമോ ഇല്ലാതെ ദണ്ഡക വനത്തിൽ താമസിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാരെ കൊല്ലുന്നത്, വീരാ, ലോകം അംഗീകരിക്കില്ല.
ക്ഷത്രിയാണാം തു വീരാണാം വനേഷു നിയതാത്മനാമ്। ധനുഷാ കാര്യമേതാവദാര്താനാമഭിരക്ഷണമ്
കാടിൽ ആത്മസംയമനം പാലിക്കുന്ന ക്ഷത്രിയ വീരന്മാർക്ക് വില്ല് ഉപയോഗിച്ച് ചെയ്യേണ്ടത് ഇത്രയേ ഉള്ളൂ: ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളവരെ രക്ഷിക്കുക.
ക്വ ച ശസ്ത്രം ക്വ ച വനം ക്വ ച ക്ഷാത്രം തപഃ ക്വ ച। വ്യാവിദ്ധമിദമസ്മാഭിര്ദേശധര്മസ്തു പൂജ്യതാമ്
വില്ലും കാടും എവിടെയാണ്? ക്ഷത്രിയന്റെ കര്ത്തവ്യവും തപസ്സും എവിടെയാണ്? ഇതെല്ലാം നമ്മാൽ കലർന്നുപോയിരിക്കുന്നു; ദേശധർമ്മം ആദരിക്കപ്പെടണം.
കദര്യകലുഷാ ബുദ്ധിര്ജായതേ ശസ്ത്രസേവനാത്। പുനര്ഗത്വാ ത്വയോധ്യായാം ക്ഷത്രധര്മം ചരിഷ്യസി
ആയുധം ഉപയോഗിക്കുന്നത് മനസ്സിനെ ചീത്തയും അശുദ്ധവുമാക്കുന്നു; നീ അയോധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ വീണ്ടും ക്ഷത്രധർമ്മം അനുസരിക്കും.
അക്ഷയാ തു ഭവേത് പ്രീതിഃ ശ്വശ്രൂശ്വശുരയോര്മമ। യദി രാജ്യം ഹി സംന്യസ്യ ഭവേസ്ത്വം നിരതോ മുനിഃ
നീ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് തപസ്സിൽ ഏർപ്പെടുന്ന ഒരു മുനിയായി മാറിയാൽ, എന്റെ അമ്മാമ്മയുടെയും അച്ഛനുമാരുടെയും കൂടെ എനിക്ക് അക്ഷയമായ സ്നേഹം ഉണ്ടാകുമായിരുന്നു.
ധര്മാദര്ഥഃ പ്രഭവതി ധര്മാത് പ്രഭവതേ സുഖമ്। ധര്മേണ ലഭതേ സര്വം ധര്മസാരമിദം ജഗത്
ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് സമ്പത്തും സുഖവും ഉണ്ടാകുന്നത്; ധർമ്മം പാലിച്ചാൽ എല്ലാം ലഭിക്കും—ഈ ലോകം മുഴുവൻ ധർമ്മത്തിൽ ആധാരമിട്ടതാണ്.
ആത്മാനം നിയമൈസ്തൈസ്തൈഃ കര്ഷയിത്വാ പ്രയത്നതഃ। പ്രാപ്തയേ നിപുണൈര്ധര്മോ ന സുഖാല്ലഭതേ സുഖമ്
വിവിധ നിയന്ത്രണങ്ങൾ കഠിനമായി പാലിച്ചാൽ മാത്രമേ ധർമ്മം പ്രാപിക്കാനാകൂ; സുഖത്തിൽ നിന്ന് സുഖം ലഭിക്കില്ല.