തതഃ സുഗ്രീവവചനാത് ഹത്വാ വാലിനമാഹവേ । സുഗ്രീവമേവ തദ്രാജ്യേ രാഘവഃ പ്രത്യപാദയത് ॥൧-൧-
ശേഷം, സുഗ്രീവന്റെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം യുദ്ധത്തിൽ വാലിയെ കൊല്ലുകയും, ആ രാജ്യം സുഗ്രീവന് തിരികെ നൽകുകയും രാമൻ ചെയ്തു.
സ ച സര്വാന് സമാനീയ വാനരാന് വാനരര്ഷഭഃ । ദിശഃ പ്രസ്ഥാപയാമാസ ദിദൃക്ഷുര്ജനകാത്മജാമ് ॥൧-൧-
വാനരശ്രേഷ്ഠൻ എല്ലാ വാനരന്മാരെയും കൂട്ടിച്ചേർത്ത്, ജനകപുത്രിയെ അന്വേഷിക്കാൻ അവരെ എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും അയച്ചു.
തതോ ഗൃധ്രസ്യ വചനാത് സംപാതേര്ഹനുമാന് ബലീ । ശതയോജനവിസ്തീര്ണം പുപ്ലുവേ ലവണാര്ണവമ് ॥൧-൧-
പിന്നീട്, ഗൃധ്രനായ സമ്പാതിയുടെ വാക്ക് കേട്ട്, ബലശാലിയായ ഹനുമാൻ നൂറ് യോജന വീതിയുള്ള ഉപ്പു കടൽ ചാടിക്കടന്നു.
തത്ര ലങ്കാം സമാസാദ്യ പുരീം രാവണപാലിതാമ് । ദദര്ശ സീതാം ധ്യായന്തീമ് അശോകവനികാം ഗതാമ് ॥൧-൧-
അവിടെ, രാവണൻ ഭരിച്ചിരുന്ന ലങ്കാപുരിയിൽ എത്തി, അശോകവനത്തിലേക്ക് പോയി ചിന്തയിൽ മുങ്ങിയിരുന്ന സീതയെ കണ്ടു.
നിവേദയിത്വാഭിജ്ഞാനം പ്രവൃത്തിം വിനിവേദ്യ ച । സമാശ്വാസ്യ ച വൈദേഹീം മര്ദയാമാസ തോരണമ് ॥൧-൧-
അവൻ തിരിച്ചറിയാനുള്ള അടയാളം നൽകി, സംഭവങ്ങൾ അറിയിച്ച്, വൈദേഹിയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു, പിന്നെ ഗോപുരം തകർത്തു.
പഞ്ച സേനാഗ്രഗാന് ഹത്വാ സപ്ത മന്ത്രിസുതാനപി । ശൂരമക്ഷം ച നിഷ്പിഷ്യ ഗ്രഹണം സമുപാഗമത് ॥൧-൧-
അവൻ അഞ്ചു സൈന്യാധിപന്മാരെയും ഏഴ് മന്ത്രികളുടെ മക്കളെയും കൊല്ലുകയും, വീരനായ അക്ഷനെ സംഹരിക്കുകയും ചെയ്തു, ഒടുവിൽ പിടിക്കപ്പെട്ടു.
അസ്ത്രേണോന്മുക്തമാത്മാനം ജ്ഞാത്വാ പൈതാമഹാദ് വരാത് । മര്ഷയന് രാക്ഷസാന് വീരോ യന്ത്രിണസ്താന് യദൃച്ഛയാ ॥൧-൧-
പിതാമഹൻ നൽകിയ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടു തന്നെ അസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായെന്ന് അറിഞ്ഞ്, വീരൻ ആ രാക്ഷസന്മാരുടെ ബന്ധനം സഹിച്ചു.
തതോ ദഗ്ധ്വാ പുരീം ലങ്കാമ് ഋതേ സീതാഞ്ച മൈഥിലീമ് । രാമായ പ്രിയമാഖ്യാതും പുനരായാന്മഹാകപിഃ ॥൧-൧-
പിന്നീട്, മൈഥിലിയായ സീതയെ ഒഴികെ ലങ്കാപുരി കത്തിച്ച ശേഷം, മഹാകപി രാമനോട് സന്തോഷവാർത്ത പറയാൻ മടങ്ങി.
സോഽഭിഗമ്യ മഹാത്മാനം കൃത്വാ രാമം പ്രദക്ഷിണമ് । ന്യവേദയദമേയാത്മാ ദൃഷ്ടാ സീതേതി തത്ത്വതഃ ॥൧-൧-
അവൻ മഹാത്മാവായ രാമനോട് സമീപിച്ച്, അവനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, 'സീതയെ കണ്ടു' എന്ന് സത്യമായി അറിയിച്ചു.
തതഃ സുഗ്രീവസഹിതോ ഗത്വാ തീരം മഹോദധേഃ । സമുദ്രം ക്ഷോഭയാമാസ ശരൈരാദിത്യസന്നിഭൈഃ ॥൧-൧-
അതിനുശേഷം സുഗ്രീവനോടൊപ്പം മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ തീരത്ത് ചെന്നു, സൂര്യപ്രഭയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് സമുദ്രത്തെ ഉണർത്തി.
ദര്ശയാമാസ ചാത്മാനം സമുദ്രഃ സരിതാം പതിഃ । സമുദ്രവചനാച്ചൈവ നലം സേതുമകാരയത് ॥൧-൧-
നദികളുടെ അധിപനായ സമുദ്രൻ സ്വയം പ്രത്യക്ഷമായി, അവന്റെ വാക്കുപോലെ നളൻ പാലം പണിതു.
തേന ഗത്വാ പുരീം ലങ്കാം ഹത്വാ രാവണമാഹവേ । രാമഃ സീതാമനുപ്രാപ്യ പരാം വ്രീഡാമുപാഗമത് ॥൧-൧-
ആ പാലം വഴി ലങ്കാപുരിയിൽ എത്തി, യുദ്ധത്തിൽ രാവണനെ സംഹരിച്ചു, സീതയെ വീണ്ടെടുത്ത രാമൻ വലിയ ലജ്ജയിൽ ആകപ്പെട്ടു.
താമുവാച തതോ രാമഃ പരുഷം ജനസംസദി । അമൃഷ്യമാണാ സാ സീതാ വിവേശ ജ്വലനം സതീ ॥൧-൧-
പിന്നീട്, ജനസമൂഹത്തിൽ രാമൻ കഠിനമായി സംസാരിച്ചപ്പോൾ, അതു സഹിക്കാനാവാതെ സീത സത്യസന്ധയായി അഗ്നിയിൽ കടന്നു.
തതോഽഗ്നിവചനാത് സീതാം ജ്ഞാത്വാ വിഗതകല്മഷാമ് । കര്മണാ തേന മഹതാ ത്രൈലോക്യം സചരാചരമ് ॥൧-൧-
അനന്തരം, അഗ്നിദേവന്റെ വാക്കിലൂടെ സീത പാപരഹിതയാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ആ മഹത്തായ പ്രവൃത്തിയാൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ള സകല ജീവികളും സന്തോഷിച്ചു.
സദേവര്ഷിഗണം തുഷ്ടം രാഘവസ്യ മഹാത്മനഃ ൧-൧-
ദേവന്മാരും ഋഷികളും മഹാത്മാവായ രാഘവനിൽ സന്തോഷിച്ചു.
അഭ്യഷിച്യ ച ലങ്കായാം രാക്ഷസേന്ദ്രം വിഭീഷണമ് । കൃതകൃത്യസ്തദാ രാമോ വിജ്വരഃ പ്രമുമോദ ഹ ॥൧-൧-
ലങ്കയിൽ വിഭീഷണനെ രാക്ഷസരാജാവായി അഭിഷേകം നടത്തി, രാമൻ തന്റെ കടമ പൂർത്തിയാക്കി, ദുഃഖം വിട്ട് സന്തോഷിച്ചു.
ദേവതാഭ്യോ വരം പ്രാപ്യ സമുത്ഥാപ്യ ച വാനരാന് । അയോധ്യാം പ്രസ്ഥിതോ രാമഃ പുഷ്പകേണ സുഹൃദ്വൃതഃ ॥൧-൧-
ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് അനുഗ്രഹം ലഭിച്ച്, വാനരന്മാരെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ച്, സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം രാമൻ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ അയോധ്യയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
ഭരദ്വാജാശ്രമം ഗത്വാ രാമഃ സത്യപരാക്രമഃ । ഭരതസ്യാന്തികേ രാമോ ഹനൂമന്തം വ്യസര്ജയത് ॥൧-൧-
ഭരദ്വാജമഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി, സത്യപരാക്രമനായ രാമൻ ഹനുമാനെ ഭരതന്റെ അടുത്തയയച്ചു.
പുനരാഖ്യായികാം ജല്പന് സുഗ്രീവസഹിതസ്തദാ । പുഷ്പകം തത് സമാരുഹ്യ നന്ദിഗ്രാമം യയൌ തദാ ॥൧-൧-
പിന്നീട്, സുഗ്രീവനോടൊപ്പം വീണ്ടും സംസാരിച്ച്, പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറി, നന്ദിഗ്രാമത്തിലേക്ക് പോയി.
നന്ദിഗ്രാമേ ജടാം ഹിത്വാ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോഽനഘഃ । രാമഃ സീതാമനുപ്രാപ്യ രാജ്യം പുനരവാപ്തവാന് ॥൧-൧-
നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ജടകൾ വിട്ട്, സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം രാമൻ സീതയെ വീണ്ടെടുത്തു, രാജ്യം വീണ്ടും കൈവശമാക്കി.
പ്രഹൃഷ്ടമുദിതോ ലോകസ്തുഷ്ടഃ പുഷ്ടഃ സുധാര്മികഃ । നിരാമയോ ഹ്യരോഗശ്ച ദുര്ഭിക്ഷഭയവര്ജിതഃ ॥൧-൧-
ജനങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെയും ഉല്ലാസത്തോടെയും, തൃപ്തിയും സമൃദ്ധിയും ധർമ്മനിഷ്ഠയുംകൊണ്ട്, രോഗരഹിതരായി, ക്ഷാമഭയമില്ലാതെ ജീവിച്ചു.
ന പുത്രമരണം കേചിത് ദ്രക്ഷ്യന്തി പുരുഷാഃ ക്വചിത് । നാര്യശ്ചാവിധവാ നിത്യം ഭവിഷ്യന്തി പതിവ്രതാഃ ॥൧-൧-
ആരും എവിടെയും മകനു മരണമുണ്ടാകുന്നത് കാണേണ്ടി വരില്ല; സ്ത്രീകൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ഭർത്താവിനോടു ഭക്തിയോടെ ജീവിക്കും, അവർക്കു വിധവയാകേണ്ടി വരില്ല.
ന ചാഗ്നിജം ഭയം കിഞ്ചിന്നാപ്സു മജ്ജന്തി ജന്തവഃ । ന വാതജം ഭയം കിഞ്ചിത് നാപി ജ്വരകൃതം തഥാ ॥൧-൧-
അവിടെ അഗ്നിയിൽ നിന്നോ കാറ്റിൽ നിന്നോ ജ്വരത്തിൽ നിന്നോ ഭയമൊന്നുമുണ്ടാകില്ല; ജന്തുക്കൾക്ക് വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി നശിക്കേണ്ടി വരികയും ഇല്ല.
ന ചാപി ക്ഷുദ്ഭയം തത്ര ന തസ്കരഭയം തഥാ । നഗരാണി ച രാഷ്ട്രാണി ധനധാന്യയുതാനി ച ॥൧-൧-
അവിടെ വിശപ്പിന്റെ ഭയമോ കള്ളന്മാരുടെ ഭയമോ ഇല്ല; നഗരങ്ങളും രാജ്യങ്ങളും ധനവും ധാന്യവും നിറഞ്ഞിരിക്കും.
നിത്യം പ്രമുദിതാഃ സര്വേ യഥാ കൃതയുഗേ തഥാ । അശ്വമേധശതൈരിഷ്ട്വാ തഥാ ബഹുസുവര്ണകൈഃ ॥൧-൧-
എല്ലാവരും സതയുഗത്തിലെപ്പോലെ എന്നും സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കും; അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നൂറുകണക്കിന് നടത്തി, അനവധി പൊന്നും ദാനം ചെയ്യും.
ഗവാം കോട്യയുതം ദത്ത്വാ വിദ്വദ്ഭ്യോ വിധിപൂര്വകമ് । അസംഖ്യേയം ധനം ദത്ത്വാ ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ മഹായശാഃ ॥൧-൧-
അവൻ പണ്ഡിതന്മാർക്ക് വിധിപ്രകാരം കോടിക്കണക്കിന് പശുക്കളും അനന്തമായ ധനവും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം ചെയ്തു, മഹത്തായ കീർത്തി നേടി.
രാജവംശാന് ശതഗുണാന് സ്ഥാപയിഷ്യതി രാഘവഃ । ചാതുര്വര്ണ്യം ച ലോകേഽസ്മിന് സ്വേ സ്വേ ധര്മേ നിയോക്ഷ്യതി ॥൧-൧-
രാഘവൻ രാജവംശങ്ങളെ നൂറിരട്ടിയാക്കി സ്ഥാപിക്കും; ലോകത്ത് നാലു വർണ്ണങ്ങളെയും അവരവരുടെ കർത്തവ്യങ്ങളിൽ നിർത്തും.
ദശവര്ഷസഹസ്രാണി ദശവര്ഷശതാനി ച । രാമോ രാജ്യമുപാസിത്വാ ബ്രഹ്മലോകം പ്രയാസ്യതി ॥൧-൧-
പത്തായിരം വർഷവും പത്ത് നൂറ് വർഷവും രാജ്യം ഭരിച്ചശേഷം, രാമൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് യാത്രതിരിക്കും.
ഇദം പവിത്രം പാപഘ്നം പുണ്യം വേദൈശ്ച സമ്മിതമ് । യഃ പഠേദ് രാമചരിതം സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ ॥൧-൧-
വേദങ്ങൾ അംഗീകരിച്ച ഈ പരിശുദ്ധവും പാപങ്ങൾ അകറ്റുന്നും പുണ്യമുള്ള രാമചരിതം ആരെങ്കിലും വായിച്ചാൽ, അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തനാകും.
ഏതദാഖ്യാനമായുഷ്യം പഠന് രാമായണം നരഃ । സപുത്രപൌത്രഃ സഗണഃ പ്രേത്യ സ്വര്ഗേ മഹീയതേ ॥൧-൧-
ഈ ആയുഷ്കരമായ രാമായണം വായിക്കുന്നവൻ, മരിച്ചശേഷം പുത്രന്മാരോടും മുമ്മാരോടും കൂട്ടുകാരോടും കൂടി സ്വർഗത്തിൽ മഹത്വം നേടും.