കുശചീരപരിക്ഷിപ്തം ബ്രാഹ്മ്യാ ലക്ഷ്മ്യാ സമാവൃതമ്। യഥാ പ്രദീപ്തം ദുര്ദര്ശം ഗഗനേ സൂര്യമണ്ഡലമ്
കുശത്തുണ്ടും ചീരവസ്ത്രവും ധരിച്ചും ദിവ്യമായ തേജസ്സോടെ, ആ സ്ഥലം ആകാശത്തിലെ കനലുപരിപൂരിതമായ സൂര്യന്റെ വട്ടംപോലെ പ്രകാശിച്ചു.
ശരണ്യം സര്വഭൂതാനാം സുസമ്മൃഷ്ടാജിരം സദാ। മൃഗൈര്ബഹുഭിരാകീര്ണം പക്ഷിസംഘൈഃ സമാവൃതമ്
എല്ലാ ജീവികൾക്കും ആശ്രയമായ, എപ്പോഴും വൃത്തിയുള്ള അങ്കണവും, അനേകം മാൻമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങളും നിറഞ്ഞതുമായ ഒരു സ്ഥലം.
പൂജിതം ചോപനൃത്തം ച നിത്യമപ്സരസാം ഗണൈഃ। വിശാലൈരഗ്നിശരണൈഃ സ്രുഗ്ഭാണ്ഡൈരജിനൈഃ കുശൈഃ
എപ്പോഴും അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘങ്ങൾ ആരാധിക്കുകയും സേവിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന, വിശാലമായ ഹോമകുണ്ഡങ്ങളാൽ, ഹോമപാത്രങ്ങൾ, കുരിശ്ശലകൾ, കുരുമൃഗച്ചർമ്മങ്ങൾ, കുശത്തുണ്ടുകൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട സ്ഥലം.
സമിദ്ഭിസ്തോയകലശൈഃ ഫലമൂലൈശ്ച ശോഭിതമ്। ആരണ്യൈശ്ച മഹാവൃക്ഷൈഃ പുണ്യൈഃ സ്വാദുഫലൈര്വൃതമ്
ഹോമക്കholzുകൾ, വെള്ളക്കലശങ്ങൾ, പഴങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, പുണ്യമുള്ള രുചികരമായ പഴങ്ങൾ കായുന്ന വലിയ കാട്ടുവൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായ സ്ഥലം.
ബലിഹോമാര്ചിതം പുണ്യം ബ്രഹ്മഘോഷനിനാദിതമ്। പുഷ്പൈശ്ചാന്യൈഃ പരിക്ഷിപ്തം പദ്മിന്യാ ച സപദ്മയാ
ബലികർമ്മവും ഹോമവും നടത്തി ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടതും, ബ്രഹ്മഘോഷം മുഴങ്ങുന്നതും, വിവിധ പുഷ്പങ്ങൾക്കും താമരയും താമരയുള്ള പുഷ്കരിണിയും ചുറ്റിപ്പറ്റിയതുമായ സ്ഥലം.
ഫലമൂലാശനൈര്ദാന്തൈശ്ചീരകൃഷ്ണാജിനാമ്ബരൈഃ। സൂര്യവൈശ്വാനരാഭൈശ്ച പുരാണൈര്മുനിഭിര്യുതമ്
പഴം കിഴങ്ങ് മാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്ന, ചീരയും കൃഷ്ണമൃഗച്ചർമ്മവും ധരിച്ച, സൂര്യനും അഗ്നിയുംപോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന പുരാതനമുനിമാരാൽ നിറഞ്ഞതുമായ സ്ഥലം.
പുണ്യൈശ്ച നിയതാഹാരൈഃ ശോഭിതം പരമര്ഷിഭിഃ। തദ് ബ്രഹ്മഭവനപ്രഖ്യം ബ്രഹ്മഘോഷനിനാദിതമ്
പുണ്യമുള്ള, നിയന്ത്രിതാഹാരമുള്ള മഹർഷിമാർ അലങ്കരിച്ച, ബ്രഹ്മലോകംപോലെയുള്ള, ബ്രഹ്മഘോഷം മുഴങ്ങുന്ന ആ സ്ഥലം.
ബ്രഹ്മവിദ്ഭിര്മഹാഭാഗൈര്ബ്രാഹ്മണൈരുപശോഭിതമ്। തദ് ദൃഷ്ട്വാ രാഘവഃ ശ്രീമാംസ്താപസാശ്രമമണ്ഡലമ്
ബ്രഹ്മവിദ്യയുള്ള, മഹാഭാഗ്യശാലിയായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ അലങ്കരിച്ച, ആ തപസ്സുകാരുടെ ആശ്രമമണ്ഡലം ശ്രീമാൻ രാഘവൻ കണ്ടു.
അഭ്യഗച്ഛന്മഹാതേജാ വിജ്യം കൃത്വാ മഹദ് ധനുഃ। ദിവ്യജ്ഞാനോപപന്നാസ്തേ രാമം ദൃഷ്ട്വാ മഹര്ഷയഃ
ദിവ്യജ്ഞാനത്തോടെ സമ്പന്നരായ മഹാത്മാക്കളായ മഹർഷിമാർ, തങ്ങളുടെ വലിയ വില്ലുകൾ കെട്ടി, രാമനെ കണ്ടു സമീപിച്ചു.
അഭിജഗ്മുസ്തദാ പ്രീതാ വൈദേഹീം ച യശസ്വിനീമ്। തേ തു സോമമിവോദ്യന്തം ദൃഷ്ട്വാ വൈ ധര്മചാരിണമ്
അപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ അവർ പ്രശസ്തയായ വൈദേഹിയെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു; ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനെയും ഉദയിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നവനെയും കണ്ടപ്പോൾ അവർ ആനന്ദിച്ചു.
ലക്ഷ്മണം ചൈവ ദൃഷ്ട്വാ തു വൈദേഹീം ച യശസ്വിനീമ്। മങ്ഗലാനി പ്രയുഞ്ജാനാഃ പ്രത്യഗൃഹ്ണന് ദൃഢവ്രതാഃ
ലക്ഷ്മണനെയും പ്രശസ്തയായ വൈദേഹിയെയും കണ്ടപ്പോൾ, ഉറച്ച വ്രതമുള്ള സന്ന്യാസികൾ മംഗളാശംസകൾ ഉച്ചരിച്ച് അവരെ സ്വാഗതം ചെയ്തു.
രൂപസംഹനനം ലക്ഷ്മീം സൌകുമാര്യം സുവേഷതാമ്। ദദൃശുര്വിസ്മിതാകാരാ രാമസ്യ വനവാസിനഃ
കാടിൽ താമസിക്കുന്നവർ അത്ഭുതത്തോടെ രാമന്റെ രൂപം, ശരീരഘടന, സൗന്ദര്യം, സൌമ്യത, മനോഹരമായ വസ്ത്രം എന്നിവ കണ്ടു.
വൈദേഹീം ലക്ഷ്മണം രാമം നേത്രൈരനിമിഷൈരിവ। ആശ്ചര്യഭൂതാന് ദദൃശുഃ സര്വേ തേ വനവാസിനഃ
അവിടെ കാടിൽ താമസിക്കുന്ന എല്ലാവരും, കണ്ണ് മിടിപ്പില്ലാതെ, വൈദേഹിയെയും ലക്ഷ്മണനെയും രാമനെയും അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി.
അത്രൈനം ഹി മഹാഭാഗാഃ സര്വഭൂതഹിതേ രതാഃ। അതിഥിം പര്ണശാലായാം രാഘവം സംന്യവേശയന്
അവിടെ, എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ മനസ്സുള്ള ഭാഗ്യശാലികൾ രാഘവനെ അതിഥിയായി തങ്ങളുടെ ഇലകുടിലിൽ സ്വീകരിച്ചു.
തതോ രാമസ്യ സത്കൃത്യ വിധിനാ പാവകോപമാഃ। ആജഹ്രുസ്തേ മഹാഭാഗാഃ സലിലം ധര്മചാരിണഃ
ശേഷം, രാമനെ ആചാരപ്രകാരം ആദരിച്ച്, അഗ്നിയെപ്പോലെ മഹാത്മാക്കളായ സന്ന്യാസികൾ ധർമ്മനിഷ്ഠനായവർക്കായി വെള്ളം കൊണ്ടുവന്നു.
മങ്ഗലാനി പ്രയുഞ്ജാനാ മുദാ പരമയാ യുതാഃ। മൂലം പുഷ്പം ഫലം സര്വമാശ്രമം ച മഹാത്മനഃ
പരമാനന്ദത്തോടെ മംഗളാശംസകൾ ഉച്ചരിച്ച്, അവർ മൂലങ്ങൾ, പുഷ്പങ്ങൾ, പഴങ്ങൾ, ആശ്രമത്തിലെ എല്ലാ സാധനങ്ങളും മഹാത്മാവിന് സമർപ്പിച്ചു.
നിവേദയിത്വാ ധര്മജ്ഞാസ്തേ തു പ്രാഞ്ജലയോഽബ്രുവന്। ധര്മപാലോ ജനസ്യാസ്യ ശരണ്യശ്ച മഹായശാഃ
ഇങ്ങനെ സമർപ്പിച്ച്, ധർമ്മം അറിയുന്നവർ കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: 'നീ ധർമ്മത്തിന്റെ രക്ഷകനും ജനങ്ങളുടെ ആശ്രയവും പ്രശസ്തനുമാണ്.'
പൂജനീയശ്ച മാന്യശ്ച രാജാ ദണ്ഡധരോ ഗുരുഃ। ഇന്ദ്രസ്യൈവ ചതുര്ഭാഗഃ പ്രജാ രക്ഷതി രാഘവ
'രാജാവിനെ ആദരിക്കുകയും ബഹുമാനിക്കുകയും വേണം; ശിക്ഷയുടെ വാൾ പിടിക്കുന്നവൻ, ഇന്ദ്രന്റെ നാലിൽ ഒരു ഭാഗംപോലെ രാഘവൻ ജനങ്ങളെ രക്ഷിക്കുന്നു.'
രാജാ തസ്മാദ് വരാന് ഭോഗാന് രമ്യാന് ഭുങ്ക്തേ നമസ്കൃതഃ। തേ വയം ഭവതാ രക്ഷ്യാ ഭവദ്വിഷയവാസിനഃ। നഗരസ്ഥോ വനസ്ഥോ വാ ത്വം നോ രാജാ ജനേശ്വരഃ
'അതിനാൽ, രാജാവിനെ ആരാധിച്ചാൽ അവൻ ഉത്തമമായ ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു; നിന്റെ രാജ്യത്ത് താമസിക്കുന്ന ഞങ്ങളെ നീ രക്ഷിക്കണം. നഗരത്തിലോ കാട്ടിലോ ആയാലും, നീയാണ് ഞങ്ങളുടെ രാജാവും ജനങ്ങളുടെ അധിപനും.'
ന്യസ്തദണ്ഡാ വയം രാജഞ്ജിതക്രോധാ ജിതേന്ദ്രിയാഃ। രക്ഷണീയാസ്ത്വയാ ശശ്വദ് ഗര്ഭഭൂതാസ്തപോധനാഃ
'രാജാവേ, ഞങ്ങൾ ശിക്ഷയുടെ വാൾ വച്ചുവെച്ചവരും, കോപവും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ജയിച്ചവരുമാണ്; എപ്പോഴും നീ ഞങ്ങളെ, തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായ ഗർഭശയമായ സന്ന്യാസികളെ, സംരക്ഷിക്കണം.'
ഏവമുക്ത്വാ ഫലൈര്മൂലൈഃ പുഷ്പൈരന്യൈശ്ച രാഘവമ്। വന്യൈശ്ച വിവിധാഹാരൈഃ സലക്ഷ്മണമപൂജയന്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവർ ഫലങ്ങൾ, മൂലങ്ങൾ, പുഷ്പങ്ങൾ, വിവിധ കാട്ടുവ്യഞ്ജനങ്ങൾ കൊണ്ടു രാഘവനെയും ലക്ഷ്മണനെയും ആദരിച്ചു.
തഥാന്യേ താപസാഃ സിദ്ധാ രാമം വൈശ്വാനരോപമാഃ। ന്യായവൃത്താ യഥാന്യായം തര്പയാമാസുരീശ്വരമ്
അതുപോലെ തന്നെ, മറ്റു സിദ്ധരായ തപസ്സികളും, നീതിയുള്ളവരും, അഗ്നിയെപ്പോലെ തേജസ്സുള്ളവരും, രാമനെ യുക്തിയായി തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
thumb|ദ്വിതീയഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡേ ദ്വിതീയഃ സര്ഗഃ ॥൩-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിൽ അരണ്യകാണ്ഡത്തിലെ രണ്ടാം അധ്യായം കേൾക്കൂ.
കൃതാതിഥ്യോഽഥ രാമസ്തു സൂര്യസ്യോദയനം പ്രതി। ആമന്ത്ര്യ സ മുനീന് സര്വാന് വനമേവാന്വഗാഹത
ആതിഥ്യം സ്വീകരിച്ച ശേഷം, രാമൻ എല്ലാ മുനിമാരോടും വിടപറഞ്ഞ്, സൂര്യോദയദിശയിലേക്ക് കാട്ടിലേക്ക് കടന്നു.
നിഷ്കൂജമാനശകുനിം ഝില്ലികാഗണനാദിതമ്। ലക്ഷ്മണാനുചരോ രാമോ വനമധ്യം ദദര്ശ ഹ
ലക്ഷ്മണൻ കൂടെ നിന്നു, പക്ഷികൾ ശബ്ദം ചെയ്യാത്ത, ജിലികകളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന കാട്ടിന്റെ നടുവിൽ രാമൻ എത്തി.
സീതയാ സഹ കാകുത്സ്ഥസ്തസ്മിന് ഘോരമൃഗായുതേ। ദദര്ശ ഗിരിശൃങ്ഗാഭം പുരുഷാദം മഹാസ്വനമ്
സീതയോടൊപ്പം കാകുത്സ്ഥകുലത്തിൽ പിറന്നവൻ, ഭയാനകമായ മൃഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, മലശിഖരത്തെപ്പോലെ വലിയ, ഭയങ്കരമായ ഒരു മനുഷ്യഭക്ഷകനെ അവിടെ കണ്ടു.
ഗഭീരാക്ഷം മഹാവക്ത്രം വികടം വികടോദരമ്। ബീഭത്സം വിഷമം ദീര്ഘം വികൃതം ഘോരദര്ശനമ്
ആഴമുള്ള കണ്ണുകളും വലുതായ വായും ഭയങ്കരമായ വയറും വിചിത്രമായ രൂപവും ഉഗ്രമായ ദൃശ്യവും ഉള്ള ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ഭീകരൻ.
വസാനം ചര്മ വൈയാഘ്രം വസാര്ദ്രം രുധിരോക്ഷിതമ്। ത്രാസനം സര്വഭൂതാനാം വ്യാദിതാസ്യമിവാന്തകമ്
കഴുതിയ മൃഗത്തിന്റെ ചർമ്മം ധരിച്ച്, അതിൽ മേദസ്സും രക്തവും ചേർന്നതും, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഭയമാകുന്നവനും, വായ് പൂർണ്ണമായി തുറന്ന മരണൻ പോലെ ഭയാനകനുമായിരുന്നു.
ത്രീന് സിംഹാംശ്ചതുരോ വ്യാഘ്രാന് ദ്വൌ വൃകൌ പൃഷതാന് ദശ। സവിഷാണം വസാദിഗ്ധം ഗജസ്യ ച ശിരോ മഹത്
മൂന്ന് സിംഹങ്ങൾ, നാല് കടുവകൾ, രണ്ട് കുരങ്ങന്മാർ, പത്ത് പുള്ളിക്കുരങ്ങുകൾ, കൊമ്പുള്ളതും മേദസ്സിൽ മുക്കിയതുമായ വലിയയാനയുടെ തലയും അവൻ എടുത്തിരുന്നു.
അവസജ്യായസേ ശൂലേ വിനദന്തം മഹാസ്വനമ്। സ രാമം ലക്ഷ്മണം ചൈവ സീതാം ദൃഷ്ട്വാ ച മൈഥിലീമ്
ഇവയെല്ലാം ഇരുമ്പ് കൂറ്റൻ കൂറ്റത്തിൽ കയറ്റി, വലിയ ശബ്ദത്തിൽ കത്തിക്കൊണ്ട്, രാമനും ലക്ഷ്മണനും മൈഥിലിയായ സീതയെയും കണ്ടു.