സ മാം ദൃഷ്ട്വാ നരപതിര്മുഷ്ടിവിക്ഷേപതത്പര: । പാംസുകുണ്ഠിതസര്വാങ്ഗീം ജനകോ വിസ്മിതോ ഽഭവത് ।। ൨.൧൧൮.
എനിക്ക് മുഴുവൻ മണ്ണുപൊടിയോടെ, കയ്യിൽ മണ്ണ് എറിഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതും കണ്ടപ്പോൾ, രാജാവ് ജനകൻ അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
അനപത്യേന ച സ്നേഹാദങ്കമാരോപ്യ ച സ്വയമ് । മമേയം തനയേത്യുക്ത്വാ സ്നേഹോ മയി നിപാതിത: ।। ൨.൧൧൮.
അവന് കുട്ടികളൊന്നുമില്ലാതിരുന്നിട്ടും, സ്നേഹത്തോടെ എന്നെ തനിക്കു മകളെന്നു പറഞ്ഞ് തൻ്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തി സ്നേഹം പകർന്നു.
അന്തരിക്ഷേ ച വാഗുക്താ പ്രതി മാ ഽമാനുഷീ കില । ഏവമേതന്നരപതേ ധര്മേണ തനയാ തവ ।। ൨.൧൧൮.
അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ മനുഷ്യരല്ലാത്ത ഒരു ശബ്ദം കേട്ടു: 'ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ്, രാജാവേ, നീ ധർമ്മത്താൽ ഈ മകളെ ലഭിച്ചു,' എന്നു പറഞ്ഞു.
തത: പ്രഹൃഷ്ടോ ധര്മാത്മാ പിതാ മേ മിഥിലാധിപ: । അവാപ്തോ വിപുലാമൃദ്ധിം മാമവാപ്യ നരാധിപ: ।। ൨.൧൧൮.
അതിനുശേഷം, എന്റെ അച്ഛനും മിഥിലയുടെ ധർമ്മപരനായ രാജാവും അത്യന്തം സന്തോഷവാനായി, എന്നെ ലഭിച്ച ശേഷം വലിയ ഐശ്വര്യം നേടി.
ദത്താ ചാസ്മീഷ്ടവദ്ദേവ്യൈ ജ്യേഷ്ഠായൈ പുണ്യകര്മണാ । തയാ സമ്ഭാവിതാ ചാസ്മി സ്നിഗ്ധയാ മാതൃസൌഹൃദാത് ।। ൨.൧൧൮.
ആ സദ്ഗുണമുള്ള മുതിർന്ന ദേവിയെക്കു എന്നെ ഇഷ്ടപ്രകാരമായി സമർപ്പിച്ചു. അമ്മയുടെ സ്നേഹത്താൽ അവൾ എന്നെ സ്നേഹത്തോടെയും ആദരത്തോടെയും വളർത്തി.
പതിസംയോഗസുലഭം വയോ ദൃഷ്ട്വാ തു മേ പിതാ । ചിന്താമഭ്യഗമദ്ദീനോ വിത്തനാശാദിവാധന: ।। ൨.൧൧൮.
എന്റെ പ്രായം ഭർത്താവിനൊപ്പം ചേർന്ന് ജീവിക്കാൻ അനുയോജ്യമാണെന്ന് കണ്ടു, അപ്പൻ ധനനാശം പോലുള്ള കഷ്ടതകളാൽ വിഷമിച്ചു, മനസ്സിൽ വലിയ ചിന്തയിലായി.
സദൃശാച്ചാപകൃഷ്ടാച്ച ലോകേ കന്യാപിതാ ജനാത് । പ്രധര്ഷണമവാപ്നോതി ശക്രേണാപി സമോ ഭുവി ।। ൨.൧൧൮.
ലോകത്ത്, ഒരു പെൺകുട്ടിയുടെ അച്ഛൻ, അവൾ തുല്യയോ താഴ്ന്നയോ ആയാലും, അവളെ ശരിയായി വിവാഹം കഴിപ്പിക്കാതെ പോയാൽ, ഇന്ദ്രനോളം ശക്തനായാലും അപമാനം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
താം ധര്ഷണാമദൂരസ്ഥാം ദൃഷ്ട്വാ ചാത്മനി പാര്ഥിവ: । ചിന്താര്ണവഗത: പാരം നാസസാദാപ്ലവോ യഥാ ।। ൨.൧൧൮.
ആ അപമാനം അടുത്തു വരുന്നതായി കണ്ട രാജാവ്, വലിയ ചിന്തയിൽ മുങ്ങി, കരയിൽ എത്താൻ കഴിയാത്ത ഒരാൾ പോലെ വഴിയില്ലാതെ വലയന്നു.
അയോനിജാം ഹി മാം ജ്ഞാത്വാ നാധ്യഗച്ഛദ്വിചിന്തയന് । സദൃശം ചാനുരൂപം ച മഹീപാല: പതിം മമ ।। ൨.൧൧൮.
ഞാൻ സ്ത്രീയിൽ നിന്നു ജനിച്ചവളല്ലെന്ന് അറിഞ്ഞ രാജാവ്, പലതവണ ആലോചിച്ചിട്ടും, രാജാക്കന്മാരിൽ ആരെയും എനിക്ക് യോജിച്ച ഭർത്താവായി കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
തസ്യ ബുദ്ധിരിയം ജാതാ ചിന്തയാനസ്യ സന്തതമ് । സ്വയം വരം തനൂജായാ: കരിഷ്യാമീതി ധീമത: ।। ൨.൧൧൮.
അങ്ങനെ നിരന്തരം ആലോചിച്ച രാജാവിന് മനസ്സിൽ ഒരു തീരുമാനമുണ്ടായി: 'എന്റെ മകള്ക്ക് സ്വയംവരം നടത്താം' എന്നു.
മഹായജ്ഞേ തദാ തസ്യ വരുണേന മഹാത്മനാ । ദത്തം ധനുര്വരം പ്രീത്യാ തൂണീ ചാക്ഷയസായകൌ ।। ൨.൧൧൮.
അവന്റെ മഹായജ്ഞത്തിൽ, മഹാത്മാവായ വരുണൻ സന്തോഷത്തോടെ ഒരു ഉത്തമമായ വില്ലും, തീരാത്ത അമ്പുകളുള്ള ഇരട്ട ക്വിവറും നൽകി.
അസഞ്ചാല്യം മനുഷ്യൈശ്ച യത്നേനാപി ച ഗൌരവാത് । തന്ന ശക്താ നമയിതും സ്വപ്നേഷ്വപി നരാധിപാ: ।। ൨.൧൧൮.
ആ വില്ല് അത്ര ഭാരം കൂടിയതായിരുന്നു, മനുഷ്യർ എത്ര ശ്രമിച്ചാലും അതിനെ നീക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു; രാജാക്കന്മാർക്ക് അതിനെ വളയ്ക്കാൻ സ്വപ്നത്തിലും കഴിയില്ലായിരുന്നു.
തദ്ധനു: പ്രാപ്യ മേ പിത്രാ വ്യാഹൃതം സത്യവാദിനാ । സമവായേ നരേന്ദ്രാണാം പൂര്വമാമന്ത്ര്യ പാര്ഥിവാന് ।। ൨.൧൧൮.
അപ്പൻ ആ വില്ല് ലഭിച്ച ശേഷം, സത്യം മാത്രം പറയുന്നവനായ അദ്ദേഹം, രാജാക്കന്മാരെ ഒത്തുചേർത്ത് അവരോട്这样 പ്രഖ്യാപിച്ചു.
ഇദം ച ധനുരുദ്യമ്യ സജ്യം യ: കുരുതേ നര: । തസ്യ മേ ദുഹിതാ ഭാര്യാ ഭവിഷ്യതി ന സംശയ: ।। ൨.൧൧൮.
'ഈ വില്ല് ഉയർത്തി, അതിൽ പാശം കെട്ടാൻ കഴിയുന്നവനാണ് എന്റെ മകളുടെ ഭർത്താവാകുക; ഇതിൽ സംശയമില്ല'.
തച്ച ദൃഷ്ട്വാ ധനു: ശ്രേഷ്ഠം ഗൌരവാദ്ഗിരിസന്നിഭമ് । അഭിവാദ്യ നൃപാ ജഗ്മുരശക്താസ്തസ്യ തോലനേ ।। ൨.൧൧൮.
പർവ്വതത്തോളം ഭാരം കൂടിയ ആ ഉത്തമവില്ല് കണ്ട രാജാക്കന്മാർ, ആദരം കാണിച്ച്, അതിനെ ഉയർത്താൻ കഴിയാതെ തിരിച്ചു പോയി.
സുദീര്ഘസ്യ തു കാലസ്യ രാഘവോ ഽയം മഹാദ്യുതി: । വിശ്വാമിത്രേണ സഹിതോ യജ്ഞം ദ്രഷ്ടും സമാഗത: । ലക്ഷ്മണേന സഹ ഭ്രാത്രാ രാമ: സത്യപരാക്രമ: ।। ൨.൧൧൮.
വളരെ നീണ്ട സമയത്തിന് ശേഷം, ഈ തേജസ്സുള്ള രാഘവൻ, വിശ്വാമിത്രനോടൊപ്പം, യജ്ഞം കാണാൻ, സത്യപരാക്രമിയായ സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം എത്തി.
വിശ്വാമിത്രസ്തു ധര്മാത്മാ മമ പിത്രാ സുപൂജിത: । പ്രോവാച പിതരം തത്ര ഭ്രാതരൌ രാമലക്ഷ്മണൌ ।। ൨.൧൧൮.
അവിടെ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ വിശ്വാമിത്രൻ, എന്റെ അപ്പൻറെ അടുത്ത് ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിക്കപ്പെട്ട്, രാമനും ലക്ഷ്മണനും എന്ന ഇരുവർക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു.
സുതൌ ദശരഥസ്യേമൌ ധനുര്ദര്ശനകാംക്ഷിണൌ । ധനുര്ദര്ശയ രാമായ രാജപുത്രായ ദൈവികമ് ।। ൨.൧൧൮.
'ഇവരാണ് ദശരഥന്റെ രണ്ട് മക്കൾ; ഇവർക്ക് വില്ല് കാണാൻ ആഗ്രഹമുണ്ട്. രാജകുമാരനായ രാമന് ദൈവികവില്ല് കാണിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഇത്യുക്തസ്തേന വിപ്രേണ തദ്ധനു: സമുപാനയത് । നിമേഷാന്തരമാത്രേണ തദാനമ്യ സ വീര്യ്യവാന് ।। ൨.൧൧൮.
അങ്ങനെ ആ മഹർഷിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അപ്പൻ ആ വില്ല് കൊണ്ടുവന്നു; ഒരു നിമിഷം പോലും വൈകാതെ, വീരനായ രാമൻ അതിനെ വളച്ചു.
ജ്യാം സമാരോപ്യ ഝടിതി പൂരയാമാസ വീര്യവത് ।। ൨.൧൧൮.
വേഗത്തിൽ ശക്തിയോടെ, രാമൻ ആ വില്ലിൽ പാശം കെട്ടി.
തേന പൂരയതാ വേഗാന്മധ്യേ ഭഗ്നം ദ്വിധാ ധനു: । തസ്യ ശബ്ദോ ഽഭവദ്ഭീമ: പതിതസ്യാശനേരിവ ।। ൨.൧൧൮.
അവൻ അതിനെ വേഗത്തിൽ വലിച്ചപ്പോൾ, വില്ല് നടുവിൽ നിന്ന് രണ്ടായി പൊട്ടി; അതിന്റെ ശബ്ദം ആകാശത്തിൽ ഇടിമിന്നൽ വീഴുന്നതുപോലെ ഭയാനകമായിരുന്നു.
തതോ ഽഹം തത്ര രാമായ പിത്രാ സത്യാഭിസന്ധിനാ । നിശ്ചിതാ ദാതുമുദ്യമ്യ ജലഭാജനമുത്തമമ് ।। ൨.൧൧൮.
അതിനുശേഷം, എന്റെ അപ്പൻ സത്യവ്രതനായവൻ, എന്നെ രാമനു നൽകാൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഉത്തമമായ വെള്ളപ്പാത്രം ഉയർത്തി.
ദീയമാനാം ന തു തദാ പ്രതിജഗ്രാഹ രാഘവ: । അവിജ്ഞായ പിതുശ്ഛന്ദമയോധ്യാധിപതേ: പ്രഭോ: ।। ൨.൧൧൮.
അപ്പോള് അയോധ്യയുടെ രാജാവായ തന്റെ അച്ഛന്റെ മനസ്സിലുളള ആഗ്രഹം അറിയാതിരുന്ന രാഘവന് അന്നത്തെ സമയത്ത് നല്കപ്പെട്ടതൊന്നും സ്വീകരിച്ചില്ല.
തത: ശ്വശുരമാമന്ത്ര്യ വൃദ്ധം ദശരഥം നൃപമ് । മമ പിത്രാ ത്വഹം ദത്താ രാമായ വിദിതാത്മനേ ।। ൨.൧൧൮.
അതിന് ശേഷം എന്റെ വയസ്സായ അപ്പന് ദശരഥനെ, എന്റെ ശ്വശുരനായി അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, ആത്മാവിനെ അറിയുന്ന രാമന് വേണ്ടി എന്നെ തന്നേ തന്നു.
മമ ചൈവാനുജാ സാധ്വീ ഊര്മിലാ പ്രിയദര്ശനാ । ഭാര്യ്യാര്ഥേ ലക്ഷ്മണസ്യാപി ദത്താ പിത്രാ മമ സ്വയമ് ।। ൨.൧൧൮.
എന്റെ ധര്മ്മനിഷ്ഠയുള്ള ഇളയ സഹോദരിയായ ഉര്മിളയെ, മനോഹരിയായ അവളെ, എന്റെ അച്ഛന് തന്നെ ലക്ഷ്മണന് വേണ്ടി ഭാര്യയായി നല്കി.
ഏവം ദത്താസ്മി രാമായ തദാ തസ്മിന് സ്വയമ്വരേ । അനുരക്താസ്മി ധര്മേണ പതിം വീര്യവതാം വരമ് ।। ൨.൧൧൮.
അങ്ങനെ ആ സ്വയംവരത്തില് രാമന് വേണ്ടി എന്നെ നല്കി. ധര്മ്മത്തില് അണിയറയില്ലാതെ, വീര്യശാലികളില് ഏറ്റവും ഉത്തമനായ ഭര്ത്താവിനോടുള്ള ഭക്തിയോടെ ഞാന് ജീവിക്കുന്നു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ അഷ്ടാദശോത്തരശതതമ: സര്ഗ:
ഇങ്ങനെ വാല്മീകി മഹര്ഷി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠമായ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ നൂറ്റിപത്തൊമ്പതാമത്തെ സര്ഗ്ഗം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|ഏകോനവിംശത്യധികശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center thumb|മങ്ഗലശാസനമ്|center അനസൂയാ തു ധര്മജ്ഞാ ശ്രുത്വാ താം മഹതീം കഥാമ് । പര്യ്യഷ്വജത ബാഹുഭ്യാം ശിരസ്യാഘ്രായ മൈഥിലീമ് ।। ൨.൧൧൯.
ധര്മ്മത്തെ അറിയുന്ന അനസൂയ, ആ മഹത്തായ കഥ കേട്ട ശേഷം, മൈഥിലിയെ തന്റെ കൈകളാല് അണച്ച് തലയില് മുത്തമിട്ട് സ്നേഹിച്ചു.
വ്യക്താക്ഷരപദം ചിത്രം ഭാഷിതം മധുരം ത്വയാ । യഥാ സ്വയമ്വരം വൃത്തം തത്സര്വം ഹി ശ്രുതം മയാ । രമേ ഽഹം കഥയാ തേ തു ദൃഢം മധുരഭാഷിണി ।। ൨.൧൧൯.
നീ പറഞ്ഞ വാക്കുകള് വളരെ വ്യക്തവും മനോഹരവുമായിരുന്നു. സ്വയംവരത്തില് സംഭവിച്ചതെല്ലാം നിന്നില് നിന്ന് ഞാന് കേട്ടു. മധുരമായി സംസാരിച്ച നിന്റെ കഥയില് ഞാന് ഹൃദയപൂര്വ്വം ആനന്ദിച്ചു.
രവിരസ്തം ഗത: ശ്രീമാനുപോഹ്യ രജനീം ശിവാമ് । ദിവസം പ്രതികീര്ണാനാമാഹാരാര്ഥം പതത്ऺിത്രണാമ് । സന്ധ്യാകാലേ നിലീനാനാം നിദ്രാര്ഥം ശ്രൂയതേ ധ്വനി: ।। ൨.൧൧൯.
സൂര്യന് അസ്തമിച്ചിരിക്കുന്നു; ശുഭമായ രാത്രി എത്തിയിരിക്കുന്നു. ഭക്ഷണത്തിനായി പകല് മുഴുവന് പറന്നിരുന്ന പക്ഷികള് സന്ധ്യാകാലത്ത് ഉറങ്ങാന് ഒതുങ്ങുമ്പോള് അവരുടെ ശബ്ദം കേള്ക്കുന്നു.