പ്രാണൈഃ പ്രിയതരോ നിത്യം തസ്യ ചാസീത് തഥാ പ്രിയഃ । സ ചതുര്ഭിര്മഹാഭാഗൈഃ പുത്രൈര്ദശരഥഃ പ്രിയൈഃ ॥൧-൧൮-
അവൻ രാമനോട് ജീവനെക്കാൾ പ്രിയങ്കരനായിരുന്നു, രാമനും അവനെ അതുപോലെ സ്നേഹിച്ചു; അങ്ങനെ ദശരഥൻ തന്റെ നാല് മഹാഭാഗ്യവാനായ പുത്രന്മാരാൽ വളരെയധികം പ്രിയങ്കരനായി.
ബഭൂവ പരമപ്രീതോ ദേവൈരിവ പിതാമഹഃ । തേ യദാ ജ്ഞാനസംപന്നാഃ സര്വേ സമുദിതാ ഗുണൈഃ ॥൧-൧൮-
അവർക്കെല്ലാം ജ്ഞാനവും ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞപ്പോൾ, ദേവന്മാരിൽ പിതാമഹനെപ്പോലെ ദശരഥൻ അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു.
ഹ്രീമന്തഃ കീര്തിമന്തശ്ച സര്വജ്ഞാ ദീര്ഘദര്ശിനഃ । തേഷാമേവംപ്രഭാവാണാം സര്വേഷാം ദീപ്തതേജസാമ് ॥൧-൧൮-
അവരൊക്കെയും ലജ്ജയുള്ളവരും പ്രശസ്തരും എല്ലാം അറിയുന്നവരും ദൂരദർശികളുമായിരുന്നു; അവരിൽ എല്ലാവരും പ്രകാശമുള്ളവരും ശക്തന്മാരുമായിരുന്നു.
പിതാ ദശരഥോ ഹൃഷ്ടോ ബ്രഹ്മാ ലോകാധിപോ യഥാ । തേ ചാപി മനുജവ്യാഘ്രാ വൈദികാധ്യയനേ രതാഃ ॥൧-൧൮-
അവരുടെ പിതാവായ ദശരഥൻ ലോകങ്ങളുടെ അധിപതിയായ ബ്രഹ്മാവിനെപ്പോലെ സന്തോഷിച്ചു; ആ പുരുഷസിംഹന്മാർ വേദപഠനത്തിൽ താല്പര്യവാന്മാരായിരുന്നു.
പിതൃശുശ്രൂഷണരതാ ധനുര്വേദേ ച നിഷ്ഠിതാഃ । അഥ രാജാ ദശരഥസ്തേഷാം ദാരക്രിയാം പ്രതി ॥൧-൧൮-
അവരൊക്കെയും പിതാവിനെ സേവിക്കാൻ മനസ്സോടെയും വില്ലിനുള്ള ശാസ്ത്രത്തിൽ സ്ഥിരതയോടെയും ആയിരുന്നു; പിന്നെ രാജാവായ ദശരഥൻ അവരുടെ വിവാഹചടങ്ങുകൾക്കായി ആലോചിച്ചു.
ചിന്തയാമാസ ധര്മാത്മാ സോപാധ്യായഃ സബാന്ധവഃ । തസ്യ ചിന്തയമാനസ്യ മന്ത്രിമധ്യേ മഹാത്മനഃ ॥൧-൧൮-
ആ ധാർമ്മികനായ രാജാവ് ഗുരുക്കന്മാരെയും ബന്ധുക്കളെയും കൂട്ടി ആലോചിച്ചു; മന്ത്രിമാരുടെ ഇടയിൽ ആ മഹാത്മാവ് ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ,
അഭ്യാഗച്ഛന്മഹാതേജോ വിശ്വാമിത്രോ മഹാമുനിഃ । സ രാജ്ഞോ ദര്ശനാകാങ്ക്ഷീ ദ്വാരാധ്യക്ഷാനുവാച ഹ ॥൧-൧൮-
അത്യന്തം തേജസ്സുള്ള മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രൻ അവിടെ എത്തി; രാജാവിനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച അവൻ വാതിൽക്കാവൽക്കാരോട് പറഞ്ഞു.
ശീഘ്രമാഖ്യാത മാം പ്രാപ്തം കൌശികം ഗാധിനഃ സുതമ് । തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ രാജ്ഞോ വേശ്മ പ്രദുദ്രുവുഃ ॥൧-൧൮-
കൗശികൻ ഗാധിയുടെ മകൻ എത്തിയതായി ഉടൻ എനിക്ക് അറിയിക്കൂ എന്നു രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ കേട്ട ഉടൻ ദാസന്മാർ രാജധാനിയിലേക്ക് ഓടി.
സംഭ്രാന്തമനസഃ സര്വേ തേന വാക്യേന ചോദിതാഃ । തേ ഗത്വാ രാജഭവനം വിശ്വാമിത്രമൃഷിം തദാ ॥൧-൧൮-
അവരുടെ മനസ്സിൽ ആശങ്കയോടെ ആ വാക്ക് കേട്ടവർ രാജഭവനത്തിലേക്ക് പോയി, അപ്പോൾ വിശ്വാമിത്രമുനി അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
പ്രാപ്തമാവേദയാമാസുര്നൃപായേക്ഷ്വാകവേ തദാ । തേഷാം തദ്വചനം ശ്രുത്വാ സപുരോധാഃ സമാഹിതഃ ॥൧-൧൮-
അവർ അപ്പോൾ ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിലെ രാജാവിനോട് വിശ്വാമിത്രൻ എത്തിയതായി അറിയിച്ചു. അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പുരോഹിതന്മാരോടൊപ്പം രാജാവ് ശ്രദ്ധയോടെ നിന്നു.
പ്രത്യുജ്ജഗാമ സംഹൃഷ്ടോ ബ്രഹ്മാണമിവ വാസവഃ । സ ദൃഷ്ട്വാ ജ്വലിതം ദീപ്ത്യാ താപസം സംശിതവ്രതമ് ॥൧-൧൮-
ഇന്ദ്രൻ ബ്രഹ്മാവിനെ കാണാൻ പോകുന്നതുപോലെ സന്തോഷത്തോടെ രാജാവ് മുന്നോട്ട് പോയി. വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചതും തേജസ്സിൽ പ്രകാശിക്കുന്നതുമായ തപസ്വിയെ കണ്ടു.
പ്രഹൃഷ്ടവദനോ രാജാ തതോഽര്ഘ്യമുപഹാരയത് । സ രാജ്ഞഃ പ്രതിഗൃഹ്യാര്ഘ്യം ശാസ്ത്രദൃഷ്ടേന കര്മണാ ॥൧-൧൮-
ആനന്ദം നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ രാജാവ് അർഘ്യം അർപ്പിച്ചു. രാജാവിന്റെ അർഘ്യം ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി മുനി സ്വീകരിച്ചു.
കുശലം ചാവ്യയം ചൈവ പര്യപൃച്ഛന്നരാധിപമ് । പുരേ കോശേ ജനപദേ ബാന്ധവേഷു സുഹൃത്സു ച ॥൧-൧൮-
അവൻ നഗരത്തിലെ, ധനശേഖരത്തിലെ, രാജ്യത്തിലെ, ബന്ധുക്കളിലും സുഹൃത്തുകളിലും രാജാവിന്റെ ക്ഷേമവും സ്ഥിരമായ ഐശ്വര്യവും ചോദിച്ചു.
കുശലം കൌശികോ രാജ്ഞഃ പര്യപൃച്ഛത് സുധാര്മികഃ । അപി തേ സംനതാഃ സര്വേ സാമന്തരിപവോ ജിതാഃ ॥൧-൧൮-
ധാർമ്മികനായ കൗശികൻ രാജാവിനോട്, എല്ലാ കീഴ്വഴക്കക്കാരും സമീപരാജ്യത്തിലെ ശത്രുക്കളും കീഴടക്കപ്പെട്ടോ എന്നു ചോദിച്ചു.
ദൈവം ച മാനുഷം ചൈവ കര്മ തേ സാധ്വനുഷ്ഠിതമ് । വസിഷ്ഠം ച സമാഗമ്യ കുശലം മുനിപുങ്ഗവഃ ॥൧-൧൮-
ദൈവകാര്യവും മനുഷ്യകാര്യവും നന്നായി നിർവഹിച്ചോ എന്നും, വസിഷ്ഠമുനിയെ കണ്ടു അവന്റെ ക്ഷേമവും ചോദിച്ചു.
ഋഷീംശ്ച താന് യഥാന്യായം മഹാഭാഗ ഉവാച ഹ । തേ സര്വേ ഹൃഷ്ടമനസസ്തസ്യ രാജ്ഞോ നിവേശനമ് ॥൧-൧൮-
മഹാഭാഗനായ മുനി അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന മറ്റു ഋഷികളെ യഥാവിധി അഭിവാദ്യം ചെയ്തു. അവരെല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ രാജാവിന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
വിവിശുഃ പൂജിതാസ്തേന നിഷേദുശ്ച യഥാര്ഹതഃ । അഥ ഹൃഷ്ടമനാ രാജാ വിശ്വാമിത്രം മഹാമുനിമ് ॥൧-൧൮-
രാജാവ് അവരെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു, അവർ യോഗ്യമായ വിധിയിൽ ഇരുന്നു. പിന്നെ സന്തോഷം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ രാജാവ് മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രനോട് പറഞ്ഞു.
ഉവാച പരമോദാരോ ഹൃഷ്ടസ്തമഭിപൂജയന് । യഥാമൃതസ്യ സമ്പ്രാപ്തിര്യഥാ വര്ഷമനൂദകേ ॥൧-൧൮-
പരമോദാരനായ രാജാവ് ആനന്ദത്തോടെ ആദരവോടെ പറഞ്ഞു: നിന്റെ വരവ് അമൃതം ലഭിച്ചതുപോലെയും, ഉണക്കകാലത്ത് മഴ ലഭിച്ചതുപോലെയും ആണ്.
യഥാ സദൃശദാരേഷു പുത്രജന്മാപ്രജസ്യ വൈ । പ്രണഷ്ടസ്യ യഥാ ലാഭോ യഥാ ഹര്ഷോ മഹോദയഃ ॥൧-൧൮-
മക്കളില്ലാത്തവന് മകൻ ജനിച്ചതുപോലെയും, നഷ്ടമായത് തിരികെ കിട്ടിയതുപോലെയും, വലിയ ഭാഗ്യത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന സന്തോഷംപോലെയും ആണ്.
തഥൈവാഗമനം മന്യേ സ്വാഗതം തേ മഹാമുനേ । കം ച തേ പരമം കാമം കരോമി കിമു ഹര്ഷിതഃ ॥൧-൧൮-
അങ്ങനെ തന്നെ, മഹാമുനിയേ, ഞാൻ നിന്റെ വരവ് അങ്ങനെയാണെന്ന് കരുതുന്നു. നിനക്ക് സ്വാഗതം! നിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ആഗ്രഹം എന്താണ്? ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം, ഈ സന്തോഷത്തിൽ?
പാത്രഭൂതോഽസി മേ വിപ്ര ദിഷ്ട്യാ പ്രാപ്തോഽസി മാനദ । അദ്യ മേ സഫലം ജന്മ ജീവിതം ച സുജീവിതമ് ॥൧-൧൮-
നീ എന്റെ ആരാധനയ്ക്ക് യോഗ്യനായ ബ്രാഹ്മണൻ ആണ്. ഭാഗ്യവശാൽ നീ വന്നിരിക്കുന്നു, മാന്യനായവനേ. ഇന്നാണ് എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായത്, എന്റെ ജീവിതം സഫലമായത്.
യസ്മാദ് വിപ്രേന്ദ്രമദ്രാക്ഷം സുപ്രഭാതാ നിശാ മമ । പൂര്വം രാജര്ഷിശബ്ദേന തപസാ ദ്യോതിതപ്രഭഃ ॥൧-൧൮-
ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നിന്നെ കണ്ടതുകൊണ്ട് എന്റെ രാത്രി സുഖപ്രഭാതമായി. മുമ്പ് രാജർഷി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ട നീ, തപസ്സിലൂടെ മഹത്തായ പ്രകാശം നേടിയവനാണ്.
ബ്രഹ്മര്ഷിത്വമനുപ്രാപ്തഃ പൂജ്യോഽസി ബഹുധാ മയാ । തദദ്ഭുതമഭൂദ് വിപ്ര പവിത്രം പരമം മമ ॥൧-൧൮-
ഇപ്പോൾ നീ ബ്രഹ്മർഷിസ്ഥിതിയിലെത്തിയിരിക്കുന്നു, ഞാൻ പലവിധം നിന്നെ ആദരിക്കേണ്ടവനാണ്. ഇതൊരു അത്ഭുതകരമായും അത്യന്തം വിശുദ്ധമായും സംഭവമാണ്, ബ്രാഹ്മണനേ.
ശുഭക്ഷേത്രഗതശ്ചാഹം തവ സംദര്ശനാത് പ്രഭോ । ബ്രൂഹി യത് പ്രാര്ഥിതം തുഭ്യം കാര്യമാഗമനം പ്രതി ॥൧-൧൮-
പ്രഭോ, നിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഞാൻ ഒരു പുണ്യസ്ഥലത്ത് എത്തിയതുപോലെയാണ്. നീ എന്തിനാണ് വന്നത്, എന്താണ് നിന്റെ ആഗ്രഹം, ദയവായി പറയൂ.
ഇച്ഛാമ്യനുഗൃഹീതോഽഹം ത്വദര്ഥം പരിവൃദ്ധയേ । കാര്യസ്യ ന വിമര്ശം ച ഗന്തുമര്ഹസി സുവ്രത ॥൧-൧൮-
നിന്റെ കാര്യം പൂർത്തിയാക്കാൻ ഞാൻ സഹായിക്കണമെന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവനേ, എന്താണ് വേണ്ടത് എന്ന് നീ നിർഭയമായി പറയണം.
കര്താ ചാഹമശേഷേണ ദൈവതം ഹി ഭവാന് മമ । മമ ച അയമനുപ്രാപ്തോ മഹാനഭ്യുദയോ ദ്വിജ । തവാഗമനജഃ കൃത്സ്നോ ധര്മശ്ചാനുത്തമോ ദ്വിജ ॥൧-൧൮-
എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും ഞാൻ പ്രവർത്തകനാണ്, പക്ഷേ ഭഗവാനെ, നീയാണ് എന്റെ ദൈവിക രക്ഷകൻ. ദ്വിജനേ, നിന്റെ വരവിലൂടെ എനിക്ക് വലിയ ഭാഗ്യമാണ് ലഭിച്ചത്. ഈ മഹത്തായ ധർമ്മവും നിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലൂടെ തന്നെ ഉണരുന്നു.
ഇതി ഹൃദയസുഖം നിശമ്യ വാക്യം :::ശ്രുതിസുഖമാത്മവതാ വിനീതമുക്തമ് । പ്രഥിതഗുണയശാ ഗുണൈര്വിശിഷ്ടഃ :::പരമഋഷിഃ പരമം ജഗാമ ഹര്ഷമ് ॥൧-൧൮-
ഹൃദയത്തിന് ആനന്ദം പകരുന്ന, വിനയത്തോടെ ആത്മസംയമനമുള്ള മഹർഷി പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ഗുണവും പ്രശസ്തിയും ലോകത്ത് പരന്നിരിക്കുന്ന ആ മഹർഷിക്ക് അതിയായ സന്തോഷം നിറഞ്ഞു.
thumb|ഏകോനവിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ഏകോനവിംശഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ പതിനൊന്നാം അധ്യായം കേൾക്കട്ടെ.
തച്ഛ്രുത്വാ രാജസിംഹസ്യ വാക്യമദ്ഭുതവിസ്തരമ് । ഹൃഷ്ടരോമാ മഹാതേജാ വിശ്വാമിത്രോഽഭ്യഭാഷത ॥൧-൧൯-
രാജസിംഹന്റെ അത്ഭുതകരമായ വിശദമായ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, മഹത്തായ തേജസ്സുള്ള വിശ്വാമിത്രന്റെ രോമങ്ങൾ സന്തോഷത്തിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ അവൻ സംസാരിച്ചു.
സദൃശം രാജശാര്ദൂല തവൈവം ഭുവി നാന്യതഃ । മഹാവംശപ്രസൂതസ്യ വസിഷ്ഠവ്യപദേശിനഃ ॥൧-൧൯-
രാജാവേ, മഹാവംശത്തിൽ ജനിച്ച് വസിഷ്ഠന്റെ പേര് വഹിക്കുന്ന നിനക്കു മാത്രമാണ് ഇങ്ങനെയുള്ള പെരുമാറ്റം യോജിക്കുന്നത്; ഭൂമിയിൽ മറ്റാര്ക്കും അങ്ങനെ കഴിയില്ല.