കൃത്വാ പ്രദക്ഷിണം ഹൃഷ്ടാ മുനിം തമനുമാന്യ ച । പദ്മപത്രസമാനാക്ഷം പദ്മഗര്ഭസമപ്രഭമ് । തത: സാ ഗൃഹമാഗമ്യ ദേവീ പുത്രം വ്യജായത ।। ൨.൧൧൦.
ആ ദേവി സന്തോഷത്തോടെ ഋഷിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു അനുഗ്രഹം വാങ്ങി, താമരപ്പൂവുപോലെയുള്ള കണ്ണുകളോടെ, താമരക്കുരുവിനുപോലെയുള്ള പ്രകാശത്തോടെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി, ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു.
സപത്ന്യാ തു ഗരസ്തസ്യൈ ദത്തോ ഗര്ഭജിഘാംസയാ । ഗരേണ സഹ തേനൈവ ജാത: സ സഗരോ ഽഭവത് ।। ൨.൧൧൦.
പക്ഷേ, സഹഭാര്യ ഗർഭം നശിപ്പിക്കാൻ അവളെ ഗർഭനാശിനി ഔഷധം നൽകി. ആ ഔഷധത്തോടൊപ്പം തന്നെ ജനിച്ചവനാണ് സഗരൻ.
സ രാജാ സഗരോ നാമ യ: സമുദ്രമഖാനയത് । ഇഷ്ട്വാ പര്വണി വേഗേന ത്രാസയന്തമിമാ: പ്രജാ: ।। ൨.൧൧൦.
സമുദ്രം കുഴിച്ച രാജാവായ സഗരൻ എന്നൊരു മഹാരാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു. ഉത്സവ സമയത്ത് യാഗങ്ങൾ നടത്തി, തന്റെ വേഗത കൊണ്ട് ജനങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.
അസമഞ്ജസ്തു പുത്രോഭൂത് സഗരസ്യേതി ന: ശ്രുതമ് । ജീവന്നേവ സ പിത്രാ തു നിരസ്ത: പാപകര്മകൃത് ।। ൨.൧൧൦.
സഗരന്റെ മകനായിരുന്നു അസമഞ്ജസ് എന്ന് നമ്മൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ ചെയ്തതിനാൽ പിതാവ് അവനെ പുറത്താക്കി.
അംശുമാനപി പുത്രോ ഽഭൂദസമഞ്ജസ്യ വീര്യ്യവാന് । ദിലീപോം ഽശുമത: പുത്രോ ദിലീപസ്യ ഭഗീരഥ: ।। ൨.൧൧൦.
അസമഞ്ജസിന്റെ മകനായിരുന്നു വീരനായ അംശുമാൻ. അംശുമാന്റെ മകൻ ദിലീപ്, ദിലീപിന്റെ മകൻ ഭഗീരഥൻ.
ഭഗീരഥാത് കകുത്സ്ഥസ്തു കാകുത്സ്ഥാ യേന വിശ്രുതാ: । കകുത്സ്ഥസ്യ ച പുത്രോ ഽഭൂദ്രഘുര്യേന തു രാഘവാ: ।। ൨.൧൧൦.
ഭഗീരഥനിൽ നിന്ന് കകുത്ഥൻ ജനിച്ചു; അതിനാൽ കകുത്ഥകുലം പ്രശസ്തമായി. കകുത്ഥന്റെ മകൻ രഘു, അവനിൽ നിന്ന് രഘുകുലം അറിയപ്പെടുന്നു.
രഘോസ്തു പുത്രസ്തേജസ്വീ പ്രവൃദ്ധ: പുരുഷാദക: । കല്മാഷപാദ: സൌദാസ ഇത്യേവം പ്രഥിതോ ഭുവി ।। ൨.൧൧൦.
രഘുവിന്റെ മകൻ ശക്തിയുള്ളവനും പ്രശസ്തനും മനുഷ്യഭക്ഷകനുമായ കല്മാഷപാദൻ, സൗദാസൻ എന്ന പേരിൽ ഭൂമിയിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
കല്മാഷപാദപുത്രോ ഽഭൂച്ഛങ്ഖണസ്ത്വിതി വിശ്രുത: । യസ്തു തദ്വീര്യമാസാദ്യ സഹസൈന്യോ വ്യനീനശത് ।। ൨.൧൧൦.
കല്മാഷപാദന്റെ മകൻ ശങ്കണൻ എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്. പിതാവിന്റെ വീര്യം ഏറ്റെടുത്ത്, ആയിരം സൈന്യങ്ങളെ അവൻ തകർത്തു.
ശങ്ഖണസ്യ ച പുത്രോ ഽഭൂച്ഛൂര: ശ്രീമാന് സുദര്ശന: । സുദര്ശനസ്യാഗ്നിവര്ണ അഗ്നിവര്ണസ്യ ശീഘ്രഗ: ।। ൨.൧൧൦.
ശങ്കണന്റെ മകൻ ധൈര്യശാലിയും മഹത്വമുള്ളവനും ആയ സുദർശനൻ. സുദർശനന്റെ മകൻ അഗ്നിവർണ്ണൻ, അഗ്നിവർണ്ണന്റെ മകൻ ശീഘ്രഗൻ.
ശീഘ്രഗസ്യ മരു: പുത്രോ മരോ: പുത്ര: പ്രശുശ്രുക: । പ്രശുശ്രുകസ്യ പുത്രോ ഽഭൂദമ്ബരീഷോ മഹാദ്യുതി: ।। ൨.൧൧൦.
ശീഘ്രഗന്റെ മകൻ മറു, മറുവിന്റെ മകൻ പ്രശുശ്രുകൻ. പ്രശുശ്രുകന്റെ മകൻ മഹാശോഭയുള്ള അംബരീഷൻ.
അമ്ബരീഷസ്യ പുത്രോ ഽഭൂന്നഹുഷ: സത്യവിക്രമ: । നഹുഷസ്യ ച നാഭാഗ: പുത്ര: പരമധാര്മിക: ।। ൨.൧൧൦.
അംബരീഷന്റെ മകൻ സത്യവിക്രമനായ നഹുഷൻ. നഹുഷന്റെ മകൻ പരമധാർമികനായ നാഭാഗൻ.
അജശ്ച സുവ്രതശ്ചൈവ നാഭാഗസ്യ സുതാവുഭൌ । അജസ്യ ചൈവ ധര്മാത്മാ രാജാ ദശരഥ: സുത: ।। ൨.൧൧൦.
നാഭാഗന് രണ്ടു മക്കളായിരുന്നു: അജനും സുവ്രതനും. അജന്റെ മകനാണ് ധാർമികനായ രാജാവ് ദശരഥൻ.
തസ്യ ജ്യേഷ്ഠോ ഽസി ദായാദോ രാമ ഇത്യഭിവിശ്രുത: । തദ്ഗൃഹാണ സ്വകം രാജ്യമവേക്ഷസ്വ ജനം നൃപ ।। ൨.൧൧൦.
നിന്റെ പിതാവിന്റെ മൂത്തവനും അവകാശിയും നീയാണെന്ന് രാമ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനുമാണ് നീ. അതിനാൽ, നിന്റെ രാജ്യം ഏറ്റെടുത്തു ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കണം, മഹാരാജാവേ.
ഇക്ഷ്വാകൂണാം ഹി സര്വേഷാം രാജാ ഭവതി പൂര്വജ: । പൂര്വജേ നാവര: പുത്രോ ജ്യേഷ്ഠോ രാജ്യേ ഽഭിഷിച്യതേ ।। ൨.൧൧൦.
ഇക്ഷ്വാകുക്കളിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും മൂത്തവൻ രാജാവാകുന്നു. മൂത്തവൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ഇളയവനെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യാറില്ല.
സ രാഘവാണാം കുലധര്മമാത്മന: സനാതനം നാദ്യ വിഹന്തുമര്ഹസി । പ്രഭൂതരത്നാമനുശാധി മേദിനീം പ്രഭൂതരാഷ്ട്രാം പിതൃവന്മഹായശ: ।। ൨.൧൧൦.
രഘുകുലത്തിൻ്റെയും നിന്റെ വംശത്തിൻ്റെയും പുരാതന ചട്ടം ഇന്ന് നീ ലംഘിക്കരുത്. ധന്യമായ രാജ്യങ്ങളോടും ധനസമ്പത്തോടും കൂടിയ ഭൂമി, നിന്റെ മഹത്വമുള്ള പിതാക്കന്മാർ പോലെ ഭരിക്കണം.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ ദശോത്തരശതതമ: സര്ഗ:
ഇങ്ങനെ ആദികാവ്യമായ വാല്മീകിയുടെ ശ്രീമദ്രാമായണത്തിലെ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ നൂറ്റിയൊന്നാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|ഏകാദശാധികശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center വസിഷ്ഠസ്തു തദാ രാമമുക്ത്വാ രാജപുരോऺഹിത: । അബ്രവീദ്ധര്മസംയുക്തം പുനരേവാപരം വച: ।। ൨.൧൧൧.
അപ്പോൾ വസിഷ്ഠൻ, രാജപുരോഹിതൻ, രാമനോട് സംസാരിച്ച ശേഷം, ധർമ്മം നിറഞ്ഞ മറ്റൊരു വാക്ക് വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
പുരുഷസ്യേഹ ജാതസ്യ ഭവന്തി ഗുരവസ്ത്രയ: । ആചാര്യ്യശ്ചൈവ കാകുത്സ്ഥ പിതാ മാതാ ച രാഘവ ।। ൨.൧൧൧.
ഈ ലോകത്ത് ജനിച്ച ഒരാളിന് മൂന്നു മുതിർന്നവരാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്: ആചാര്യൻ, അച്ഛൻ, അമ്മ — കകുത്ഥകുലജനായ രാഘവ.
പിതാ ഹ്യേനം ജനയതി പുരുഷം പുരുഷര്ഷഭ । പ്രജ്ഞാം ദദാതി ചാചാര്യസ്തസ്മാത്സ ഗുരുരുച്യതേ ।। ൨.൧൧൧.
മനുഷ്യനെ ജനിപ്പിക്കുന്നത് അച്ഛനാണ്, മഹാനായവനേ. ജ്ഞാനം നൽകുന്നത് ആചാര്യൻ; അതിനാലാണ് അവനെ ഗുരു എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
സോ ഽഹം തേ പിതുരാചാര്യ്യസ്തവ ചൈവ പരന്തപ । മമ ത്വം വചനം കുര്വന് നാതിവര്ത്തേ: സതാങ്ഗതിമ് ।। ൨.൧൧൧.
അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്റെ അച്ഛന്റെയും നിന്റെയും ആചാര്യനാണ്, ശത്രുനാശകനേ. എന്റെ വാക്ക് അനുസരിച്ചാൽ നീ സന്മാർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് വഴിതെറ്റുകയില്ല.
ഇമാ ഹി തേ പരിഷദ: ശ്രേണയശ്ച ദ്വിജാസ്തഥാ । ഏഷു താത ചരന് ധര്മം നാതിവര്ത്തേ: സതാങ്ഗതിമ് ।। ൨.൧൧൧.
ഇവിടെയുള്ള ഈ സഭകളും കൂട്ടങ്ങളും, ഈ ദ്വിജന്മാരും, ഇവരോടൊപ്പം നീ ധർമ്മം പാലിച്ചാൽ, സത്പുരുഷന്മാരുടെ വഴി വിട്ടുപോകാൻ ഇടയില്ല, പ്രിയപ്പെട്ടവനേ.
വൃദ്ധായാ ധര്മശീലായാ മാതുര്നാര്ഹസ്യവര്ത്തിതുമ് । അസ്യാസ്തു വചനം കുര്വന് നാതിവര്ത്തേ: സതാങ്ഗതിമ് ।। ൨.൧൧൧.
വയസ്സായും ധർമ്മനിഷ്ഠയുമായ അമ്മയുടെ വാക്ക് അവഗണിക്കരുത്; അവളുടെ ആജ്ഞ പാലിച്ചാൽ സത്പുരുഷന്മാരുടെ വഴി വിട്ടുപോകില്ല.
ഭരതസ്യ വച: കുര്വന് യാചമാനസ്യ രാഘവ । ആത്മാനം നാതിവര്ത്തേസ്ത്വം സത്യധര്മപരാക്രമ ।। ൨.൧൧൧.
ഭരതൻ അപേക്ഷയോടെ പറയുന്ന വാക്ക് നീ പാലിച്ചാൽ, സത്യവും ധർമ്മവും പ്രിയമായവനേ, നീ നിന്നെ തന്നെ വിട്ടുപോകുന്നില്ല.
ഏവം മധുരമുക്തസ്തു ഗുരുണാ രാഘവ: സ്വയമ് । പ്രത്യുവാച സമാസീനം വസിഷ്ഠം പുരുഷര്ഷഭ: ।। ൨.൧൧൧.
ഇങ്ങനെ ഗുരു മധുരമായി പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാഘവൻ തന്നെ പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠന്റെ അടുക്കൽ ഇരുന്ന് മറുപടി പറഞ്ഞു.
യന്മാതാപിതരൌ വൃത്തം തനയേ കുരുത: സദാ । ന സുപ്രതികരം തത്തു മാത്രാ പിത്രാ ച യത്കൃതമ് ।। ൨.൧൧൧.
മാതാപിതാക്കൾ മകനുവേണ്ടി ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾ ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായി തിരിച്ചടയ്ക്കാൻ കഴിയില്ല; അമ്മയും അച്ഛനും ചെയ്യുന്ന ഉപകാരങ്ങൾക്കു സമം ഒന്നുമില്ല.
യഥാശക്തി പ്രദാനേന സ്നാപനോച്ഛാദനേന ച । നിത്യം ച പ്രിയവാദേന തഥാ സംവര്ദ്ധനേന ച ।। ൨.൧൧൧.
സ്വന്തം ശേഷിയനുസരിച്ച് നൽകിയും, കുളിപ്പിച്ചും, വസ്ത്രം ധരിപ്പിച്ചും, എല്ലായ്പ്പോഴും സ്നേഹത്തോടെ സംസാരിച്ചും, വളർത്തിയും, അവർക്കു കഴിയുന്നതത്രയേ തിരിച്ചടയ്ക്കാൻ കഴിയൂ.
സ ഹി രാജാ ജനയിതാ പിതാ ദശരഥോ മമ । ആജ്ഞാതം യന്മയാ തസ്യ ന തന്മിഥ്യാ ഭവിഷ്യതി ।। ൨.൧൧൧.
അവൻ എന്റെ രാജാവും ജനകനുമായ ദശരഥൻ തന്നെയാണ്; അവന്റെ ആജ്ഞ ഞാൻ കേട്ടതെന്തെങ്കിലും, അതു ഞാൻ ഒരിക്കലും അവഗണിക്കില്ല.
ഏവമുക്തസ്തു രാമേണ ഭരത: പ്രത്യനന്തരമ് । ഉവാച പരമോദാര: സൂതം പരമദുര്മനാ: ।। ൨.൧൧൧.
രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, മഹാനായും ദു:ഖിതനുമായ ഭരതൻ ഉടൻ തന്നെ സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു.
ഇഹ മേ സ്ഥണ്ഡിലേ ശീഘ്രം കുശാനാസ്തര സാരഥേ । ആര്യ്യം പ്രത്യുപവേക്ഷ്യാമി യാവന്മേ ന പ്രസീദതി ।। ൨.൧൧൧.
സാരഥേ, ഈ നിലത്തേക്ക് കുശത്തുള്ളികൾ വേഗം വിരിച്ചുകൊടുക്കു; എന്റെ വലിയ സഹോദരൻ എനിക്ക് ദയയോടെ നോക്കിയേക്കുംവരെ ഞാൻ അവന്റെ നേരെ ഇരിക്കും.
അനാഹാരോ നിരാലോകോ ധനഹീനോ യഥാ ദ്വിജ: । ശേഷ്യേ പുരസ്താത് ശാലായാ യാവന്ന പ്രതിയാസ്യതി ।। ൨.൧൧൧.
ഭക്ഷണമില്ലാതെ, വെളിച്ചമില്ലാതെ, ധനം ഇല്ലാതെ, ഒരു ദ്വിജൻപോലെ, ഞാൻ ശാലയുടെ മുന്നിൽ കിടക്കാം, അവൻ തിരികെ വരുന്നതുവരെ.