നാനാവൃഷ്ടിര്ബഭൂവാസ്മിന്ന ദുര്ഭിക്ഷം സതാം വരേ । അനരണ്യേ മഹാരാജേ തസ്കരോ നാപി കശ്ചന ।। ൨.൧൧൦.
മഹാരാജാവായ അനരണ്യന്റെ കാലത്ത്, അസാധാരണമായ മഴയോ ക്ഷാമമോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; സത്പുരുഷന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഒരു കള്ളനും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
അനരണ്യാന്മഹാബാഹു: പൃഥൂ രാജാ ബഭൂവ ഹ । തസ്മാത് പൃഥോര്മഹാരാജസ്ത്രിശങ്കുരുദപദ്യത । സ സത്യവചനാദ്വീര: സശരീരോ ദിവങ്ഗത: ।। ൨.൧൧൦.
അനരണ്യനിൽ നിന്ന് മഹാബാഹുവായ പൃഥു രാജാവ് ജനിച്ചു. പൃഥുവിൽ നിന്ന് മഹാരാജാവായ ത്രിശങ്കു ജനിച്ചു. സത്യവചനത്താൽ വീരനായ അവൻ ശരീരത്തോടുകൂടി സ്വർഗത്തിൽ എത്തി.
ത്രിശങ്കോരഭവത്സൂനുര്ധുന്ധുമാരോ മഹായശാ: । ധുന്ധുമാരോ മഹാതേജാ യുവനാശ്വോ വ്യജായത ।। ൨.൧൧൦.
ത്രിശങ്കുവിന്റെ പുത്രൻ മഹാപ്രശസ്തനായ ധുന്ധുമാരൻ ആയിരുന്നു; ധുന്ധുമാരനിൽ നിന്ന് മഹാതേജസ്സുള്ള യുവനാശ്വൻ ജനിച്ചു.
യുവനാശ്വസുത: ശ്രീമാന് മാന്ധാതാ സമപദ്യത । മാന്ധാതുസ്തു മഹാതേജാ: സുസന്ധിരുദപദ്യത ।। ൨.൧൧൦.
യുവനാശ്വന്റെ പുത്രൻ ശ്രേഷ്ഠനായ മാൻധാതാവ് ആയിരുന്നു; മാൻധാതാവിൽ നിന്ന് മഹാതേജസ്സുള്ള സുസന്ധി ജനിച്ചു.
സുസന്ധേരപി പുത്രൌ ദ്വൌ ധ്രുവസന്ധി: പ്രസേനജിത് । യശസ്വീ ധ്രുവസന്ധേസ്തു ഭരതോ രിപുസൂദന: ।। ൨.൧൧൦.
സുസന്ധിക്ക് രണ്ട് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു—ധ്രുവസന്ധിയും പ്രസേനജിത്തും. പ്രശസ്തനായ ധ്രുവസന്ധിയിൽ നിന്ന് ശത്രുനാശകനായ ഭരതൻ ജനിച്ചു.
ഭരതാത്തു മഹാബാഹോരസിതോ നാമ ജായത । യസ്യൈതേ പ്രതിരാജാന ഉദപദ്യന്ത ശത്രവ: । ഹൈഹയാസ്താലജങ്ഘാശ്ച ശൂരാശ്ച ശശിബിന്ദവ: ।। ൨.൧൧൦.
മഹാബാഹുവായ ഭരതനിൽ നിന്ന് അസിതൻ ജനിച്ചു. അവനോടു വിരുദ്ധരായി ഹൈഹയന്മാർ, താളജംഘന്മാർ, വീരനായ ശശിബിന്ദുക്കൾ എന്നിങ്ങനെ എതിര്രാജാക്കന്മാർ ഉയർന്നു.
താംസ്തു സര്വാന് പ്രതിവ്യൂഹ്യ യുദ്ധേ രാജാ പ്രവാസിത: । സ ച ശൈലവരേ രമ്യേ ബഭൂവാഭിരതോ മുനി: ।। ൨.൧൧൦.
അവരെല്ലാവരെയും യുദ്ധത്തിൽ നേരിട്ട് രാജാവ് പരാജയപ്പെട്ടു പ്രവാസത്തിലായി. പിന്നീട് ആലങ്കാരികമായ മലയിൽ അദ്ദേഹം മുനിയായി തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
ദ്വേ ചാസ്യ ഭാര്യേ ഗര്ഭിണ്യൌ ബഭൂവതുരിതി ശ്രുതി: । ഏകാ ഗര്ഭവിനാശായ സപത്ന്യൈ സഗരം ദദൌ ।। ൨.൧൧൦.
അവനു ഗർഭിണികളായ രണ്ടു ഭാര്യമാർ ഉണ്ടെന്നു പറയുന്നു. അവരിൽ ഒരാൾ, സഹഭാര്യയുടെ ഗർഭം നശിപ്പിക്കാൻ, അവൾക്കു ഗർഭനാശിനി ഒരു ഔഷധം നൽകി.
ഭാര്ഗവശ്ച്യവനോ നാമ ഹിമവന്തമുപാശ്രിത: । തമൃഷിം സമുപാഗമ്യ കാലിന്ദീ ത്വഭ്യവാദയത് ।। ൨.൧൧൦.
ഭാർഗവകുലത്തിൽ പെട്ട, ച്യവനൻ എന്ന ഋഷി ഹിമവാനിൽ വസിച്ചു. അവനോടു കാളിന്ദി പോയി ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ചു.
സ താമഭ്യവദദ്വിപ്രോ വരേപ്സും പുത്രജന്മനി । പുത്രസ്തേ ഭവിതാ ദേവി മഹാത്മാ ലോകവിശ്രുത: । ധാര്മികശ്ച സുശീലശ്ച വംശകര്ത്താ ഽരിസൂദന: ।। ൨.൧൧൦.
പുത്രാഗ്രഹമുള്ള അവളെ കണ്ട ഋഷി പറഞ്ഞു: 'ദേവി, നിനക്ക് ലോകപ്രശസ്തനും മഹാത്മാവുമായ, ധാർമ്മികനും സദ്ഗുണശാലിയുമായ, വംശസ്ഥാപകനും ശത്രുനാശകനുമായ ഒരു പുത്രൻ ജനിക്കും.'
കൃത്വാ പ്രദക്ഷിണം ഹൃഷ്ടാ മുനിം തമനുമാന്യ ച । പദ്മപത്രസമാനാക്ഷം പദ്മഗര്ഭസമപ്രഭമ് । തത: സാ ഗൃഹമാഗമ്യ ദേവീ പുത്രം വ്യജായത ।। ൨.൧൧൦.
ആ ദേവി സന്തോഷത്തോടെ ഋഷിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു അനുഗ്രഹം വാങ്ങി, താമരപ്പൂവുപോലെയുള്ള കണ്ണുകളോടെ, താമരക്കുരുവിനുപോലെയുള്ള പ്രകാശത്തോടെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി, ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു.
സപത്ന്യാ തു ഗരസ്തസ്യൈ ദത്തോ ഗര്ഭജിഘാംസയാ । ഗരേണ സഹ തേനൈവ ജാത: സ സഗരോ ഽഭവത് ।। ൨.൧൧൦.
പക്ഷേ, സഹഭാര്യ ഗർഭം നശിപ്പിക്കാൻ അവളെ ഗർഭനാശിനി ഔഷധം നൽകി. ആ ഔഷധത്തോടൊപ്പം തന്നെ ജനിച്ചവനാണ് സഗരൻ.
സ രാജാ സഗരോ നാമ യ: സമുദ്രമഖാനയത് । ഇഷ്ട്വാ പര്വണി വേഗേന ത്രാസയന്തമിമാ: പ്രജാ: ।। ൨.൧൧൦.
സമുദ്രം കുഴിച്ച രാജാവായ സഗരൻ എന്നൊരു മഹാരാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു. ഉത്സവ സമയത്ത് യാഗങ്ങൾ നടത്തി, തന്റെ വേഗത കൊണ്ട് ജനങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.
അസമഞ്ജസ്തു പുത്രോഭൂത് സഗരസ്യേതി ന: ശ്രുതമ് । ജീവന്നേവ സ പിത്രാ തു നിരസ്ത: പാപകര്മകൃത് ।। ൨.൧൧൦.
സഗരന്റെ മകനായിരുന്നു അസമഞ്ജസ് എന്ന് നമ്മൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ ചെയ്തതിനാൽ പിതാവ് അവനെ പുറത്താക്കി.
അംശുമാനപി പുത്രോ ഽഭൂദസമഞ്ജസ്യ വീര്യ്യവാന് । ദിലീപോം ഽശുമത: പുത്രോ ദിലീപസ്യ ഭഗീരഥ: ।। ൨.൧൧൦.
അസമഞ്ജസിന്റെ മകനായിരുന്നു വീരനായ അംശുമാൻ. അംശുമാന്റെ മകൻ ദിലീപ്, ദിലീപിന്റെ മകൻ ഭഗീരഥൻ.
ഭഗീരഥാത് കകുത്സ്ഥസ്തു കാകുത്സ്ഥാ യേന വിശ്രുതാ: । കകുത്സ്ഥസ്യ ച പുത്രോ ഽഭൂദ്രഘുര്യേന തു രാഘവാ: ।। ൨.൧൧൦.
ഭഗീരഥനിൽ നിന്ന് കകുത്ഥൻ ജനിച്ചു; അതിനാൽ കകുത്ഥകുലം പ്രശസ്തമായി. കകുത്ഥന്റെ മകൻ രഘു, അവനിൽ നിന്ന് രഘുകുലം അറിയപ്പെടുന്നു.
രഘോസ്തു പുത്രസ്തേജസ്വീ പ്രവൃദ്ധ: പുരുഷാദക: । കല്മാഷപാദ: സൌദാസ ഇത്യേവം പ്രഥിതോ ഭുവി ।। ൨.൧൧൦.
രഘുവിന്റെ മകൻ ശക്തിയുള്ളവനും പ്രശസ്തനും മനുഷ്യഭക്ഷകനുമായ കല്മാഷപാദൻ, സൗദാസൻ എന്ന പേരിൽ ഭൂമിയിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
കല്മാഷപാദപുത്രോ ഽഭൂച്ഛങ്ഖണസ്ത്വിതി വിശ്രുത: । യസ്തു തദ്വീര്യമാസാദ്യ സഹസൈന്യോ വ്യനീനശത് ।। ൨.൧൧൦.
കല്മാഷപാദന്റെ മകൻ ശങ്കണൻ എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്. പിതാവിന്റെ വീര്യം ഏറ്റെടുത്ത്, ആയിരം സൈന്യങ്ങളെ അവൻ തകർത്തു.
ശങ്ഖണസ്യ ച പുത്രോ ഽഭൂച്ഛൂര: ശ്രീമാന് സുദര്ശന: । സുദര്ശനസ്യാഗ്നിവര്ണ അഗ്നിവര്ണസ്യ ശീഘ്രഗ: ।। ൨.൧൧൦.
ശങ്കണന്റെ മകൻ ധൈര്യശാലിയും മഹത്വമുള്ളവനും ആയ സുദർശനൻ. സുദർശനന്റെ മകൻ അഗ്നിവർണ്ണൻ, അഗ്നിവർണ്ണന്റെ മകൻ ശീഘ്രഗൻ.
ശീഘ്രഗസ്യ മരു: പുത്രോ മരോ: പുത്ര: പ്രശുശ്രുക: । പ്രശുശ്രുകസ്യ പുത്രോ ഽഭൂദമ്ബരീഷോ മഹാദ്യുതി: ।। ൨.൧൧൦.
ശീഘ്രഗന്റെ മകൻ മറു, മറുവിന്റെ മകൻ പ്രശുശ്രുകൻ. പ്രശുശ്രുകന്റെ മകൻ മഹാശോഭയുള്ള അംബരീഷൻ.
അമ്ബരീഷസ്യ പുത്രോ ഽഭൂന്നഹുഷ: സത്യവിക്രമ: । നഹുഷസ്യ ച നാഭാഗ: പുത്ര: പരമധാര്മിക: ।। ൨.൧൧൦.
അംബരീഷന്റെ മകൻ സത്യവിക്രമനായ നഹുഷൻ. നഹുഷന്റെ മകൻ പരമധാർമികനായ നാഭാഗൻ.
അജശ്ച സുവ്രതശ്ചൈവ നാഭാഗസ്യ സുതാവുഭൌ । അജസ്യ ചൈവ ധര്മാത്മാ രാജാ ദശരഥ: സുത: ।। ൨.൧൧൦.
നാഭാഗന് രണ്ടു മക്കളായിരുന്നു: അജനും സുവ്രതനും. അജന്റെ മകനാണ് ധാർമികനായ രാജാവ് ദശരഥൻ.
തസ്യ ജ്യേഷ്ഠോ ഽസി ദായാദോ രാമ ഇത്യഭിവിശ്രുത: । തദ്ഗൃഹാണ സ്വകം രാജ്യമവേക്ഷസ്വ ജനം നൃപ ।। ൨.൧൧൦.
നിന്റെ പിതാവിന്റെ മൂത്തവനും അവകാശിയും നീയാണെന്ന് രാമ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനുമാണ് നീ. അതിനാൽ, നിന്റെ രാജ്യം ഏറ്റെടുത്തു ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കണം, മഹാരാജാവേ.
ഇക്ഷ്വാകൂണാം ഹി സര്വേഷാം രാജാ ഭവതി പൂര്വജ: । പൂര്വജേ നാവര: പുത്രോ ജ്യേഷ്ഠോ രാജ്യേ ഽഭിഷിച്യതേ ।। ൨.൧൧൦.
ഇക്ഷ്വാകുക്കളിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും മൂത്തവൻ രാജാവാകുന്നു. മൂത്തവൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ഇളയവനെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യാറില്ല.
സ രാഘവാണാം കുലധര്മമാത്മന: സനാതനം നാദ്യ വിഹന്തുമര്ഹസി । പ്രഭൂതരത്നാമനുശാധി മേദിനീം പ്രഭൂതരാഷ്ട്രാം പിതൃവന്മഹായശ: ।। ൨.൧൧൦.
രഘുകുലത്തിൻ്റെയും നിന്റെ വംശത്തിൻ്റെയും പുരാതന ചട്ടം ഇന്ന് നീ ലംഘിക്കരുത്. ധന്യമായ രാജ്യങ്ങളോടും ധനസമ്പത്തോടും കൂടിയ ഭൂമി, നിന്റെ മഹത്വമുള്ള പിതാക്കന്മാർ പോലെ ഭരിക്കണം.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ ദശോത്തരശതതമ: സര്ഗ:
ഇങ്ങനെ ആദികാവ്യമായ വാല്മീകിയുടെ ശ്രീമദ്രാമായണത്തിലെ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ നൂറ്റിയൊന്നാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|ഏകാദശാധികശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center വസിഷ്ഠസ്തു തദാ രാമമുക്ത്വാ രാജപുരോऺഹിത: । അബ്രവീദ്ധര്മസംയുക്തം പുനരേവാപരം വച: ।। ൨.൧൧൧.
അപ്പോൾ വസിഷ്ഠൻ, രാജപുരോഹിതൻ, രാമനോട് സംസാരിച്ച ശേഷം, ധർമ്മം നിറഞ്ഞ മറ്റൊരു വാക്ക് വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
പുരുഷസ്യേഹ ജാതസ്യ ഭവന്തി ഗുരവസ്ത്രയ: । ആചാര്യ്യശ്ചൈവ കാകുത്സ്ഥ പിതാ മാതാ ച രാഘവ ।। ൨.൧൧൧.
ഈ ലോകത്ത് ജനിച്ച ഒരാളിന് മൂന്നു മുതിർന്നവരാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്: ആചാര്യൻ, അച്ഛൻ, അമ്മ — കകുത്ഥകുലജനായ രാഘവ.
പിതാ ഹ്യേനം ജനയതി പുരുഷം പുരുഷര്ഷഭ । പ്രജ്ഞാം ദദാതി ചാചാര്യസ്തസ്മാത്സ ഗുരുരുച്യതേ ।। ൨.൧൧൧.
മനുഷ്യനെ ജനിപ്പിക്കുന്നത് അച്ഛനാണ്, മഹാനായവനേ. ജ്ഞാനം നൽകുന്നത് ആചാര്യൻ; അതിനാലാണ് അവനെ ഗുരു എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
സോ ഽഹം തേ പിതുരാചാര്യ്യസ്തവ ചൈവ പരന്തപ । മമ ത്വം വചനം കുര്വന് നാതിവര്ത്തേ: സതാങ്ഗതിമ് ।। ൨.൧൧൧.
അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്റെ അച്ഛന്റെയും നിന്റെയും ആചാര്യനാണ്, ശത്രുനാശകനേ. എന്റെ വാക്ക് അനുസരിച്ചാൽ നീ സന്മാർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് വഴിതെറ്റുകയില്ല.