സത്യമേവാനൃശംസഞ്ച രാജവൃത്തം സനാതനമ് । തസ്മാത്സത്യാത്മകം രാജ്യം സത്യേ ലോക: പ്രതിഷ്ഠിത: ।। ൨.൧൦൯.
സത്യവും കരുണയും രാജാക്കന്മാരുടെ ശാശ്വതമായ കർത്തവ്യങ്ങളാണ്. അതുകൊണ്ടു തന്നെ, രാജ്യം സത്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാണ്; ലോകം സത്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഋഷയശ്ചൈവ ദേവാശ്ച സത്യമേവ ഹി മേനിരേ । സത്യവാദീ ഹി ലോകേ ഽസ്മിന് പരമം ഗച്ഛതി ക്ഷയമ് ।। ൨.൧൦൯.
മഹർഷികളും ദേവതകളും സത്യം ഏറ്റവും ഉന്നതമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ ലോകത്ത് സത്യം പറയുന്നവനാണ് പരമാവധി ഉന്നതാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നത്.
ഉദ്വിജന്തേ യഥാ സര്പ്പാന്നരാദനൃതവാദിന: । ധര്മ: സത്യം പരോ ലോകേ മൂലം സ്വര്ഗസ്യ ചോച്യതേ ।। ൨.൧൦൯.
പാമ്പിനെപോലെ തന്നെ, കള്ളം പറയുന്നവരെ മനുഷ്യർ ഭയക്കുന്നു. ഈ ലോകത്തിൽ ധർമ്മം ഏറ്റവും പ്രധാനം, സത്യം സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
സത്യമേവേശ്വരോ ലോകേ സത്യം പദ്മാ ശ്രിതാ സദാ । സത്യമൂലാനി സര്വാണി സത്യാന്നാസ്തി പരം പദമ് ।। ൨.൧൦൯.
ഈ ലോകത്തിൽ സത്യം തന്നെയാണ് പരമാധികാരി. ലക്ഷ്മി ദേവി എന്നും സത്യത്തോടൊപ്പം വസിക്കുന്നു. എല്ലാം സത്യത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്നു; സത്യത്തെക്കാൾ ഉയർന്നത് ഒന്നുമില്ല.
ദത്തമിഷ്ടം ഹുതം ചൈവ തപ്താനി ച തപാംസി ച । വേദാ: സത്യപ്രതിഷ്ഠാനാസ്തസ്മാത് സത്യപരോ ഭവേത് ।। ൨.൧൦൯.
ദാനം, യജ്ഞം, ഹോമം, തപസ്സുകൾ — ഇതെല്ലാം സത്യത്തിൽ ആധാരമാക്കിയാണ് വേദങ്ങളിൽ പറയുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ഒരാൾ സത്യത്തിൽ സ്ഥിരനാകണം.
ഏക: പാലയതേ ലോകമേക: പാലയതേ കുലമ് । മജ്ജത്യേകോ ഹി നിരയ ഏക: സ്വര്ഗേ മഹീയതേ ।। ൨.൧൦൯.
ഒരാൾ ലോകത്തെ രക്ഷിക്കുന്നു; ഒരാൾ കുടുംബത്തെ രക്ഷിക്കുന്നു; ഒരാൾ നരകത്തിൽ മുങ്ങുന്നു; ഒരാൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ മഹത്വം നേടുന്നു.
സോ ഽഹം പിതുര്നിയോഗന്തു കിമര്ഥം നാനുപാലയേ । സത്യപ്രതിശ്രവ: സത്യം സത്യേന സമയീകൃത: ।। ൨.൧൦൯.
അങ്ങനെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ അച്ഛന്റെ കല്പന പാലിക്കാതിരിക്കാൻ എന്തിനാണ്? ഞാൻ സത്യവാഗ്ദാനം നൽകിയതുകൊണ്ട് സത്യത്തിൽ തന്നെ ബദ്ധനാണ്.
നൈവ ലോഭാന്ന മോഹാദ്വാ ന ഹ്യജ്ഞാനാത്തമോന്വിത: । സേതും സത്യസ്യ ഭേത്സ്യാമി ഗുരോ: സത്യപ്രതിശ്രവ: ।। ൨.൧൦൯.
ലോഭത്താലോ, മോഹത്താലോ, അജ്ഞാനത്താലോ, ഞാൻ സത്യത്തിന്റെ പാലം തകർക്കില്ല. ഗുരുവിന് ഞാൻ സത്യവാഗ്ദാനം നൽകിയിട്ടുണ്ട്.
അസത്യസന്ധസ്യ സതശ്ചലസ്യാസ്ഥിരചേതസ: । നൈവ ദേവാ ന പിതര: പ്രതീച്ഛന്തീതി ന: ശ്രുതമ് ।। ൨.൧൦൯.
വാക്ക് പാലിക്കാത്തവനും, വഞ്ചനാപരനും, മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയില്ലാത്തവനും ദേവന്മാരും പിതാക്കളും യജ്ഞങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാറില്ലെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
പ്രത്യഗാത്മമിമം ധര്മം സത്യം പശ്യാമ്യഹം സ്വയമ് । ഭാര: സത്പുരുഷാചീര്ണസ്തദര്ഥമഭിമന്യതേ ।। ൨.൧൦൯.
ഈ ധർമ്മവും സത്യവും ഞാൻ എന്റെ ഉള്ളിൽ നേരിട്ട് കാണുന്നു. നല്ലവരായവർ ചുമക്കുന്ന ഭാരമിതിന് വേണ്ടിയാണു.
ക്ഷാത്ऺത്രം ധര്മമഹം ത്യക്ഷ്യേ ഹ്യധര്മം ധര്മസംഹിതമ് । ക്ഷുദ്രൈര്നൃശംസൈര്ലുബ്ധൈശ്ച സേവിതം പാപകര്മഭി: ।। ൨.൧൦൯.
അധർമ്മം ചേർന്നിട്ടുള്ള ക്ഷത്രിയധർമ്മം, അത് ചീത്തവരും ക്രൂരരും ലോഭികളും പാപം ചെയ്യുന്നവരും അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കും.
കായേന കുരുതേ പാപം മനസാ സമ്പ്രധാര്യ ച । അനൃതം ജിഹ്വയാ ചാഹ ത്രിവിധം കര്മ പാതകമ് ।। ൨.൧൦൯.
ശരീരത്തിൽ ദോഷം ചെയ്യുമ്പോഴും, മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചും, നാവിലൂടെ കള്ളം പറഞ്ഞും — ഈ മൂന്നു വഴിയിലുമാണ് പാപം ഉണ്ടാകുന്നത്.
ഭൂമി: കീര്ത്തിര്യശോ ലക്ഷ്മീ: പുരുഷം പ്രാര്ഥയന്തി ഹി । സ്വര്ഗസ്ഥം ചാനുപശ്യന്തി സത്യമേവ ഭജേത തത് ।। ൨.൧൦൯.
ഭൂമി, കീർത്തി, യശസ്, ഐശ്വര്യം — ഇവയൊക്കെ മനുഷ്യനെ തേടുന്നു; സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഉള്ളവരെയും അവ കാണുന്നു. അതുകൊണ്ട് സത്യം എപ്പോഴും പിന്തുടരണം.
ശ്രേഷ്ഠം ഹ്യനാര്യമേവ സ്യാദ്യദ്ഭവാനവധാര്യ്യ മാമ് । ആഹ യുക്തികരൈര്വാക്യൈരിദം ഭദ്രം കുരുഷ്വ ഹ ।। ൨.൧൦൯.
നobleനായവനേ, നീ എന്നെ അവഗണിക്കാൻ ഉപദേശിച്ചാൽ, അതു ശ്രേഷ്ഠമായാലും അശ്രേഷ്ഠമായിരിക്കും. എങ്കിലും നീ യുക്തിയുള്ള വാക്കുകളാണ് പറയുന്നത്; അതിനാൽ ഈ കാര്യം ചെയ്യുക.
കഥം ഹ്യഹം പ്രതിജ്ഞായ വനവാസമിമം ഗുരൌ । ഭരതസ്യ കരിഷ്യാമി വചോ ഹിത്വാ ഗുരോര്വച: ।। ൨.൧൦൯.
ഞാൻ ഗുരുവിന് ഈ വനവാസം വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ടല്ലോ. എങ്കിൽ എങ്ങനെ ഞാൻ ഭരതന്റെ അഭ്യർത്ഥന നിറവേറ്റാൻ ഗുരുവിന്റെ കല്പന ഉപേക്ഷിക്കും?
സ്ഥിരാ മയാ പ്രതിജ്ഞാതാ പ്രതിജ്ഞാ ഗുരുസന്നിധൌ । പ്രഹൃഷ്യമാണാ സാ ദേവീ കൈകേയീ ചാഭവത്തദാ ।। ൨.൧൦൯.
ഗുരുവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഞാൻ ഉറപ്പോടെ വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. അപ്പോൾ കൈകേയി ദേവി അതിൽ വളരെ സന്തോഷിച്ചു.
വനവാസം വസന്നേവം ശുചിര്നിയതഭോജന: । മൂലൈ: പുഷ്പൈ: ഫലൈ: പുണ്യൈ: പിതഽന് ദേവാംശ്ച തര്പയന് ।। ൨.൧൦൯.
കാടിൽ വസിച്ചുകൊണ്ട്, ശുദ്ധമായും നിയന്ത്രിതമായ ഭക്ഷണക്രമത്തോടെയും ഞാൻ മൂലങ്ങൾ, പുഷ്പങ്ങൾ, പുണ്യഫലങ്ങൾ കൊണ്ടു പിതാക്കന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു.
സന്തുഷ്ടപഞ്ചവര്ഗോ ഽഹം ലോകയാത്രാം പ്രവര്ത്തയേ । അകുഹ: ശ്രദ്ദധാനസ്സന് കാര്യ്യാകാര്യ്യവിചക്ഷണ: ।। ൨.൧൦൯.
അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ സംതൃപ്തനായി, ഞാൻ ജീവിതയാത്ര തുടരുന്നു; വഞ്ചനയില്ലാതെ, വിശ്വാസത്തോടെ, ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും തിരിച്ചറിയുന്നവനായി.
കര്മഭൂമിമിമാം പ്രാപ്യ കര്ത്തവ്യം കര്മ യച്ഛുഭമ് । അഗ്നിര്വായുശ്ച സോമശ്ച കര്മണാം ഫലഭാഗിന: ।। ൨.൧൦൯.
ഈ കര്മഭൂമിയിൽ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, ചെയ്യേണ്ട നല്ല കാര്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കണം; അഗ്നിയും വായുവും സോമനും പ്രവർത്തികളുടെ ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നവരാണ്.
ശതം ക്രതൂനാമാഹൃത്യ ദേവരാട് ത്രിദിവങ്ഗത: । തപാംസ്യുഗ്രാണി ചാസ്ഥായ ദിവം യാതാ മഹര്ഷയ: ।। ൨.൧൦൯.
നൂറ് യാഗങ്ങൾ നടത്തി ദേവരാജാവ് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തിയതുപോലെ, കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്ത മഹർഷിമാരും സ്വർഗ്ഗത്തിലെത്തിയിട്ടുണ്ട്.
അമൃഷ്യമാണ: പുനരുഗ്രതേജാ നിശമ്യ തന്നാസ്തികവാക്യഹേതുമ് । അഥാബ്രവീത്തം നൃപതേസ്തനൂജോ വിഗര്ഹമാണോ വചനാനി തസ്യ ।। ൨.൧൦൯.
അപ്രത്യക്ഷത സഹിക്കാനാവാതെ, ശക്തിയോടെ, ആ നാസ്തികവാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ രാജാവിന്റെ മകൻ അവന്റെ വാക്കുകൾ കുറ്റപ്പെടുത്തി പ്രതികരിച്ചു.
സത്യം ച ധര്മം ച പരാക്രമം ച ഭൂതാനുകമ്പാം പ്രിയവാദിതാഞ്ച । ദ്വിജാതിദേവാതിഥിപൂജനം ച പന്ഥാനമാഹുസ്ത്രിദിവസ്യ സന്ത: ।। ൨.൧൦൯.
സത്യം, ധർമ്മം, വീര്യം, എല്ലാ ജീവികളോടും കാരുണ്യം, സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കൽ, ദ്വിജന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും അതിഥികളെയും ആദരിക്കൽ — ഇതാണ് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള വഴി എന്ന് സത്പുരുഷന്മാർ പറയുന്നു.
തേനൈവമാജ്ഞായ യഥാവദര്ഥമേകോദയം സമ്പ്രതിപദ്യ വിപ്രാ: । ധര്മം ചരന്ത: സകലം യഥാവത് കാംക്ഷന്തി ലോകാഗമമപ്രമത്താ: ।। ൨.൧൦൯.
ഇങ്ങനെ കാര്യങ്ങൾ ശരിയായി മനസ്സിലാക്കി, ഏകാഗ്രതയോടെ, ബ്രാഹ്മണന്മാർ എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും പാലിച്ച്, ജാഗ്രതയോടെ പരലോകം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
നിന്ദാമ്യഹം കര്മ പിതു: കൃതം തദ്യസ്ത്വാമഗൃഹ്ണാദ്വിഷമസ്ഥബുദ്ധിമ് । ബുദ്ധ്യാനയൈവംവിധയാ ചരന്തം സുനാസ്തികം ധര്മപഥാദപേതമ് ।। ൨.൧൦൯.
നിന്റെ മനസ്സ് തെറ്റായതിലാണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും നിന്നെ സ്വീകരിച്ച അച്ഛന്റെ ആ പ്രവൃത്തിയെ ഞാൻ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു; ഇങ്ങനെ ധാരണയോടെ നടക്കുന്നവൻ സത്യമായും നാസ്തികനാണ്, ധർമ്മപഥത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോയവൻ.
യഥാ ഹി ചോര: സ തഥാ ഹി ബുദ്ധസ്തഥാഗതം നാസ്തികമത്ര വിദ്ധി । തസ്മാദ്ധി യ: ശങ്ക്യതമ: പ്രജാനാം ന നാസ്തികേനാഭിമുഖോ ബുധ: സ്യാത് ।। ൨.൧൦൯.
ഒരു കള്ളൻ എങ്ങനെയോ, അങ്ങനെ തന്നെ മനസ്സുള്ളവനും; നാസ്തികതയും അതുപോലെയാണ് എന്നു മനസ്സിലാക്കണം. അതുകൊണ്ട്, എല്ലാവരിലും ഏറ്റവും സംശയാസ്പദൻ നാസ്തികനാണ്; ബുദ്ധിമാന്മാർ അവനോടു ചേർന്നിരിക്കരുത്.
ത്വത്തോ ജനാ: പൂര്വതരേ വരാശ്ച ശുഭാനി കര്മാണി ബഹൂനി ചക്രു: । ജിത്വാ സദേമം ച പരഞ്ച ലോകം തസ്മാദ്ദ്വിജാ: സ്വസ്തി ഹുതം കൃതം ച ।। ൨.൧൦൯.
നിനക്കുമുമ്പ്, അതിലും വലിയവർ, അനേകം നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തു, ഈ ലോകവും അപ്പുറലോകവും ജയിച്ചു; അതുകൊണ്ട്, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഹോമവും യാഗവും സത്യമേ നല്ലതെന്ന് പറയാം.
ധര്മേ രതാ: സത്പുരുഷൈ: സമേതാസ്തേജസ്വിനോ ദാനഗുണപ്രധാനാ: । അഹിംസകാ വീതമലാശ്ച ലോകേ ഭവന്തി പൂജ്യാ മുനയ: പ്രധാനാ: ।। ൨.൧൦൯.
ധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനമുള്ള, സത്പുരുഷന്മാരോടൊപ്പം കഴിയുന്ന, തേജസ്സുള്ള, ദാനത്തിലും ഗുണത്തിലും മുൻപന്തിയിലുള്ള, അഹിംസാവ്രതമുള്ള, പാപരഹിതരായ മഹർഷിമാർ ലോകത്ത് ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
ഇതി ബ്രുവന്തം വചനം സരോഷം രാമം മഹാത്മാനമദീനസത്ത്വമ് । ഉവാച തഥ്യം പുനരാസ്തികം ച സത്യം വച: സാനുനയം ച വിപ്ര: ।। ൨.൧൦൯.
രോഷത്തോടെ ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ച മഹാത്മാവും ഉറച്ച മനസ്സുള്ള രാമനോട്, ബ്രാഹ്മണൻ വീണ്ടും സത്യവും വിശ്വാസവും സൗമ്യതയും നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ന നാസ്തികാനാം വചനം ബ്രവീമ്യഹം ന നാസ്തികോഽഹം ന ച നാസ്തി കിഞ്ചന। സമീക്ഷ്യ കാലം പുനരാസ്തികോഽഭവം ഭവേയ കാലേ പുനരേവ നാസ്തികഃ।।൨.൧൦൯.
ഞാൻ നാസ്തികവാക്കുകൾ പറയുന്നില്ല; ഞാൻ നാസ്തികനുമല്ല, ഒന്നുമില്ല എന്നതുമല്ല. സമയമനുസരിച്ച് ഞാൻ വീണ്ടും ആസ്തികനായി; വേറൊരു സമയത്ത് വീണ്ടും നാസ്തികനാകാം.
സ ചാപി കാലോ ഽയമുപാഗത: ശനൈര്യഥാ മയാ നാസ്തികവാഗുദീരിതാ । നിവര്ത്തനാര്ഥം തവ രാമ കാരണാത് പ്രസാദനാര്ഥം തു മയൈതദീരിതമ് ।। ൨.൧൦൯.
ഇപ്പോഴിതാ ആ സമയം എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഞാൻ നേരത്തെ നാസ്തികവാക്കുകൾ പറഞ്ഞതുപോലെ. എന്നാൽ, രാമാ, നിന്നെ തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാനും, നിന്റെ അനുകൂല്യം നേടാനുമാണ് ഞാൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞത്.