ഭവാനപി തഥേത്യേവ പിതരം സത്യവാദിനമ് । കര്ത്തുമര്ഹതി രാജേന്ദ്ര ക്ഷിപ്രമേവാഭിഷേചനാത് ।। ൨.൧൦൭.
നീയും, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അച്ഛന്റെ സത്യവാക്യത്തെ അനുസരിച്ച് ഉടൻ അഭിഷേകം സ്വീകരിച്ച് അവന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റണം.
ഋണാന്മോചയ രാജാനം മത്കൃതേ ഭരത പ്രഭുമ് । പിതരം ചാപി ധര്മജ്ഞം മാതരം ചാഭിനന്ദയ ।। ൨.൧൦൭.
ഭരതാ, നീ ധർമ്മം അറിയുന്നവനല്ലോ, എന്റെ കാരണത്താൽ രാജാവായ അച്ഛനെ കടംമുക്തനാക്കണം; അച്ഛനെയും അമ്മയെയും ആദരിക്കണം.
ശ്രൂയതേ ഹി പുരാ താത ശ്രുതിര്ഗീതാ യശസ്വിനാ । ഗയേന യജമാനേന ഗയേഷ്വേവ പിതഽന് പ്രതി ।। ൨.൧൦൭.
മകനേ, പുരാതനകാലത്ത് ഗയ എന്ന യജമാനൻ തന്റെ പിതാവിനായി ഗയയിൽ തന്നെ പ്രശസ്തമായ ഒരു സ്തോത്രം പാടി എന്നത് കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
പുന്നാമ്നോ നരകാദ്യസ്മാത് പിതരം ത്രായതേ സുത: । തസ്മാത് പുത്ര ഇതി പ്രോക്ത: പിതഽന് യത്പാതി വാ സുത: ।। ൨.൧൦൭.
പുത് എന്ന പേരിലുള്ള നരകത്തിൽ നിന്ന് മകൻ തന്റെ പിതാവിനെ രക്ഷിക്കുന്നു എന്നതിനാൽ മകനെ 'പുത്രൻ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു; മകൻ പിതാവിനെ സംരക്ഷിക്കുകയോ മുന്നോട്ട് നയിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നതിനാലാണ് അങ്ങനെ പറയുന്നത്.
ഏഷ്ടവ്യാ ബഹവ: പുത്രാ ഗുണവന്തോ ബഹുശ്രുതാ: । തേഷാം വൈ സമവേതാനാമപി കശ്ചിദ്ഗയാം വ്രജേത് ।। ൨.൧൦൭.
ധാർമ്മികരും വിജ്ഞാനികളും ആയ നിരവധി പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിക്കണം; അവരിൽ ഒരാൾ എങ്കിലും ഗയയിലേക്ക് പോകും എന്ന പ്രതീക്ഷയാണല്ലോ.
ഏവം രാജര്ഷയ: സര്വേ പ്രതീതാ രാജനന്ദന । തസ്മാത് ത്രാഹി നരശ്രേഷ്ഠ പിതരം നരകാത് പ്രഭോ ।। ൨.൧൦൭.
രാജകുമാരാ, എല്ലാ രാജർഷിമാരും ഇതേ വിശ്വാസത്തിലാണ്; അതിനാൽ, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭരതാ, പിതാവിനെ നരകത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കണം.
അയോധ്യാം ഗച്ഛ ഭരത പ്രകൃതീരനുരഞ്ജയ । ശത്രുഘ്നസഹിതോ വീര സഹ സര്വൈര്ദ്വിജാതിഭി: ।। ൨.൧൦൭.
ഭരതാ, നീ അയോധ്യയിലേക്ക് പോയി ജനങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം; ശത്രുഘ്നനും എല്ലാ ദ്വിജന്മാരും കൂടെ പോകട്ടെ.
പ്രവേക്ഷ്യേ ദണ്ഡകാരണ്യമഹമപ്യവിലമ്ബയന് । ആഭ്യാം തു സഹിതോ രാജന് വൈദേഹ്യാ ലക്ഷ്മണേന ച ।। ൨.൧൦൭.
രാജാവേ, ഞാൻ വൈകാതെ തന്നെ ഈ ഇരുവരായ വൈദേഹിയും ലക്ഷ്മണനും കൂടെ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് കടക്കും.
ത്വം രാജാ ഭരത ഭവ സ്വയം നരാണാം വന്യാനാമഹമപി രാജരാണ്മൃഗാണാമ് । ഗച്ഛത്വം പുരവരമദ്യ സമ്പ്രഹൃഷ്ട: സംഹൃഷ്ടസ്ത്വഹമപി ദണ്ഡകാന് പ്രവേക്ഷ്യേ ।। ൨.൧൦൭.
ഭരതാ, നീ മനുഷ്യരുടെ രാജാവാകണം; ഞാൻ വനവാസികളുടെയും കാട്ടുമൃഗങ്ങളുടെയും രാജാവാവാം. നീ സന്തോഷത്തോടെ നഗരത്തിലേക്ക് പോവുക; ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് കടക്കാം.
ഛായാം തേ ദിനകരഭാ: പ്രബാധമാനം വര്ഷത്രം ഭരത കരോതു മൂര്ധ്നി ശീതാമ് । ഏതേഷാമഹമപി കാനനദ്രുമാണാം ഛായാം താമതി ശയിനീം സുഖീ ശ്രയിഷ്യേ ।। ൨.൧൦൭.
ഭരതാ, മഴക്കാലത്ത് സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ നിന്റെ തലയിൽ തണലായി വരട്ടെ; ഞാൻ ഈ കാടിലെ വൃക്ഷങ്ങളുടെ കനൽതണലിൽ സന്തോഷത്തോടെ വിശ്രമിക്കും.
ശത്രുഘ്ന: കുശലമതിസ്തു തേ സഹായ: സൌമിത്രിര്മമ വിദിത: പ്രധാനമിത്രമ് । ചത്വാരസ്തനയവരാ വയം നരേന്ദ്രം സത്യസ്ഥം ഭരത ചരാമ മാ വിഷാദമ് ।। ൨.൧൦൭.
ശത്രുഘ്നൻ നിന്റെ മികച്ച കൂട്ടുകാരനാണ്; സൗമിത്രി എന്ന ലക്ഷ്മണൻ എനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയ സുഹൃത്ത്. നാം നാലു പേരും സത്യത്തിന്റെ വഴി പിന്തുടരുന്നു; ഭരതാ, ദുഃഖിക്കേണ്ട.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ സപ്തോത്തരശതതമ: സര്ഗ:
ഇങ്ങനെ വാല്മീകി മഹർഷി രചിച്ച ശ്രീരാമായണത്തിലെ ശ്രീമദ്അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ എഴുപത്തിയെട്ടാം സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|അഷ്ടാധികശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ആശ്വാസയന്തം ഭരതം ജാബാലിര്ബ്രാഹ്മണോത്തമ: । ഉവാച രാമം ധര്മജ്ഞം ധര്മാപേതമിദം വച: ।। ൨.൧൦൮.
ഭരതനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, മഹാനായ ബ്രാഹ്മണൻ ജാബാലി, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്ന രാമനോടു ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
സാധു രാഘവ മാഭൂത്തേ ബുദ്ധിരേവം നിരര്ഥികാ । പ്രാകൃതസ്യ നരസ്യേവ ഹ്യാര്യബുദ്ധേര്മനസ്വിന: ।। ൨.൧൦൮.
രാഘവാ, നിന്റെ മനസ്സ് അപ്രയോജനകരമായ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന്റെ പോലെ ആകരുത്; നീ ഉത്തമബുദ്ധിയുള്ളവനല്ലേ.
ക: കസ്യ പുരുഷോ ബന്ധു: കിമാപ്യം കസ്യ കേനചിത് । യദേകോ ജായതേ ജന്തുരേക ഏവ വിനശ്യതി ।। ൨.൧൦൮.
ആർക്കാണ് ആരോടാണ് യഥാർത്ഥ ബന്ധം? ആരുടേതാണ് എന്ത്, ആരാണ് എന്തെങ്കിലും സ്വന്തമാക്കുന്നത്? ഓരോരുത്തരും ഒറ്റയ്ക്ക് ജനിച്ച് ഒറ്റയ്ക്ക് മരിക്കുകയാണ്.
തസ്മാന്മാതാ പിതാ ചേതി രാമ സജ്ജേതയോ നര: । ഉന്മത്ത ഇവ സ ജ്ഞേയോ നാസ്തി കശ്ചിദ്ധി കസ്യചിത് ।। ൨.൧൦൮.
അതിനാൽ, രാമാ, 'അമ്മ'യും 'അച്ഛൻ'യും എന്നിങ്ങനെ执ുപിടിക്കുന്നവൻ ഒരു ഭ്രാന്തനാണെന്ന് കരുതണം; യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരും ആരുടേതുമല്ല.
യഥാ ഗ്രാമാന്തരം ഗച്ഛന് നര: കശ്ചിത് ക്വചിദ്വസേത് । ഉത്സൃജ്യ ച തമാവാസം പ്രതിഷ്ഠേതാപരേ ഽഹനി ।। ൨.൧൦൮.
ഒരു മനുഷ്യൻ മറ്റൊരു ഗ്രാമത്തിലേക്ക് യാത്രചെയ്യുമ്പോൾ, എവിടെയോ കുറച്ച് കാലം താമസിച്ച്, പിന്നെ ആ വാസസ്ഥലം വിട്ട് അടുത്ത ദിവസം മറ്റിടത്ത് താമസിക്കുന്നത് പോലെ,
ഏവമേവ മനുഷ്യാണാം പിതാ മാതാ ഗൃഹം വസു । ആവാസമാത്രം കാകുത്സ്ഥ സജ്ജന്തേ നാത്ര സജ്ജനാ: ।। ൨.൧൦൮.
അങ്ങനെ തന്നെ, കാകുത്സ്ഥാ, മനുഷ്യർക്കു പിതാവും മാതാവും വീടും താൽക്കാലിക താമസസ്ഥലങ്ങൾ മാത്രമാണ്; നല്ലവർക്കു ഇവയുമായി执ുപിടിപ്പ് ഉണ്ടാകില്ല.
പിത്ര്യം രാജ്യം പരിത്യജ്യ സ നാര്ഹസി നരോത്തമ । ആസ്ഥാതും കാപഥം ദു:ഖം വിഷമം ബഹുകണ്ടകമ് ।। ൨.൧൦൮.
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, പിതാവിന്റെ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം, നീ ഈ കഠിനവും ദു:ഖകരവും കട്ടക്കൊമ്പുകളും നിറഞ്ഞ വഴിയിലേക്ക് പോകേണ്ടതില്ല.
സമൃദ്ധായാമയോധ്യായാമാത്മാനമഭിഷേചയ । ഏകവേണീ ധരാ ഹി ത്വാം നഗരീ സമ്പ്രതീക്ഷതേ ।। ൨.൧൦൮.
സമൃദ്ധമായ അയോധ്യയിൽ നീ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെടണം; ഏകവേണി ധരിച്ച നഗരി ഇപ്പോൾ നിന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നു.
രാജഭോഗാനനുഭവന് മഹാര്ഹാന് പാര്ഥിവാത്മജ । വിഹര ത്വമയോധ്യായാം യഥാ ശക്രസ്ത്രിവിഷ്ടപേ ।। ൨.൧൦൮.
രാജകുമാരാ, നീ അയോധ്യയില് ഏറ്റവും വിലയേറിയ രാജസുഖങ്ങള് ആസ്വദിക്കണം, ഇന്ദ്രന് സ്വര്ഗത്തില് ആനന്ദിക്കുന്നതുപോലെ.
ന തേ കശ്ചിദ്ദശരഥസ്ത്വം ച തസ്യ ന കശ്ചന । അന്യോ രാജാ ത്വമന്യ: സ തസ്മാത് കുരു യദുച്യതേ ।। ൨.൧൦൮.
നീ ദശരഥനല്ല, ദശരഥനും നീയല്ല; ഇനി മറ്റൊരു രാജാവാണ്. അതിനാല് അവന് പറയുന്നതു പോലെ ചെയ്യണം.
ബീജമാത്രം പിതാ ജന്തോ: ശുക്ലം രുധിരമേവ ച । സംയുക്തമൃതുമന്മാത്രാ പുരുഷസ്യേഹ ജന്മ തത് ।। ൨.൧൦൮.
അച്ഛന് ഒരു ജീവിയുടെ വിത്ത് മാത്രമാണ്, അങ്ങനെ തന്നെ വെള്ളയും ചുവപ്പും. അമ്മയുടെ ഗര്ഭത്തില് ഇവ ഒന്നിച്ചാല് മനുഷ്യന്റെ ജനനം സംഭവിക്കുന്നു.
ഗത: സ നൃപതിസ്തത്ര ഗന്തവ്യം യത്ര തേന വൈ । പ്രവൃത്തിരേഷാ മര്ത്ത്യാനാം ത്വം തു മിഥ്യാ വിഹന്യസേ ।। ൨.൧൦൮.
അവന് രാജാവ് അവന് പോകേണ്ട സ്ഥലത്തേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു. മനുഷ്യരുടെ വഴിയാണിത്. നീ വെറുതെ ദുഃഖിക്കുന്നു.
അര്ഥധര്മപരാ യേ യേ താംസ്താന് ശോചാമി നേതരാന് । തേ ഹി ദു:ഖമിഹ പ്രാപ്യ വിനാശം പ്രേത്യ ഭേജിരേ ।। ൨.൧൦൮.
ധനം ധര്മ്മം എന്നിവയില് മാത്രം മനസ്സുള്ളവരെ മാത്രമാണ് ഞാന് ദുഃഖിക്കുന്നത്, മറ്റുള്ളവരെല്ലാം അല്ല. കാരണം, ഇവര് ഇവിടെ ദുഃഖം അനുഭവിച്ച്, മരിച്ചശേഷം നശിക്കുന്നു.
അഷ്ടകാ പിതൃദൈവത്യമിത്യയം പ്രസൃതോ ജന: । അന്നസ്യോപദ്രവം പശ്യ മൃതോ ഹി കിമശിഷ്യതി ।। ൨.൧൦൮.
അഷ്ടകാ കര്മ്മങ്ങള് പിതൃദേവതകള്ക്കാണെന്ന് ജനങ്ങള് കരുതുന്നു. പക്ഷേ, മരിച്ചവന് ഭക്ഷ്യമായത്, പുഴുകുന്ന അന്നം കൂടാതെ മറ്റെന്താണ്?
യദി ഭുക്തമിഹാന്യേന ദേഹമന്യസ്യ ഗച്ഛതി । ദദ്യാത് പ്രവസത: ശ്രാദ്ധം ന തത് പഥ്യശനം ഭവേത് ।। ൨.൧൦൮.
ഇവിടെ ഒരാള് കഴിക്കുന്നതൊക്കെ മറ്റൊരാളുടെ ശരീരത്തിലേക്ക് പോകുന്നുവെങ്കില്, വിദേശത്തുള്ളവന് വേണ്ടി ശ്രാദ്ധം നടത്താമായിരുന്നു. പക്ഷേ, അതൊരു ഉത്തമഭക്ഷണം ആകില്ല.
ദാനസംവനനാ ഹ്യേതേ ഗ്രന്ഥാ മേധാവിഭി: കൃതാ: । യജസ്വ ദേഹി ദീക്ഷസ്വ തപസ്തപ്യസ്വ സന്ത്യജ ।। ൨.൧൦൮.
ദാനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാന് വേണ്ടി തന്നെയാണ് പണ്ഡിതന്മാര് ഈ ഗ്രന്ഥങ്ങള് രചിച്ചത്: 'യജിക്കൂ, ദാനം ചെയ്യൂ, ദീക്ഷയെടുക്കൂ, തപസ്സു ചെയ്യൂ, ഉപേക്ഷിക്കൂ' എന്നിങ്ങനെ.
സ നാസ്തി പരമിത്യേവ കുരു ബുദ്ധിം മഹാമതേ । പ്രത്യക്ഷം യത്തദാതിഷ്ഠ പരോക്ഷം പൃഷ്ഠത: കുരു ।। ൨.൧൦൮.
അതുകൊണ്ട്, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, 'ഇതിനു മുകളില് ഒന്നുമില്ല' എന്നുറപ്പിച്ചുകൊള്ക. നേരില് കാണുന്നതിനെ പിന്തുടര്ക്കൂ, കാണാത്തതെല്ലാം പിന്വയ്ക്കൂ.
സ താം ബുദ്ധിം പുരസ്കൃത്യ സര്വലോകനിദര്ശിനീമ് । രാജ്യം ത്വം പ്രതിഗൃഹ്ണീഷ്വ ഭരതേന പ്രസാദിത: ।। ൨.൧൦൮.
ഇങ്ങനെ എല്ലാവരെയും മനസ്സിലാക്കുന്ന ഈ ബുദ്ധി സ്വീകരിച്ച്, ഭാരതന് അപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ നീ രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കണം.