ഇദം നിഖിലമവ്യഗ്രം രാജ്യം പിത്ര്യമകണ്ടകമ് । അനുശാധി സ്വധര്മേണ ധര്മജ്ഞ സഹ ബാന്ധവൈ: ।। ൨.൧൦൬.
ഈ മുഴുവൻ ശാന്തമായ, പിതൃപരമ്പരാഗതമായ രാജ്യം നീ ധർമ്മപ്രകാരം ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ഭരിക്കണം.
ഇഹൈവ ത്വാ ഽഭിഷിഞ്ചന്തു സര്വാ: പ്രകൃതയ: സഹ । ഋത്വിജ: സവസിഷ്ഠാശ്ച മന്ത്രവന്മന്ത്രകോവിദാ: ।। ൨.൧൦൬.
ഇവിടെ തന്നെ എല്ലാ മന്ത്രിമാരും, വസിഷ്ഠനും, മന്ത്രജ്ഞന്മാരായ പുരോഹിതന്മാരും നിന്നെ അഭിഷേകം ചെയ്യട്ടെ.
അഭിഷിക്തസ്ത്വമസ്മാഭിരയോധ്യാം പാലനേ വ്രജ । വിജിത്യ തരസാ ലോകാന് മരുദ്ഭിരിവ വാസവ: ।। ൨.൧൦൬.
നീ ഞങ്ങളാൽ അഭിഷിക്തനാകുമ്പോൾ, ഇന്ദ്രൻ മരുതുകളോടൊപ്പം ലോകങ്ങൾ ജയിച്ചപോലെ, ശക്തിയോടെ അയോധ്യ ഭരിക്കാൻ പോവുക.
ഋണാനി ത്രീണ്യപാകുര്വന് ദുര്ഹൃദ: സാധു നിര്ദ്ദഹന് । സുഹൃദസ്തര്പയന് കാമൈസ്ത്വമേവാത്രാനുശാധി മാമ് ।। ൨.൧൦൬.
മൂന്ന് കടങ്ങൾ അടച്ച്, ദുഷ്ടരെ നശിപ്പിച്ച്, സുഹൃത്തുക്കളെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റി സന്തോഷിപ്പിച്ച്, നീ തന്നെ ഇവിടെ എന്നെ ഭരിക്കണം.
അദ്യാര്യ മുദിതാ: സന്തു സുഹൃദസ്തേ ഽഭിഷേചനേ । അദ്യ ഭീതാ: പലായന്താം ദുര്ഹൃദസ്തേ ദിശോ ദശ ।। ൨.൧൦൬.
ഇന്ന് നിന്റെ സത്യസഹായികൾ സന്തോഷത്തോടെ നിന്റെ അഭിഷേകത്തിന് ആഹ്ലാദിക്കട്ടെ. നിന്റെ ദുഷ്ടചിന്തക്കാരോ ഭയത്തോടെ പത്തു ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടി മറയട്ടെ.
ആക്രോശം മമ മാതുശ്ച പ്രമൃജ്യ പുരുഷര്ഷഭ । അദ്യ തത്രഭവന്തം ച പിതരം രക്ഷ കില്ബിഷാത് ।। ൨.൧൦൬.
എന്റെ അമ്മയുടെയും എന്റെതുമായ അപമാനം നീക്കിക്കളയണം, മഹാനായവനേ. ഇന്ന് അവിടെ നമ്മുടെ അച്ഛനെ പാപത്തിൽനിന്ന് രക്ഷിക്കണം.
ശിരസാ ത്വാ ഽഭിയാചേ ഽഹം കുരുഷ്വ കരുണാം മയി । ബാന്ധവേഷു ച സര്വേഷു ഭൂതേഷ്വിവ മഹേശ്വര: ।। ൨.൧൦൬.
ഞാൻ തലകുനിഞ്ഞ് നിന്നോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു; എന്നോടും എല്ലാ ബന്ധുക്കളോടും മഹാദേവൻ എല്ലാ ജീവികളോടും കാണിക്കുന്നതുപോലെ കരുണ കാണിക്കണം.
അഥൈതത് പൃഷ്ഠത: കൃത്വാ വനമേവ ഭവാനിത: । ഗമിഷ്യതി ഗമിഷ്യാമി ഭവതാ സാര്ദ്ധമപ്യഹമ് ।। ൨.൧൦൬.
എങ്കിൽ ഇതെല്ലാം വിട്ടുവെച്ച് നീ കാടിലേക്ക് പോകാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ, ഞാൻ പോലും നിനക്കൊപ്പം പോകും.
തഥാഹി രാമോ ഭരതേന താമ്യതാ പ്രസാദ്യമാന: ശിരസാ മഹീപതി: । ന ചൈവ ചക്രേ ഗമനായ സത്ത്വവാന് മതിം പിതുസ്തദ്വചനേ വ്യവസ്ഥിത: ।। ൨.൧൦൬.
ഇങ്ങനെ ഭാരതൻ ദുഃഖത്തോടെ തലകുനിഞ്ഞ് അപേക്ഷിച്ചിട്ടും, ആത്മവാൻ ആയ രാമൻ അച്ഛന്റെ കല്പനയിൽ ഉറച്ചു നിന്നു, തിരിച്ചു പോകാൻ മനസ്സില്ലാതെയായിരുന്നു.
തദദ്ഭുതം സ്ഥൈര്യമവേക്ഷ്യ രാഘവേ സമം ജനോ ഹര്ഷമവാപ ദു:ഖിത: । ന യാത്യയോധ്യാമിതി ദു:ഖിതോ ഽഭവത് സ്ഥിരപ്രതിജ്ഞത്വമവേക്ഷ്യ ഹര്ഷിത: ।। ൨.൧൦൬.
രാഘവന്റെ അത്ഭുതകരമായ സ്ഥിരത കണ്ടപ്പോൾ, അയോധ്യയിലേക്ക് തിരിച്ചു പോകില്ലെന്ന ദുഃഖം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, ജനങ്ങൾ അവന്റെ ഉറച്ച പ്രതിജ്ഞയിൽ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
തമൃത്വിജോ നൈഗമയൂഥവല്ലഭാസ്തദാ വിംസജ്ഞാശ്രുകലാശ്ച മാതര: । തഥാ ബ്രുവാണം ഭരതം പ്രതുഷ്ടുവു: പ്രണമ്യ രാമം ച യയാചിരേ സഹ ।। ൨.൧൦൬.
അപ്പോൾ യാജ്ഞികന്മാർ, നഗരപ്രമുഖരുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവർ, കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീരോടെ അമ്മമാർ — ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ച ഭാരതനെ പ്രശംസിച്ചു, രാമനോടൊപ്പം അപേക്ഷിച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ ഷഡുത്തരശതതമ: സര്ഗ:
ഇങ്ങനെ വാല്മീകി മഹർഷി രചിച്ച മഹാരാമായണത്തിൽ, ശ്രേഷ്ഠമായ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ അറുനൂറത്തിയാറാം സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|സപ്താധികശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center പുനരേവം ബ്രുവാണം തം ഭരതം ലക്ഷ്മണാഗ്രജ: । പ്രത്യുവാച തത: ശ്രീമാന് ജ്ഞാതിമധ്യേ ഽഭിസത്കൃത: ।। ൨.൧൦൭.
ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ച ഭാരതനോട്, ലക്ഷ്മണന്റെ മൂത്താനായ മഹത്വമുള്ളവൻ, ബന്ധുക്കളുടെ ഇടയിൽ ആദരവോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ഉപപന്നമിദം വാക്യം യത്ത്വമേവമഭാഷഥാ: । ജാത: പുത്രോ ദശരഥാത് കൈകേയ്യാം രാജസത്തമാത് ।। ൨.൧൦൭.
നീ പറഞ്ഞത് യുക്തമാണ്, കാരണം നീ ദശരഥന്റെയും മഹത്വമുള്ള കൈകേയിയുടെയും മകനാണ്, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
പുരാ ഭ്രാത: പിതാ ന: സ മാതരം തേ സമുദ്വഹന് । മാതാമഹേ സമാശ്രൌഷീദ്രാജ്യശുല്കമനുത്തമമ് ।। ൨.൧൦൭.
സഹോദരാ, പഴയകാലത്ത് നമ്മുടെ അച്ഛൻ നിന്റെ അമ്മയെ വിവാഹം കഴിക്കുമ്പോൾ, നിന്റെ അമ്മാവനിൽനിന്ന് അതുല്യമായ രാജസമ്പത്തിനെക്കുറിച്ച് അറിഞ്ഞിരുന്നു.
ദൈവാസുരേ ച സങ്ഗ്രാമേ ജനന്യൈ തവ പാര്ഥിവ: । സമ്പ്രഹൃഷ്ടോ ദദൌ രാജാ വരമാരാധിത: പ്രഭു: ।। ൨.൧൦൭.
ദേവാസുരസമരത്തിൽ നിന്റെ അമ്മയുടെ അച്ഛൻ, രാജാവായവൻ, സന്തോഷത്തോടെ അവളെ ഒരു വരം ചോദിക്കാൻ അനുവദിച്ചു.
തത: സാ സമ്പ്രതിശ്രാവ്യ തവ മാതാ യശസ്വിനീ । അയാചത നരശ്രേഷ്ഠം ദ്വൌ വരൌ വരവര്ണിനീ ।। ൨.൧൦൭.
അങ്ങനെ ആ വാഗ്ദാനം ലഭിച്ചപ്പോൾ, പ്രശസ്തയായ നിന്റെ അമ്മ, മഹാനായവനേ, രാജാവിനോട് രണ്ട് വരങ്ങൾ ചോദിച്ചു.
തവ രാജ്യം നരവ്യാഘ്ര മമ പ്രവ്രാജനം തഥാ । തൌ ച രാജാ തദാ തസ്യൈ നിയുക്ത: പ്രദദൌ വരൌ ।। ൨.൧൦൭.
അവൾ നിന്റെ രാജ്യം, മഹാബലശാലിയായവനേ, എന്നെ കാടിലേക്ക് അയക്കുക എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് വരങ്ങൾ ചോദിച്ചു; രാജാവും അവൾക്ക് ആ വരങ്ങൾ അനുവദിച്ചു.
തേന പിത്രാ ഽഹമപ്യത്ര നിയുക്ത: പുരുഷര്ഷഭ । ചതുര്ദശ വനേ വാസം വര്ഷാണി വരദാനികമ് ।। ൨.൧൦൭.
അതിനാൽ, മഹാനായവനേ, അച്ഛന്റെ കല്പനപ്രകാരം ഞാൻ പതിനാലു വർഷം കാട്ടിൽ താമസിക്കേണ്ടി വന്നിരിക്കുന്നു.
സോ ഽഹം വനമിദം പ്രാപ്തോ നിര്ജനം ലക്ഷ്മണാന്വിത: । സീതയാ ചാപ്രതിദ്വന്ദ്വ: സത്യവാദേ സ്ഥിത: പിതു: ।। ൨.൧൦൭.
അങ്ങനെ ഞാൻ ലക്ഷ്മണനും സീതയും കൂടെ, സത്യത്തിൽ ഉറച്ചു, അച്ഛന്റെ വാക്ക് പാലിച്ച്, ഈ നിർജനമായ കാട്ടിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
ഭവാനപി തഥേത്യേവ പിതരം സത്യവാദിനമ് । കര്ത്തുമര്ഹതി രാജേന്ദ്ര ക്ഷിപ്രമേവാഭിഷേചനാത് ।। ൨.൧൦൭.
നീയും, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അച്ഛന്റെ സത്യവാക്യത്തെ അനുസരിച്ച് ഉടൻ അഭിഷേകം സ്വീകരിച്ച് അവന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റണം.
ഋണാന്മോചയ രാജാനം മത്കൃതേ ഭരത പ്രഭുമ് । പിതരം ചാപി ധര്മജ്ഞം മാതരം ചാഭിനന്ദയ ।। ൨.൧൦൭.
ഭരതാ, നീ ധർമ്മം അറിയുന്നവനല്ലോ, എന്റെ കാരണത്താൽ രാജാവായ അച്ഛനെ കടംമുക്തനാക്കണം; അച്ഛനെയും അമ്മയെയും ആദരിക്കണം.
ശ്രൂയതേ ഹി പുരാ താത ശ്രുതിര്ഗീതാ യശസ്വിനാ । ഗയേന യജമാനേന ഗയേഷ്വേവ പിതഽന് പ്രതി ।। ൨.൧൦൭.
മകനേ, പുരാതനകാലത്ത് ഗയ എന്ന യജമാനൻ തന്റെ പിതാവിനായി ഗയയിൽ തന്നെ പ്രശസ്തമായ ഒരു സ്തോത്രം പാടി എന്നത് കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
പുന്നാമ്നോ നരകാദ്യസ്മാത് പിതരം ത്രായതേ സുത: । തസ്മാത് പുത്ര ഇതി പ്രോക്ത: പിതഽന് യത്പാതി വാ സുത: ।। ൨.൧൦൭.
പുത് എന്ന പേരിലുള്ള നരകത്തിൽ നിന്ന് മകൻ തന്റെ പിതാവിനെ രക്ഷിക്കുന്നു എന്നതിനാൽ മകനെ 'പുത്രൻ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു; മകൻ പിതാവിനെ സംരക്ഷിക്കുകയോ മുന്നോട്ട് നയിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നതിനാലാണ് അങ്ങനെ പറയുന്നത്.
ഏഷ്ടവ്യാ ബഹവ: പുത്രാ ഗുണവന്തോ ബഹുശ്രുതാ: । തേഷാം വൈ സമവേതാനാമപി കശ്ചിദ്ഗയാം വ്രജേത് ।। ൨.൧൦൭.
ധാർമ്മികരും വിജ്ഞാനികളും ആയ നിരവധി പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിക്കണം; അവരിൽ ഒരാൾ എങ്കിലും ഗയയിലേക്ക് പോകും എന്ന പ്രതീക്ഷയാണല്ലോ.
ഏവം രാജര്ഷയ: സര്വേ പ്രതീതാ രാജനന്ദന । തസ്മാത് ത്രാഹി നരശ്രേഷ്ഠ പിതരം നരകാത് പ്രഭോ ।। ൨.൧൦൭.
രാജകുമാരാ, എല്ലാ രാജർഷിമാരും ഇതേ വിശ്വാസത്തിലാണ്; അതിനാൽ, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭരതാ, പിതാവിനെ നരകത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കണം.
അയോധ്യാം ഗച്ഛ ഭരത പ്രകൃതീരനുരഞ്ജയ । ശത്രുഘ്നസഹിതോ വീര സഹ സര്വൈര്ദ്വിജാതിഭി: ।। ൨.൧൦൭.
ഭരതാ, നീ അയോധ്യയിലേക്ക് പോയി ജനങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം; ശത്രുഘ്നനും എല്ലാ ദ്വിജന്മാരും കൂടെ പോകട്ടെ.
പ്രവേക്ഷ്യേ ദണ്ഡകാരണ്യമഹമപ്യവിലമ്ബയന് । ആഭ്യാം തു സഹിതോ രാജന് വൈദേഹ്യാ ലക്ഷ്മണേന ച ।। ൨.൧൦൭.
രാജാവേ, ഞാൻ വൈകാതെ തന്നെ ഈ ഇരുവരായ വൈദേഹിയും ലക്ഷ്മണനും കൂടെ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് കടക്കും.
ത്വം രാജാ ഭരത ഭവ സ്വയം നരാണാം വന്യാനാമഹമപി രാജരാണ്മൃഗാണാമ് । ഗച്ഛത്വം പുരവരമദ്യ സമ്പ്രഹൃഷ്ട: സംഹൃഷ്ടസ്ത്വഹമപി ദണ്ഡകാന് പ്രവേക്ഷ്യേ ।। ൨.൧൦൭.
ഭരതാ, നീ മനുഷ്യരുടെ രാജാവാകണം; ഞാൻ വനവാസികളുടെയും കാട്ടുമൃഗങ്ങളുടെയും രാജാവാവാം. നീ സന്തോഷത്തോടെ നഗരത്തിലേക്ക് പോവുക; ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് കടക്കാം.
ഛായാം തേ ദിനകരഭാ: പ്രബാധമാനം വര്ഷത്രം ഭരത കരോതു മൂര്ധ്നി ശീതാമ് । ഏതേഷാമഹമപി കാനനദ്രുമാണാം ഛായാം താമതി ശയിനീം സുഖീ ശ്രയിഷ്യേ ।। ൨.൧൦൭.
ഭരതാ, മഴക്കാലത്ത് സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ നിന്റെ തലയിൽ തണലായി വരട്ടെ; ഞാൻ ഈ കാടിലെ വൃക്ഷങ്ങളുടെ കനൽതണലിൽ സന്തോഷത്തോടെ വിശ്രമിക്കും.