പിതുരപതനഹേതുത്വാത്തദേവാപത്യത്വേന സമ്മതമ് ।। ൨.൧൦൬.
പിതാവിന്റെ വീഴ്ചയ്ക്ക് കാരണമാകുന്ന പ്രവൃത്തി മകനോടാണ് ബാധകമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
തദപത്യം ഭവാനസ്തു മാ ഭവാന് ദുഷ്കൃതം പിതു: । അഭിപത്താ കൃതം കര്മ ലോകേ ധീരവിഗര്ഹിതമ് ।। ൨.൧൦൬.
നീ യഥാർത്ഥ മകനാകണം; അച്ഛന്റെ തെറ്റായ പ്രവൃത്തിയിൽ പങ്കാളിയാകരുത്. ലോകത്ത് ബുദ്ധിമാന്മാർ അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവരെ അംഗീകരിക്കാറില്ല.
കൈകേയീം മാം ച താതം ച സുഹൃദോ ബാന്ധവാംശ്ച ന: । പൌരജാനപദാന് സര്വാംസ്ത്രാതു സര്വമിദം ഭവാന് ।। ൨.൧൦൬.
കൈകേയിയെയും, എന്നെയും, അച്ഛനെയും, നമ്മുടെ സുഹൃത്തുക്കളെയും ബന്ധുക്കളെയും, നഗരത്തിലും ഗ്രാമത്തിലും ഉള്ള എല്ലാവരെയും നീ സംരക്ഷിക്കണം.
ക്വ ചാരണ്യം ക്വ ച ക്ഷാത്ऺത്ര ക്വ ജടാ: ക്വ ച പാലനമ് । ഈദൃശം വ്യാഹതം കര്മ ന ഭവാന് കര്തുമര്ഹതി ।। ൨.൧൦൬.
കാടിനും, ക്ഷത്രിയർക്കും, ജടക്കും, ഭരണത്തിനും തമ്മിൽ എന്ത് ബന്ധമാണ്? ഇങ്ങനെ വ്യത്യസ്തമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ നീ ഉദ്ദേശിക്കരുത്.
ഏഷ ഹി പ്രഥമോ ധര്മ: ക്ഷത്ऺിത്രയസ്യാഭിഷേചനമ് । യേന ശക്യം മഹാപ്രാജ്ഞ പ്രജാനാം പരിപാലനമ് ।। ൨.൧൦൬.
ക്ഷത്രിയന്റെ പ്രധാന ധർമ്മം അഭിഷേകമാണ്; അതിനാൽ മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, അതിലൂടെ ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാം.
കശ്ച പ്രത്യക്ഷമുത്സൃജ്യ സംശയസ്ഥമലക്ഷണമ് । ആയതിസ്ഥം ചരേദ്ധര്മം ക്ഷത്ऺത്രബന്ധുരനിശ്ചിതമ് ।। ൨.൧൦൬.
നേരിൽ കാണുന്ന ഉറപ്പുള്ള കാര്യങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, സംശയമുള്ള, ഭാവിയിൽ സംഭവിക്കാവുന്ന ധർമ്മം പിന്തുടരാൻ ക്ഷത്രിയനും ബന്ധുക്കളും എങ്ങനെ തയ്യാറാകും?
അഥ ക്ലേശജമേവ ത്വം ധര്മം ചരിതുമിച്ഛസി । ധര്മേണ ചതുരോ വര്ണാന് പാലയന് ക്ലേശമാപ്നുഹി ।। ൨.൧൦൬.
നീ കഷ്ടതയുള്ള ധർമ്മം ആചരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ധർമ്മം പാലിച്ച് നാലു വർണ്ണങ്ങളെയും സംരക്ഷിച്ച് ആ കഷ്ടത ഏറ്റെടുക്കണം.
ചതുര്ണാമാശ്രമാണാം ഹി ഗാര്ഹസ്ഥ്യം ശ്രേഷ്ഠമാശ്രമമ് । പ്രാഹുര്ധര്മജ്ഞ ധര്മജ്ഞാസ്തം കഥം ത്യക്തുമര്ഹസി ।। ൨.൧൦൬.
നാലു ആശ്രമങ്ങളിൽ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം ഏറ്റവും ഉന്നതമാണെന്ന് ധർമ്മം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു; അത്തരം ആശ്രമം നീ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?
ശ്രുതേന ബാല: സ്ഥാനേന ജന്മനാ ഭവതോ ഹ്യഹമ് । സ കഥം പാലയിഷ്യാമി ഭൂമിം ഭവതി തിഷ്ഠതി ।। ൨.൧൦൬.
വിദ്യയിലും സ്ഥാനത്തിലും ജനനത്തിലും ഞാൻ നിന്നേക്കാൾ ചെറുപ്പനാണ്; നീ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ ഞാൻ എങ്ങനെ ഭൂമി ഭരിക്കും?
ഹീനബുദ്ധിഗുണോ ബാലോ ഹീന: സ്ഥാനേന ചാപ്യഹമ് । ഭവതാ ച വിനാഭൂതോ ന വര്ത്തയിതുമുത്സഹേ ।। ൨.൧൦൬.
ഞാൻ ബുദ്ധിയിലും ഗുണത്തിലും കുറഞ്ഞവനാണ്, സ്ഥാനത്തിലും പിന്നിലാണ്; നിന്നില്ലാതെ ഞാൻ രാജ്യം ഭരിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ഇദം നിഖിലമവ്യഗ്രം രാജ്യം പിത്ര്യമകണ്ടകമ് । അനുശാധി സ്വധര്മേണ ധര്മജ്ഞ സഹ ബാന്ധവൈ: ।। ൨.൧൦൬.
ഈ മുഴുവൻ ശാന്തമായ, പിതൃപരമ്പരാഗതമായ രാജ്യം നീ ധർമ്മപ്രകാരം ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ഭരിക്കണം.
ഇഹൈവ ത്വാ ഽഭിഷിഞ്ചന്തു സര്വാ: പ്രകൃതയ: സഹ । ഋത്വിജ: സവസിഷ്ഠാശ്ച മന്ത്രവന്മന്ത്രകോവിദാ: ।। ൨.൧൦൬.
ഇവിടെ തന്നെ എല്ലാ മന്ത്രിമാരും, വസിഷ്ഠനും, മന്ത്രജ്ഞന്മാരായ പുരോഹിതന്മാരും നിന്നെ അഭിഷേകം ചെയ്യട്ടെ.
അഭിഷിക്തസ്ത്വമസ്മാഭിരയോധ്യാം പാലനേ വ്രജ । വിജിത്യ തരസാ ലോകാന് മരുദ്ഭിരിവ വാസവ: ।। ൨.൧൦൬.
നീ ഞങ്ങളാൽ അഭിഷിക്തനാകുമ്പോൾ, ഇന്ദ്രൻ മരുതുകളോടൊപ്പം ലോകങ്ങൾ ജയിച്ചപോലെ, ശക്തിയോടെ അയോധ്യ ഭരിക്കാൻ പോവുക.
ഋണാനി ത്രീണ്യപാകുര്വന് ദുര്ഹൃദ: സാധു നിര്ദ്ദഹന് । സുഹൃദസ്തര്പയന് കാമൈസ്ത്വമേവാത്രാനുശാധി മാമ് ।। ൨.൧൦൬.
മൂന്ന് കടങ്ങൾ അടച്ച്, ദുഷ്ടരെ നശിപ്പിച്ച്, സുഹൃത്തുക്കളെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റി സന്തോഷിപ്പിച്ച്, നീ തന്നെ ഇവിടെ എന്നെ ഭരിക്കണം.
അദ്യാര്യ മുദിതാ: സന്തു സുഹൃദസ്തേ ഽഭിഷേചനേ । അദ്യ ഭീതാ: പലായന്താം ദുര്ഹൃദസ്തേ ദിശോ ദശ ।। ൨.൧൦൬.
ഇന്ന് നിന്റെ സത്യസഹായികൾ സന്തോഷത്തോടെ നിന്റെ അഭിഷേകത്തിന് ആഹ്ലാദിക്കട്ടെ. നിന്റെ ദുഷ്ടചിന്തക്കാരോ ഭയത്തോടെ പത്തു ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടി മറയട്ടെ.
ആക്രോശം മമ മാതുശ്ച പ്രമൃജ്യ പുരുഷര്ഷഭ । അദ്യ തത്രഭവന്തം ച പിതരം രക്ഷ കില്ബിഷാത് ।। ൨.൧൦൬.
എന്റെ അമ്മയുടെയും എന്റെതുമായ അപമാനം നീക്കിക്കളയണം, മഹാനായവനേ. ഇന്ന് അവിടെ നമ്മുടെ അച്ഛനെ പാപത്തിൽനിന്ന് രക്ഷിക്കണം.
ശിരസാ ത്വാ ഽഭിയാചേ ഽഹം കുരുഷ്വ കരുണാം മയി । ബാന്ധവേഷു ച സര്വേഷു ഭൂതേഷ്വിവ മഹേശ്വര: ।। ൨.൧൦൬.
ഞാൻ തലകുനിഞ്ഞ് നിന്നോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു; എന്നോടും എല്ലാ ബന്ധുക്കളോടും മഹാദേവൻ എല്ലാ ജീവികളോടും കാണിക്കുന്നതുപോലെ കരുണ കാണിക്കണം.
അഥൈതത് പൃഷ്ഠത: കൃത്വാ വനമേവ ഭവാനിത: । ഗമിഷ്യതി ഗമിഷ്യാമി ഭവതാ സാര്ദ്ധമപ്യഹമ് ।। ൨.൧൦൬.
എങ്കിൽ ഇതെല്ലാം വിട്ടുവെച്ച് നീ കാടിലേക്ക് പോകാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ, ഞാൻ പോലും നിനക്കൊപ്പം പോകും.
തഥാഹി രാമോ ഭരതേന താമ്യതാ പ്രസാദ്യമാന: ശിരസാ മഹീപതി: । ന ചൈവ ചക്രേ ഗമനായ സത്ത്വവാന് മതിം പിതുസ്തദ്വചനേ വ്യവസ്ഥിത: ।। ൨.൧൦൬.
ഇങ്ങനെ ഭാരതൻ ദുഃഖത്തോടെ തലകുനിഞ്ഞ് അപേക്ഷിച്ചിട്ടും, ആത്മവാൻ ആയ രാമൻ അച്ഛന്റെ കല്പനയിൽ ഉറച്ചു നിന്നു, തിരിച്ചു പോകാൻ മനസ്സില്ലാതെയായിരുന്നു.
തദദ്ഭുതം സ്ഥൈര്യമവേക്ഷ്യ രാഘവേ സമം ജനോ ഹര്ഷമവാപ ദു:ഖിത: । ന യാത്യയോധ്യാമിതി ദു:ഖിതോ ഽഭവത് സ്ഥിരപ്രതിജ്ഞത്വമവേക്ഷ്യ ഹര്ഷിത: ।। ൨.൧൦൬.
രാഘവന്റെ അത്ഭുതകരമായ സ്ഥിരത കണ്ടപ്പോൾ, അയോധ്യയിലേക്ക് തിരിച്ചു പോകില്ലെന്ന ദുഃഖം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, ജനങ്ങൾ അവന്റെ ഉറച്ച പ്രതിജ്ഞയിൽ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
തമൃത്വിജോ നൈഗമയൂഥവല്ലഭാസ്തദാ വിംസജ്ഞാശ്രുകലാശ്ച മാതര: । തഥാ ബ്രുവാണം ഭരതം പ്രതുഷ്ടുവു: പ്രണമ്യ രാമം ച യയാചിരേ സഹ ।। ൨.൧൦൬.
അപ്പോൾ യാജ്ഞികന്മാർ, നഗരപ്രമുഖരുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവർ, കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീരോടെ അമ്മമാർ — ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ച ഭാരതനെ പ്രശംസിച്ചു, രാമനോടൊപ്പം അപേക്ഷിച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ ഷഡുത്തരശതതമ: സര്ഗ:
ഇങ്ങനെ വാല്മീകി മഹർഷി രചിച്ച മഹാരാമായണത്തിൽ, ശ്രേഷ്ഠമായ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ അറുനൂറത്തിയാറാം സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|സപ്താധികശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center പുനരേവം ബ്രുവാണം തം ഭരതം ലക്ഷ്മണാഗ്രജ: । പ്രത്യുവാച തത: ശ്രീമാന് ജ്ഞാതിമധ്യേ ഽഭിസത്കൃത: ।। ൨.൧൦൭.
ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ച ഭാരതനോട്, ലക്ഷ്മണന്റെ മൂത്താനായ മഹത്വമുള്ളവൻ, ബന്ധുക്കളുടെ ഇടയിൽ ആദരവോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ഉപപന്നമിദം വാക്യം യത്ത്വമേവമഭാഷഥാ: । ജാത: പുത്രോ ദശരഥാത് കൈകേയ്യാം രാജസത്തമാത് ।। ൨.൧൦൭.
നീ പറഞ്ഞത് യുക്തമാണ്, കാരണം നീ ദശരഥന്റെയും മഹത്വമുള്ള കൈകേയിയുടെയും മകനാണ്, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
പുരാ ഭ്രാത: പിതാ ന: സ മാതരം തേ സമുദ്വഹന് । മാതാമഹേ സമാശ്രൌഷീദ്രാജ്യശുല്കമനുത്തമമ് ।। ൨.൧൦൭.
സഹോദരാ, പഴയകാലത്ത് നമ്മുടെ അച്ഛൻ നിന്റെ അമ്മയെ വിവാഹം കഴിക്കുമ്പോൾ, നിന്റെ അമ്മാവനിൽനിന്ന് അതുല്യമായ രാജസമ്പത്തിനെക്കുറിച്ച് അറിഞ്ഞിരുന്നു.
ദൈവാസുരേ ച സങ്ഗ്രാമേ ജനന്യൈ തവ പാര്ഥിവ: । സമ്പ്രഹൃഷ്ടോ ദദൌ രാജാ വരമാരാധിത: പ്രഭു: ।। ൨.൧൦൭.
ദേവാസുരസമരത്തിൽ നിന്റെ അമ്മയുടെ അച്ഛൻ, രാജാവായവൻ, സന്തോഷത്തോടെ അവളെ ഒരു വരം ചോദിക്കാൻ അനുവദിച്ചു.
തത: സാ സമ്പ്രതിശ്രാവ്യ തവ മാതാ യശസ്വിനീ । അയാചത നരശ്രേഷ്ഠം ദ്വൌ വരൌ വരവര്ണിനീ ।। ൨.൧൦൭.
അങ്ങനെ ആ വാഗ്ദാനം ലഭിച്ചപ്പോൾ, പ്രശസ്തയായ നിന്റെ അമ്മ, മഹാനായവനേ, രാജാവിനോട് രണ്ട് വരങ്ങൾ ചോദിച്ചു.
തവ രാജ്യം നരവ്യാഘ്ര മമ പ്രവ്രാജനം തഥാ । തൌ ച രാജാ തദാ തസ്യൈ നിയുക്ത: പ്രദദൌ വരൌ ।। ൨.൧൦൭.
അവൾ നിന്റെ രാജ്യം, മഹാബലശാലിയായവനേ, എന്നെ കാടിലേക്ക് അയക്കുക എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് വരങ്ങൾ ചോദിച്ചു; രാജാവും അവൾക്ക് ആ വരങ്ങൾ അനുവദിച്ചു.
തേന പിത്രാ ഽഹമപ്യത്ര നിയുക്ത: പുരുഷര്ഷഭ । ചതുര്ദശ വനേ വാസം വര്ഷാണി വരദാനികമ് ।। ൨.൧൦൭.
അതിനാൽ, മഹാനായവനേ, അച്ഛന്റെ കല്പനപ്രകാരം ഞാൻ പതിനാലു വർഷം കാട്ടിൽ താമസിക്കേണ്ടി വന്നിരിക്കുന്നു.
സോ ഽഹം വനമിദം പ്രാപ്തോ നിര്ജനം ലക്ഷ്മണാന്വിത: । സീതയാ ചാപ്രതിദ്വന്ദ്വ: സത്യവാദേ സ്ഥിത: പിതു: ।। ൨.൧൦൭.
അങ്ങനെ ഞാൻ ലക്ഷ്മണനും സീതയും കൂടെ, സത്യത്തിൽ ഉറച്ചു, അച്ഛന്റെ വാക്ക് പാലിച്ച്, ഈ നിർജനമായ കാട്ടിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.