ന മയാ ശാസനം തസ്യ ത്യക്തും ന്യായ്യമരിന്ദമ । തത് ത്വയാപി സദാ മാന്യം സ വൈ ബന്ധു: സ ന: പിതാ ।। ൨.൧൦൫.
ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ, അച്ഛന്റെ കല്പന ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് എനിക്ക് യുക്തിയില്ലാത്തതാണ്. അച്ഛനെ നീയും എല്ലായ്പ്പോഴും ആദരിക്കണം; അവൻ നമ്മുടെ ബന്ധുവും അച്ഛനുമാണ്.
തദ്വച: പിതുരേവാഹം സമ്മതം ധര്മചാരിണ: । കര്മണാ പാലയിഷ്യാമി വനവാസേന രാഘവ ।। ൨.൧൦൫.
രാഘവാ, നന്മയുള്ള വഴിയിൽ നടക്കുന്ന അച്ഛന്റെ വാക്ക് പാലിക്കാൻ ഞാൻ വനവാസം സ്വീകരിക്കും.
ധീര്മികേണാനൃശംസേന നരേണ ഗുരുവര്ത്തിനാ । ഭവിതവ്യം നരവ്യാഘ്ര പരലോകം ജിഗീഷതാ ।। ൨.൧൦൫.
മനുഷ്യരിൽ സിംഹമായവനേ, പരലോകം നേടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ബുദ്ധിയും കരുണയും മൂപ്പന്മാരുടെ ഉപദേശം അനുസരിക്കുകയും വേണം.
ആത്മാനമനുതിഷ്ഠ ത്വം സ്വഭാവേന നരര്ഷഭ । നിശാമ്യ തു ശുഭം വൃത്തം പിതുര്ദശരഥസ്യ ന: ।। ൨.൧൦൫.
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നമ്മുടെ അച്ഛൻ ദശരഥന്റെ നല്ല പെരുമാറ്റം കേട്ട ശേഷം നീയും നിന്റെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ച് ജീവിക്കണം.
ഇത്യേവമുക്ത്വാ വചനം മഹാത്മാ പിതുര്നിദേശപ്രതിപാലനാര്ഥമ് । യവീയസം ഭ്രാതരമര്ഥവച്ച പ്രഭുര്മുഹൂര്താദ്വിരരാമ രാമ: ।। ൨.൧൦൫.
പിതാവിന്റെ കല്പന പാലിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യത്തിനായി മഹാത്മാവായ രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കുറച്ചു നേരം കഴിഞ്ഞ് തന്റെ ഇളയ സഹോദരനോടുള്ള വാക്ക് നിർത്തി.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ പഞ്ചോത്തരശതതമ: സര്ഗ:
ഇങ്ങനെ പുരാതനമായ മഹത്തായ വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ശ്രീമദ് അയോദ്ധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ നൂറ്റിയഞ്ചാം സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|ഷഡധികശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ഏവമുക്ത്വാ തു വിരതേ രാമേ വചനമര്ഥവത് । തതോ മന്ദാകിനീതീരേ രാമം പ്രകൃതിവത്സലമ് । ഉവാച ഭരതശ്ചിത്രം ധാര്മികോ ധാര്മികം വച: ।। ൨.൧൦൬.
രാമൻ അർത്ഥവത്തായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ് മൗനം പാലിച്ചപ്പോൾ, മന്ദാകിനി തീരത്ത് ജനങ്ങളെ സ്നേഹിക്കുന്ന രാമനോടു ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ഭരതൻ അതിശയകരമായ ധാർമ്മികമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കോ ഹി സ്യാദീദൃശോ ലോകേ യാദൃശസ്ത്വമരിന്ദമ । ന ത്വാം പ്രവ്യഥയേദ്ദു:ഖം പ്രീതിര്വാ ന പ്രഹര്ഷയേത് ।। ൨.൧൦൬.
ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ, ലോകത്ത് നിന്റെ പോലുള്ളവൻ ആരുണ്ടാകും? ദു:ഖം നിന്നെ അലട്ടുന്നില്ല, സന്തോഷം നിന്നെ അതിയായി ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നില്ല.
സമ്മതശ്ചാസി വൃദ്ധാനാം താംശ്ച പൃച്ഛസി സംശയാന് ।। ൨.൧൦൬.
നീ മൂപ്പന്മാരുടെ പ്രിയങ്കരനാണ്, സംശയങ്ങൾ വരുമ്പോൾ അവരോടു ചോദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
യഥാ മൃതസ്തഥാ ജീവന് യഥാ ഽസതി തഥാ സതി । യസ്യൈഷ ബുദ്ധിലാഭ: സ്യാത്പരിതപ്യേത കേന സ: ।। ൨.൧൦൬.
ജീവിച്ചാലും മരിച്ചാലും, ഉണ്ടായാലും ഇല്ലായാലും, ഇങ്ങനെ വിവേകം ഉള്ളവൻ എന്തിനാണ് ദു:ഖിക്കേണ്ടത്?
പരാവരജ്ഞോ യശ്ച സ്യാത്തഥാ ത്വം മനുജാധിപ । സ ഏവം വ്യസനം പ്രാപ്യ ന വിഷീദിതുമര്ഹതി ।। ൨.൧൦൬.
മനുഷ്യരിൽ രാജാവേ, ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതും അറിയുന്നവൻ, നിന്റെപോലെയുള്ളവൻ, ഇങ്ങനെയുള്ള ദുരിതം വന്നാലും ദു:ഖിക്കേണ്ടതില്ല.
അമരോപമ സത്ത്വസ്ത്വം മഹാത്മാ സത്യസങ്ഗര: । സര്വജ്ഞ: സര്വദര്ശീ ച ബുദ്ധിമാംശ്ചാസി രാഘവ ।। ൨.൧൦൬.
രാഘവാ, നീ അമരന്മാരെപ്പോലെയുള്ള സ്വഭാവമുള്ളവനും മഹാത്മാവും സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവനും ആണു; എല്ലാം അറിയുന്നവനും, എല്ലാം കാണുന്നവനും, ബുദ്ധിമാനുമാണ്.
ന ത്വാമേവങ്ഗുണൈര്യുക്തം പ്രഭവാഭവകോവിദമ് । അവിഷഹ്യതമം ദു:ഖമാസാദയിതുമര്ഹതി ।। ൨.൧൦൬.
സൃഷ്ടിയും നാശവും അറിയുന്ന, ഇങ്ങനെ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, അത്യന്തം സഹിക്കാനാവാത്ത ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടതല്ല.
പ്രോഷിതേ മയി യത്പാപം മാത്രാ മത്കാരണാത്കൃതമ് । ക്ഷുദ്രയാ തദനിഷ്ടം മേ പ്രസീദതു ഭവാന്മമ ।। ൨.൧൦൬.
എന്റെ അമ്മ, എന്റെ കാരണത്താൽ ഞാൻ അകലെ ആയിരിക്കുമ്പോൾ ചെയ്ത പാപം, അദാമര്യാദയായ ആ അമ്മ ചെയ്ത ദോഷം, മഹാനേ, ദയവായി അതിന് നീ എനിക്ക് ക്ഷമിക്കണം.
ധര്മബന്ധേന ബദ്ധോ ഽസ്മി തേനേമാം നേഹ മാതരമ് । ഹന്മി തീവ്രേണ ദണ്ഡേന ദണ്ഡാര്ഹാം പാപകാരിണീമ് ।। ൨.൧൦൬.
ധർമ്മബന്ധത്തിൽ പെട്ടതിനാൽ, ഈ അമ്മ ദോഷം ചെയ്തിട്ടും, അവളെ കഠിനമായ ശിക്ഷ നൽകുന്നില്ല.
കഥം ദശരഥാജ്ജാത: ശുദ്ധാഭിജനകര്മണ: । ജാനന് ധര്മമധര്മിഷ്ഠം കുര്യ്യാം കര്മ ജുഗുപ്സിതമ് ।। ൨.൧൦൬.
ശുദ്ധമായ വംശത്തും പ്രവൃത്തിയിലും ഉള്ള ദശരഥനിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഞാൻ, ധർമ്മം അറിയുന്നവൻ, എങ്ങനെ അദാർമ്മമായ, നിന്ദ്യമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യാൻ കഴിയും?
ഗുരു: ക്രിയാവാന് വൃദ്ധശ്ച രാജാ പ്രേത: പിതേതി ച । താതം ന പരിഗര്ഹേയം ദൈവതം ചേതി സംസദി ।। ൨.൧൦൬.
ഗുരുവിനെയും, പ്രവർത്തനശീലിയെയും, മൂത്തവരെയും, രാജാവിനെയും, മരിച്ച പിതാവിനെയും, ദൈവങ്ങളെപ്പോലെയും ഞാൻ ജനസമൂഹത്തിൽ ഒരിക്കലും കുറ്റം പറയില്ല.
കോ ഹി ധര്മാര്ഥയോര്ഹീനമീദൃശം കര്മ കില്ബിഷമ് । സ്ത്രിയാ: പ്രിയം ചികീര്ഷു: സന് കുര്യാദ്ധര്മജ്ഞ ധര്മവിത് ।। ൨.൧൦൬.
സ്ത്രീയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ധർമ്മവും ഉദ്ദേശവും ഇല്ലാത്ത പാപകരമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യാൻ ധർമ്മം അറിയുന്ന ഒരാൾക്ക് എങ്ങനെ കഴിയും?
അന്തകാലേ ഹി ഭൂതാനി മുഹ്യന്തീതി പുരാശ്രുതി: । രാജ്ഞൈവം കുര്വതാ ലോകേ പ്രത്യക്ഷം സാ ശ്രുതി: കൃതാ ।। ൨.൧൦൬.
ജീവിതാവസാനത്തിൽ ജീവികൾ ഭ്രമിതരാകുന്നു എന്നത് പുരാതനമായൊരു വിശ്വാസമാണ്; രാജാവ് ഇങ്ങനെ ചെയ്തതിലൂടെ ആ വിശ്വാസം നമ്മുടെ മുന്നിൽ തെളിയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സാധ്വര്ഥമഭിസന്ധായ ऺക്രോധാന്മോഹാച്ച സാഹസാത് । താതസ്യ യദതിക്രാന്തം പ്രത്യാഹരതു തദ്ഭവാന് ।। ൨.൧൦൬.
കോപത്താൽ, മോഹത്താൽ, അശ്രദ്ധയാൽ അച്ഛൻ ചെയ്ത തെറ്റായ കാര്യങ്ങൾ നീ ശരിയായത് ലക്ഷ്യമാക്കി പിൻവലിക്കണം.
പിതുരപതനഹേതുത്വാത്തദേവാപത്യത്വേന സമ്മതമ് ।। ൨.൧൦൬.
പിതാവിന്റെ വീഴ്ചയ്ക്ക് കാരണമാകുന്ന പ്രവൃത്തി മകനോടാണ് ബാധകമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
തദപത്യം ഭവാനസ്തു മാ ഭവാന് ദുഷ്കൃതം പിതു: । അഭിപത്താ കൃതം കര്മ ലോകേ ധീരവിഗര്ഹിതമ് ।। ൨.൧൦൬.
നീ യഥാർത്ഥ മകനാകണം; അച്ഛന്റെ തെറ്റായ പ്രവൃത്തിയിൽ പങ്കാളിയാകരുത്. ലോകത്ത് ബുദ്ധിമാന്മാർ അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവരെ അംഗീകരിക്കാറില്ല.
കൈകേയീം മാം ച താതം ച സുഹൃദോ ബാന്ധവാംശ്ച ന: । പൌരജാനപദാന് സര്വാംസ്ത്രാതു സര്വമിദം ഭവാന് ।। ൨.൧൦൬.
കൈകേയിയെയും, എന്നെയും, അച്ഛനെയും, നമ്മുടെ സുഹൃത്തുക്കളെയും ബന്ധുക്കളെയും, നഗരത്തിലും ഗ്രാമത്തിലും ഉള്ള എല്ലാവരെയും നീ സംരക്ഷിക്കണം.
ക്വ ചാരണ്യം ക്വ ച ക്ഷാത്ऺത്ര ക്വ ജടാ: ക്വ ച പാലനമ് । ഈദൃശം വ്യാഹതം കര്മ ന ഭവാന് കര്തുമര്ഹതി ।। ൨.൧൦൬.
കാടിനും, ക്ഷത്രിയർക്കും, ജടക്കും, ഭരണത്തിനും തമ്മിൽ എന്ത് ബന്ധമാണ്? ഇങ്ങനെ വ്യത്യസ്തമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ നീ ഉദ്ദേശിക്കരുത്.
ഏഷ ഹി പ്രഥമോ ധര്മ: ക്ഷത്ऺിത്രയസ്യാഭിഷേചനമ് । യേന ശക്യം മഹാപ്രാജ്ഞ പ്രജാനാം പരിപാലനമ് ।। ൨.൧൦൬.
ക്ഷത്രിയന്റെ പ്രധാന ധർമ്മം അഭിഷേകമാണ്; അതിനാൽ മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, അതിലൂടെ ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാം.
കശ്ച പ്രത്യക്ഷമുത്സൃജ്യ സംശയസ്ഥമലക്ഷണമ് । ആയതിസ്ഥം ചരേദ്ധര്മം ക്ഷത്ऺത്രബന്ധുരനിശ്ചിതമ് ।। ൨.൧൦൬.
നേരിൽ കാണുന്ന ഉറപ്പുള്ള കാര്യങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, സംശയമുള്ള, ഭാവിയിൽ സംഭവിക്കാവുന്ന ധർമ്മം പിന്തുടരാൻ ക്ഷത്രിയനും ബന്ധുക്കളും എങ്ങനെ തയ്യാറാകും?
അഥ ക്ലേശജമേവ ത്വം ധര്മം ചരിതുമിച്ഛസി । ധര്മേണ ചതുരോ വര്ണാന് പാലയന് ക്ലേശമാപ്നുഹി ।। ൨.൧൦൬.
നീ കഷ്ടതയുള്ള ധർമ്മം ആചരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ധർമ്മം പാലിച്ച് നാലു വർണ്ണങ്ങളെയും സംരക്ഷിച്ച് ആ കഷ്ടത ഏറ്റെടുക്കണം.
ചതുര്ണാമാശ്രമാണാം ഹി ഗാര്ഹസ്ഥ്യം ശ്രേഷ്ഠമാശ്രമമ് । പ്രാഹുര്ധര്മജ്ഞ ധര്മജ്ഞാസ്തം കഥം ത്യക്തുമര്ഹസി ।। ൨.൧൦൬.
നാലു ആശ്രമങ്ങളിൽ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം ഏറ്റവും ഉന്നതമാണെന്ന് ധർമ്മം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു; അത്തരം ആശ്രമം നീ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?
ശ്രുതേന ബാല: സ്ഥാനേന ജന്മനാ ഭവതോ ഹ്യഹമ് । സ കഥം പാലയിഷ്യാമി ഭൂമിം ഭവതി തിഷ്ഠതി ।। ൨.൧൦൬.
വിദ്യയിലും സ്ഥാനത്തിലും ജനനത്തിലും ഞാൻ നിന്നേക്കാൾ ചെറുപ്പനാണ്; നീ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ ഞാൻ എങ്ങനെ ഭൂമി ഭരിക്കും?
ഹീനബുദ്ധിഗുണോ ബാലോ ഹീന: സ്ഥാനേന ചാപ്യഹമ് । ഭവതാ ച വിനാഭൂതോ ന വര്ത്തയിതുമുത്സഹേ ।। ൨.൧൦൬.
ഞാൻ ബുദ്ധിയിലും ഗുണത്തിലും കുറഞ്ഞവനാണ്, സ്ഥാനത്തിലും പിന്നിലാണ്; നിന്നില്ലാതെ ഞാൻ രാജ്യം ഭരിക്കാൻ കഴിയില്ല.