ധര്മാത്മാ സ ശുഭൈ: കൃത്സ്നൈ: ക്രതുഭിശ്ചാപ്തദക്ഷിണൈഃ । ധൂതപാപോ ഗത: സ്വര്ഗം പിതാ ന: പൃഥിവീപതി: ।। ൨.൧൦൫.
നമ്മുടെ അച്ഛൻ, ഭൂമിയുടെ രാജാവ്, സകല ശുഭയജ്ഞങ്ങളും യഥാവിധി ദാനങ്ങളോടുകൂടി ചെയ്തവൻ, പാപങ്ങൾ കഴുകി സ്വർഗത്തിൽ എത്തി.
ഭൃത്യാനാം ഭരണാത് സമ്യക് പ്രജാനാം പരിപാലനാത് । അര്ഥാദാനാച്ച ധര്മേണ പിതാ നസ്ത്രിദിവം ഗത: ।। ൨.൧൦൫.
ഭൃത്യന്മാരെ നല്ലപോലെ പോഷിക്കുകയും ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുകയും ധനം ധർമ്മപഥത്തിൽ ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തതുകൊണ്ട് നമ്മുടെ അച്ഛൻ മൂന്നാമത്തെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു.
കര്മഭിസ്തു ശുഭൈരിഷ്ടൈ: ക്രതുഭിശ്ചാപ്തദക്ഷിണൈ: । സ്വര്ഗം ദശരഥ: പ്രാപ്ത: പിതാ ന: പൃഥിവീപതി: ।। ൨.൧൦൫.
ശുഭമായ പ്രവൃത്തികളും ഇഷ്ടമായ യജ്ഞങ്ങളും യഥാവിധി ദാനങ്ങളോടുകൂടി ചെയ്തതുകൊണ്ട്, ഭൂമിയുടെ രാജാവായ ദശരഥൻ, നമ്മുടെ അച്ഛൻ, സ്വർഗം പ്രാപിച്ചു.
ഇഷ്ട്വാ ബഹുവിധൈര്യജ്ഞൈര്ഭോഗാംശ്ചാവാപ്യ പുഷ്കലാന് । ഉത്തമം ചായുരാസാദ്യ സ്വര്ഗത: പൃഥിവീപതി: ।। ൨.൧൦൫.
നാനാവിധ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി, ധാരാളം ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, ഉത്തമമായ ആയുസ്സ് പ്രാപിച്ച്, ഭൂമിയുടെ രാജാവ് സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു.
ആയുരുത്തമമാസാദ്യ ഭോഗാനപി ച രാഘവ: । സ ന ശോച്യ: പിതാ താത: സ്വര്ഗത: സത്കൃത: സതാമ് ।। ൨.൧൦൫.
ഉത്തമമായ ആയുസ്സും ഭോഗങ്ങളും ലഭിച്ചിട്ടുള്ള രാഘവ, സന്മാർഗ്ഗികൾ ആദരിച്ച നമ്മുടെ അച്ഛൻ സ്വർഗത്തിൽ എത്തി; അതിനാൽ ദുഃഖിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല.
സ ജീര്ണം മാനുഷം ദേഹം പരിത്യജ്യ പിതാ ഹി ന: । ദൈവീമൃദ്ധിമനുപ്രാപ്തോ ബ്രഹ്മലോകവിഹാരിണീമ് ।। ൨.൧൦൫.
മാനുഷദേഹം പഴകിയപ്പോൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, നമ്മുടെ അച്ഛൻ ദൈവികമായ ഐശ്വര്യവും ബ്രഹ്മലോകവാസവും പ്രാപിച്ചു.
തം തു നൈവംവിധ: കശ്ചിത് പ്രാജ്ഞ: ശോചിതുമര്ഹതി । തദ്വിധോ യദ്വിധശ്ചാപി ശ്രുതവാന് ബുദ്ധിമത്തര: ।। ൨.൧൦൫.
ഇങ്ങനെയുള്ളവനോ മറ്റാരോ, കേട്ടും കൂടുതൽ ബുദ്ധിയുള്ളവനോ, ആരും ഇങ്ങനെ ദുഃഖിക്കേണ്ടതല്ല.
ഏതേ ബഹുവിധാ: ശോകാ വിലാപരുദിതേ തഥാ । വര്ജനീയാ ഹി ധീരേണ സര്വാവസ്ഥാസു ധീമതാ ।। ൨.൧൦൫.
ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പലവിധ ദുഃഖങ്ങളും വിലാപങ്ങളും കരച്ചിലും ധീരനും ബുദ്ധിമാനുമാകുന്നവൻ എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും ഒഴിവാക്കണം.
സ സ്വസ്ഥോ ഭവ മാശോചീര്യാത്വാ ചാവസ താം പുരീമ് । തഥാ പിത്രാ നിയുക്തോ ഽസി വശിനാ വദതാം വര ।। ൨.൧൦൫.
നീ മനസ്സിലുണ്ടാകുന്ന ദു:ഖം വിട്ട് മനസ്സു ശാന്തമാക്കണം, ആ നഗരത്തിൽ തന്നെ താമസിക്കണം. നമ്മുടെ അച്ഛൻ, വാക്കിലും പ്രവൃത്തിയിലും ഏറ്റവും ഉത്തമനായവൻ, നിന്നോട് ഇങ്ങനെ തന്നെ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
യത്രാഹമപി തേനൈവ നിയുക്ത: പുണ്യകര്മണാ । തത്രൈവാഹം കരിഷ്യാമി പിതുരാര്യ്യസ്യ ശാസനമ് ।। ൨.൧൦൫.
ഞാനും നമ്മുടെ പുണ്യവാൻ അച്ഛൻ നിർദ്ദേശിച്ച സ്ഥലത്താണ് അച്ഛന്റെ കല്പന അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാൻ പോകുന്നത്.
ന മയാ ശാസനം തസ്യ ത്യക്തും ന്യായ്യമരിന്ദമ । തത് ത്വയാപി സദാ മാന്യം സ വൈ ബന്ധു: സ ന: പിതാ ।। ൨.൧൦൫.
ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ, അച്ഛന്റെ കല്പന ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് എനിക്ക് യുക്തിയില്ലാത്തതാണ്. അച്ഛനെ നീയും എല്ലായ്പ്പോഴും ആദരിക്കണം; അവൻ നമ്മുടെ ബന്ധുവും അച്ഛനുമാണ്.
തദ്വച: പിതുരേവാഹം സമ്മതം ധര്മചാരിണ: । കര്മണാ പാലയിഷ്യാമി വനവാസേന രാഘവ ।। ൨.൧൦൫.
രാഘവാ, നന്മയുള്ള വഴിയിൽ നടക്കുന്ന അച്ഛന്റെ വാക്ക് പാലിക്കാൻ ഞാൻ വനവാസം സ്വീകരിക്കും.
ധീര്മികേണാനൃശംസേന നരേണ ഗുരുവര്ത്തിനാ । ഭവിതവ്യം നരവ്യാഘ്ര പരലോകം ജിഗീഷതാ ।। ൨.൧൦൫.
മനുഷ്യരിൽ സിംഹമായവനേ, പരലോകം നേടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ബുദ്ധിയും കരുണയും മൂപ്പന്മാരുടെ ഉപദേശം അനുസരിക്കുകയും വേണം.
ആത്മാനമനുതിഷ്ഠ ത്വം സ്വഭാവേന നരര്ഷഭ । നിശാമ്യ തു ശുഭം വൃത്തം പിതുര്ദശരഥസ്യ ന: ।। ൨.൧൦൫.
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നമ്മുടെ അച്ഛൻ ദശരഥന്റെ നല്ല പെരുമാറ്റം കേട്ട ശേഷം നീയും നിന്റെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ച് ജീവിക്കണം.
ഇത്യേവമുക്ത്വാ വചനം മഹാത്മാ പിതുര്നിദേശപ്രതിപാലനാര്ഥമ് । യവീയസം ഭ്രാതരമര്ഥവച്ച പ്രഭുര്മുഹൂര്താദ്വിരരാമ രാമ: ।। ൨.൧൦൫.
പിതാവിന്റെ കല്പന പാലിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യത്തിനായി മഹാത്മാവായ രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കുറച്ചു നേരം കഴിഞ്ഞ് തന്റെ ഇളയ സഹോദരനോടുള്ള വാക്ക് നിർത്തി.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ പഞ്ചോത്തരശതതമ: സര്ഗ:
ഇങ്ങനെ പുരാതനമായ മഹത്തായ വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ശ്രീമദ് അയോദ്ധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ നൂറ്റിയഞ്ചാം സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|ഷഡധികശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ഏവമുക്ത്വാ തു വിരതേ രാമേ വചനമര്ഥവത് । തതോ മന്ദാകിനീതീരേ രാമം പ്രകൃതിവത്സലമ് । ഉവാച ഭരതശ്ചിത്രം ധാര്മികോ ധാര്മികം വച: ।। ൨.൧൦൬.
രാമൻ അർത്ഥവത്തായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ് മൗനം പാലിച്ചപ്പോൾ, മന്ദാകിനി തീരത്ത് ജനങ്ങളെ സ്നേഹിക്കുന്ന രാമനോടു ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ഭരതൻ അതിശയകരമായ ധാർമ്മികമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കോ ഹി സ്യാദീദൃശോ ലോകേ യാദൃശസ്ത്വമരിന്ദമ । ന ത്വാം പ്രവ്യഥയേദ്ദു:ഖം പ്രീതിര്വാ ന പ്രഹര്ഷയേത് ।। ൨.൧൦൬.
ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ, ലോകത്ത് നിന്റെ പോലുള്ളവൻ ആരുണ്ടാകും? ദു:ഖം നിന്നെ അലട്ടുന്നില്ല, സന്തോഷം നിന്നെ അതിയായി ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നില്ല.
സമ്മതശ്ചാസി വൃദ്ധാനാം താംശ്ച പൃച്ഛസി സംശയാന് ।। ൨.൧൦൬.
നീ മൂപ്പന്മാരുടെ പ്രിയങ്കരനാണ്, സംശയങ്ങൾ വരുമ്പോൾ അവരോടു ചോദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
യഥാ മൃതസ്തഥാ ജീവന് യഥാ ഽസതി തഥാ സതി । യസ്യൈഷ ബുദ്ധിലാഭ: സ്യാത്പരിതപ്യേത കേന സ: ।। ൨.൧൦൬.
ജീവിച്ചാലും മരിച്ചാലും, ഉണ്ടായാലും ഇല്ലായാലും, ഇങ്ങനെ വിവേകം ഉള്ളവൻ എന്തിനാണ് ദു:ഖിക്കേണ്ടത്?
പരാവരജ്ഞോ യശ്ച സ്യാത്തഥാ ത്വം മനുജാധിപ । സ ഏവം വ്യസനം പ്രാപ്യ ന വിഷീദിതുമര്ഹതി ।। ൨.൧൦൬.
മനുഷ്യരിൽ രാജാവേ, ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതും അറിയുന്നവൻ, നിന്റെപോലെയുള്ളവൻ, ഇങ്ങനെയുള്ള ദുരിതം വന്നാലും ദു:ഖിക്കേണ്ടതില്ല.
അമരോപമ സത്ത്വസ്ത്വം മഹാത്മാ സത്യസങ്ഗര: । സര്വജ്ഞ: സര്വദര്ശീ ച ബുദ്ധിമാംശ്ചാസി രാഘവ ।। ൨.൧൦൬.
രാഘവാ, നീ അമരന്മാരെപ്പോലെയുള്ള സ്വഭാവമുള്ളവനും മഹാത്മാവും സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവനും ആണു; എല്ലാം അറിയുന്നവനും, എല്ലാം കാണുന്നവനും, ബുദ്ധിമാനുമാണ്.
ന ത്വാമേവങ്ഗുണൈര്യുക്തം പ്രഭവാഭവകോവിദമ് । അവിഷഹ്യതമം ദു:ഖമാസാദയിതുമര്ഹതി ।। ൨.൧൦൬.
സൃഷ്ടിയും നാശവും അറിയുന്ന, ഇങ്ങനെ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, അത്യന്തം സഹിക്കാനാവാത്ത ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടതല്ല.
പ്രോഷിതേ മയി യത്പാപം മാത്രാ മത്കാരണാത്കൃതമ് । ക്ഷുദ്രയാ തദനിഷ്ടം മേ പ്രസീദതു ഭവാന്മമ ।। ൨.൧൦൬.
എന്റെ അമ്മ, എന്റെ കാരണത്താൽ ഞാൻ അകലെ ആയിരിക്കുമ്പോൾ ചെയ്ത പാപം, അദാമര്യാദയായ ആ അമ്മ ചെയ്ത ദോഷം, മഹാനേ, ദയവായി അതിന് നീ എനിക്ക് ക്ഷമിക്കണം.
ധര്മബന്ധേന ബദ്ധോ ഽസ്മി തേനേമാം നേഹ മാതരമ് । ഹന്മി തീവ്രേണ ദണ്ഡേന ദണ്ഡാര്ഹാം പാപകാരിണീമ് ।। ൨.൧൦൬.
ധർമ്മബന്ധത്തിൽ പെട്ടതിനാൽ, ഈ അമ്മ ദോഷം ചെയ്തിട്ടും, അവളെ കഠിനമായ ശിക്ഷ നൽകുന്നില്ല.
കഥം ദശരഥാജ്ജാത: ശുദ്ധാഭിജനകര്മണ: । ജാനന് ധര്മമധര്മിഷ്ഠം കുര്യ്യാം കര്മ ജുഗുപ്സിതമ് ।। ൨.൧൦൬.
ശുദ്ധമായ വംശത്തും പ്രവൃത്തിയിലും ഉള്ള ദശരഥനിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഞാൻ, ധർമ്മം അറിയുന്നവൻ, എങ്ങനെ അദാർമ്മമായ, നിന്ദ്യമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യാൻ കഴിയും?
ഗുരു: ക്രിയാവാന് വൃദ്ധശ്ച രാജാ പ്രേത: പിതേതി ച । താതം ന പരിഗര്ഹേയം ദൈവതം ചേതി സംസദി ।। ൨.൧൦൬.
ഗുരുവിനെയും, പ്രവർത്തനശീലിയെയും, മൂത്തവരെയും, രാജാവിനെയും, മരിച്ച പിതാവിനെയും, ദൈവങ്ങളെപ്പോലെയും ഞാൻ ജനസമൂഹത്തിൽ ഒരിക്കലും കുറ്റം പറയില്ല.
കോ ഹി ധര്മാര്ഥയോര്ഹീനമീദൃശം കര്മ കില്ബിഷമ് । സ്ത്രിയാ: പ്രിയം ചികീര്ഷു: സന് കുര്യാദ്ധര്മജ്ഞ ധര്മവിത് ।। ൨.൧൦൬.
സ്ത്രീയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ധർമ്മവും ഉദ്ദേശവും ഇല്ലാത്ത പാപകരമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യാൻ ധർമ്മം അറിയുന്ന ഒരാൾക്ക് എങ്ങനെ കഴിയും?
അന്തകാലേ ഹി ഭൂതാനി മുഹ്യന്തീതി പുരാശ്രുതി: । രാജ്ഞൈവം കുര്വതാ ലോകേ പ്രത്യക്ഷം സാ ശ്രുതി: കൃതാ ।। ൨.൧൦൬.
ജീവിതാവസാനത്തിൽ ജീവികൾ ഭ്രമിതരാകുന്നു എന്നത് പുരാതനമായൊരു വിശ്വാസമാണ്; രാജാവ് ഇങ്ങനെ ചെയ്തതിലൂടെ ആ വിശ്വാസം നമ്മുടെ മുന്നിൽ തെളിയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സാധ്വര്ഥമഭിസന്ധായ ऺക്രോധാന്മോഹാച്ച സാഹസാത് । താതസ്യ യദതിക്രാന്തം പ്രത്യാഹരതു തദ്ഭവാന് ।। ൨.൧൦൬.
കോപത്താൽ, മോഹത്താൽ, അശ്രദ്ധയാൽ അച്ഛൻ ചെയ്ത തെറ്റായ കാര്യങ്ങൾ നീ ശരിയായത് ലക്ഷ്യമാക്കി പിൻവലിക്കണം.