ബഭൂവുര്യൂഥപശ്രേഷ്ഠാന് വീരാംശ്ചാജനയന് ഹരീന് । അന്യേ ഋക്ഷവതഃ പ്രസ്ഥാനുപതസ്ഥുഃ സഹസ്രശഃ ॥൧-൧൭-
അവർ സേനാനായകരിൽ ഏറ്റവും മുൻപന്തിയിലായവരായി; ധൈര്യശാലികളായ വാനരന്മാരെയും അവർ സൃഷ്ടിച്ചു; മറ്റുള്ളവരായിരക്കണക്കിന് പേർ കുരങ്ങുപോലെയുള്ളവരെ അനുഗമിച്ചു.
അന്യേ നാനാവിധാഞ്ഛൈലാന് കാനനാനി ച ഭേജിരേ । സൂര്യപുത്രം ച സുഗ്രീവം ശക്രപുത്രം ച വാലിനമ് ॥൧-൧൭-
മറ്റുള്ളവർ വിവിധ പർവതങ്ങളിലും കാടുകളിലും താമസിച്ചു; അവർ സൂര്യപുത്രനായ സുഗ്രീവനും ഇന്ദ്രപുത്രനായ വാലിയും സേവിച്ചു.
ഭ്രാതരാവുപതസ്ഥുസ്തേ സര്വേ ച ഹരിയൂഥപാഃ । നലം നീലം ഹനൂമന്തമന്യാംശ്ച ഹരിയൂഥപാന് ॥൧-൧൭-
അവരിൽ എല്ലാവരും ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാരെയും, കൂടാതെ നലനും നീലനും ഹനുമാനെയും മറ്റ് വാനരസേനാനികളെയും ചുറ്റിപ്പറ്റി നിന്നു.
തേ താര്ക്ഷ്യബലസമ്പന്നാഃ സര്വേ യുദ്ധവിശാരദാഃ । വിചരന്തോഽര്ദയന് സര്വാന് സിംഹവ്യാഘ്രമഹോരഗാന് ॥൧-൧൭-
അവർക്ക് എല്ലാവർക്കും ഗരുഡന്റെ ശക്തിയുണ്ടായിരുന്നു; യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യം; അവർ സിംഹങ്ങളെയും കടുവകളെയും വലിയ പാമ്പുകളെയും കീഴടക്കി സഞ്ചരിച്ചു.
മഹാബലോ മഹാബാഹുര്വാലീ വിപുലവിക്രമഃ । ജുഗോപ ഭുജവീര്യേണ ഋക്ഷഗോപുച്ഛവാനരാന് ॥൧-൧൭-
വലിയ ശക്തിയുള്ള, ദീർഘഭുജനായ വാലി, അത്യധികം വീര്യശാലിയായവൻ, കുരങ്ങുപോലെയുള്ള വാനരന്മാരെ തന്റെ ഭുജശക്തിയാൽ സംരക്ഷിച്ചു.
തൈരിയം പൃഥിവീ ശൂരൈഃ സപര്വതവനാര്ണവാ । കീര്ണാ വിവിധസംസ്ഥാനൈര്നാനാവ്യഞ്ജനലക്ഷണൈഃ ॥൧-൧൭-
ഈ വീരന്മാരാൽ പർവതങ്ങളോടും കാടുകളോടും സമുദ്രങ്ങളോടും കൂടിയ ഭൂമി വിവിധ രൂപങ്ങളിലായി നിറഞ്ഞു.
തൈര്മേഘവൃന്ദാചലകൂടസംനിഭൈ- :::ര്മഹാബലൈര്വാനരയൂഥപാധിപൈഃ ബഭൂവ ഭൂര്ഭീമശരീരരൂപൈഃ :::സമാവൃതാ രാമസഹായഹേതോഃ ॥൧-൧൭-
മേഘക്കൂട്ടങ്ങൾക്കും പർവതശിഖരങ്ങൾക്കും സമാനമായ ശക്തിയുള്ള വാനരസേനാനായകരാൽ, ഭയാനകമായ രൂപങ്ങളാൽ ഭൂമി രാമനെ സഹായിക്കാൻ നിറഞ്ഞു.
thumb|അഷ്ടാദശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ അഷ്ടാദശഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ഇപ്പോൾ പതിനെട്ടാം സർഗം കേൾക്കൂ.
നിര്വൃത്തേ തു ക്രതൌ തസ്മിന് ഹയമേധേ മഹാത്മനഃ । പ്രതിഗൃഹ്യമരാ ഭാഗാന് പ്രതിജഗ്മുര്യഥാഗതമ് ॥൧-൧൮-
ആ മഹാത്മാവിന്റെ അശ്വമേധയാഗം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ ഭാഗം സ്വീകരിച്ച് വന്നതുപോലെ മടങ്ങി.
സമാപ്തദീക്ഷാനിയമഃ പത്നീഗണസമന്വിതഃ । പ്രവിവേശ പുരീം രാജാ സഭൃത്യബലവാഹനഃ ॥൧-൧൮-
വ്രതവും ആചാരങ്ങളും പൂർത്തിയാക്കി, ഭാര്യമാരോടൊപ്പം രാജാവ് ഭൃത്യന്മാരും സൈന്യവും വാഹനങ്ങളും കൂട്ടി നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
യഥാര്ഹം പൂജിതാസ്തേന രാജ്ഞാ വൈ പൃഥിവീശ്വരാഃ । മുദിതാഃ പ്രയയുര്ദേശാന് പ്രണമ്യ മുനിപുംഗവമ് ॥൧-൧൮-
രാജാവിന്റെ യോജിച്ച ആദരവു ലഭിച്ച ഭൂമിയുടെ ഭരണാധികാരികൾ സന്തോഷത്തോടെ ആ മഹർഷിയെ വന്ദിച്ച് ഓരോരുത്തരുടെയും ദേശങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.
ശ്രീമതാം ഗച്ഛതാം തേഷാം സ്വഗൃഹാണി പുരാത് തതഃ । ബലാനി രാജ്ഞാം ശുഭ്രാണി പ്രഹൃഷ്ടാനി ചകാശിരേ ॥൧-൧൮-
അവരെല്ലാം തങ്ങളുടെ നഗരങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ രാജാക്കന്മാരുടെ ഭംഗിയാർന്ന സൈന്യങ്ങൾ ആനന്ദത്തോടെ പ്രകാശിച്ചു.
ഗതേഷു പൃഥിവീശേഷു രാജാ ദശരഥഃ പുനഃ । പ്രവിവേശ പുരീം ശ്രീമാന് പുരസ്കൃത്യ ദ്വിജോത്തമാന് ॥൧-൧൮-
ഭൂമിയുടെ ഭരണാധികാരികൾ പുറപ്പെട്ടതിനു ശേഷം, മഹത്വമുള്ള ദശരഥൻ മുൻപിൽ പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാരെ കൂട്ടി തന്റെ നഗരം പ്രവേശിച്ചു.
ശാന്തയാ പ്രയയൌ സാര്ധമൃശഷ്യശൃങ്ഗഃ സുപൂജിതഃ । അമുഗമ്യമാനോ രാജ്ഞാ ച സാനുയാത്രേണ ധീമതാ ॥൧-൧൮-
ഋശ്യശൃംഗൻ വലിയ ആദരവോടെ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ട് ശാന്തയോടൊപ്പം തന്റെ കൂട്ടുകാരോടുകൂടി രാജാവിന്റെ നിർബന്ധം ഇല്ലാതെ യാത്രയായി.
ഏവം വിസൃജ്യ താന് സര്വാന് രാജാ സമ്പൂര്ണമാനസഃ । ഉവാസ സുഖിതസ്തത്ര പുത്രോത്പത്തിം വിചിന്തയന് ॥൧-൧൮-
അവരെല്ലാം വിടവാങ്ങിയ ശേഷം, രാജാവ് മനസ്സിൽ നിറവോടെ അവിടെ സന്തോഷത്തോടെ ഇരുന്നു, പുത്രജനനത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു.
തതോ യജ്ഞേ സമാപ്തേ തു ഋതൂനാം ഷട് സമത്യയുഃ । തതശ്ച ദ്വാദശേ മാസേ ചൈത്രേ നാവമികേ തിഥൌ ॥൧-൧൮-
യാഗം പൂർത്തിയായതിനു ശേഷം ആറു ঋതുക്കൾ കടന്നു; പിന്നെ പന്ത്രണ്ടാം മാസമായ ചൈത്രത്തിൽ, ഒമ്പതാം തീയതിയിൽ—
നക്ഷത്രേഽദിതിദൈവത്യേ സ്വോച്ചസംസ്ഥേഷു പഞ്ചസു । ഗ്രഹേഷു കര്കടേ ലഗ്നേ വാക്പതാവിന്ദുനാ സഹ ॥൧-൧൮-
ആദിതിയുടെ നക്ഷത്രമായ പുനർവസു ഉദയത്തിൽ, അഞ്ചു ഗ്രഹങ്ങളും ഉച്ചസ്ഥിതിയിൽ, ഗുരുവും ചന്ദ്രനും കർക്കടക ലഗ്നത്തിൽ ഒന്നിച്ച് നില്ക്കുമ്പോൾ—
പ്രോദ്യമാനേ ജഗന്നാഥം സര്വലോകനമസ്കൃതമ് । കൌസല്യാജനയദ് രാമം ദിവ്യലക്ഷണസംയുതമ് ॥൧-൧൮-
ലോകമാകെ വന്ദിക്കുന്ന സർവ്വലോകനാഥൻ ഉദയിക്കുന്ന സമയത്ത്, കൗസല്യ ദിവ്യലക്ഷണങ്ങളുള്ള രാമനെ പ്രസവിച്ചു.
വിഷ്ണോരര്ധം മഹാഭാഗം പുത്രമൈക്ഷ്വാകുനന്ദനമ് । ലോഹിതാക്ഷം മഹാബാഹും രക്തോഷ്ഠം ദുന്ദുഭിസ്വനമ് ॥൧-൧൮-
അവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ പാതിയായിരുന്നു, മഹത്തായ തേജസ്സോടെ, ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ ആനന്ദം, ചുവപ്പുനേത്രൻ, ദീർഘബാഹു, ചുവന്ന അധരങ്ങൾ, മൃദംഗനാദംപോലുള്ള ശബ്ദം—all.
കൌസല്യാ ശുശുഭേ തേന പുത്രേണാമിതതേജസാ । യഥാ വരേണ ദേവാനാമദിതിര്വജ്രപാണിനാ ॥൧-൧൮-
അപരിമിതമായ തേജസ്സുള്ള ആ പുത്രനാൽ കൗസല്യ ദീപ്തിയായി; ദേവതകളിൽ വജ്രായുധധാരി ഇന്ദ്രനാൽ ആദിതി എങ്ങനെയോ അതുപോലെ.
ഭരതോ നാമ കൈകേയ്യാം ജജ്ഞേ സത്യപരാക്രമഃ । സാക്ഷാദ് വിഷ്ണോശ്ചതുര്ഭാഗഃ സര്വൈഃ സമുദിതോ ഗുണൈഃ ॥൧-൧൮-
കൈകേയിയിൽ നിന്ന് സത്യപരാക്രമിയുമായ ഭരതൻ ജനിച്ചു; അവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ നാലിൽ ഒരു ഭാഗം, എല്ലാ ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞവൻ.
അഥ ലക്ഷ്മണശത്രുഘ്നൌ സുമിത്രാജനയത് സുതൌ । വീരൌ സര്വാസ്ത്രകുശലൌ വിഷ്ണോരര്ധസമന്വിതൌ ॥൧-൧൮-
അതിനുശേഷം സുമിത്ര രണ്ടു പുത്രന്മാരായ ലക്ഷ്മണനും ശത്രുഘ്നനും പ്രസവിച്ചു; അവർ വീരരും എല്ലാ ആയുധവിദ്യകളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും വിഷ്ണുവിന്റെ പാതി ശക്തിയുള്ളവരുമായിരുന്നു.
പുഷ്യേ ജാതസ്തു ഭരതോ മീനലഗ്നേ പ്രസന്നധീഃ । സാര്പേ ജാതൌ തു സൌമിത്രീ കുലീരേഽഭ്യുദിതേ രവൌ ॥൧-൧൮-
ഭരതൻ ശാന്തമായ മനസ്സോടെ പുഷ്യനക്ഷത്രത്തിൽ മീനലഗ്നത്തിൽ ജനിച്ചു; സുമിത്രയുടെ പുത്രന്മാർ ആശ്ലേഷാനക്ഷത്രത്തിൽ കർക്കടക ലഗ്നത്തിൽ സൂര്യൻ ഉദയിക്കുമ്പോൾ ജനിച്ചു.
രാജ്ഞഃ പുത്രാ മഹാത്മാനശ്ചത്വാരോ ജജ്ഞിരേ പൃഥക് । ഗുണവന്തോഽനുരൂപാശ്ച രുച്യാ പ്രോഷ്ഠപദോപമാഃ ॥൧-൧൮-
രാജാവിന്റെ മഹാത്മാക്കളായ നാലു പുത്രന്മാർ വേറേ വേറെയായി ജനിച്ചു; അവർ ഗുണസമ്പന്നരും രൂപത്തിൽ യോജിച്ചവരും, ഭംഗിയിൽ പ്രോഷ്ഠപദ നക്ഷത്രങ്ങളോട് തുല്യരുമായിരുന്നു.
ജഗുഃ കലം ച ഗന്ധര്വാ നനൃതുശ്ചാപ്സരോഗണാഃ । ദേവദുന്ദുഭയോ നേദുഃ പുഷ്പവൃഷ്ടിശ്ച ഖാത് പതത് ॥൧-൧൮-
ഗന്ധർവന്മാർ മധുരമായി പാടുകയും, അപ്സരസുകൾ നൃത്തം ചെയ്യുകയും, ദേവദുന്ദുഭികൾ മുഴക്കുകയും, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് പുഷ്പവൃഷ്ടി വീഴുകയും ചെയ്തു.
ഗായനൈശ്ച വിരാവിണ്യോ വാദനൈശ്ച തഥാപരൈഃ । വിരേജുര്വിപുലാസ്തത്ര സര്വരത്നസമന്വിതാഃ ॥൧-൧൮-
മധുരഗാനവും മറ്റും സംഗീതോപകരണങ്ങളുടെ ശബ്ദവും അവിടെയുള്ള വിശാലവും രത്നഭൂഷിതവുമായ മന്ദിരങ്ങൾ മുഴുവൻ നിറച്ചു.
പ്രദേയാംശ്ച ദദൌ രാജാ സൂതമാഗധവന്ദിനാമ് । ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ദദൌ വിത്തമ് ഗോധനാനി സഹസ്രശഃ ॥൧-൧൮-
രാജാവ് സൂതന്മാർക്കും മാഗധന്മാർക്കും വന്ദിന്മാർക്കും സമ്മാനങ്ങൾ നൽകി; ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ധനവും ആയിരക്കണക്കിന് പശുക്കളും നൽകി.
അതീത്യൈകാദശാഹം തു നാമകര്മ തഥാകരോത് । ജ്യേഷ്ഠം രാമം മഹാത്മാനം ഭരതം കൈകയീസുതമ് ॥൧-൧൮-
പതിനൊന്ന് ദിവസം കഴിഞ്ഞ്, രാജാവ് തന്റെ പുത്രന്മാർക്കായി നാമകരണ ചടങ്ങ് നടത്തി; മൂത്തവനായ മഹാത്മാവായ രാമനും കൈകേയിയുടെ പുത്രനായ ഭരതനും.
സൌമിത്രിം ലക്ഷ്മണമിതി ശത്രുഘ്നമപരം തഥാ । വസിഷ്ഠഃ പരമപ്രീതോ നാമാനി കുരുതേ തദാ ॥൧-൧൮-
വസിഷ്ഠൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ സൌമിത്രിയെ ലക്ഷ്മണൻ എന്നും മറ്റൊരാളെ ശത്രുഘ്നൻ എന്നും പേരിട്ടു.
ബ്രാഹ്മണാന് ഭോജയാമാസ പൌരാജാനപദാനപി । അദദദ് ബ്രാഹ്മണാനാം ച രത്നൌഘമലം ബഹു ॥൧-൧൮-
അവൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും നഗരവാസികളെയും ദേശവാസികളെയും ഉണ്ണിച്ചു; ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ധാരാളം വിലയേറിയ രത്നങ്ങളും നൽകി.