തദാനുപൂര്വ്യാ യുക്തം ച യുക്തം ചാത്മനി മാനദ । രാജ്യം പ്രാപ്നുഹി ധര്മേണ സകാമാന് സുഹൃദ: കുരു ।। ൨.൧൦൪.
അതുകൊണ്ട്, മാനം നൽകുന്നവനേ, നീ യുക്തമായ രീതിയിൽ, ധർമ്മം പാലിച്ച് രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കണം, സുഹൃത്തുക്കളെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം.
ഭവത്വവിധവാ ഭൂമി: സമഗ്രാ പതിനാ ത്വയാ । ശശിനാ വിമലേനേവ ശാരദീ രജനീ യഥാ ।। ൨.൧൦൪.
നിന്റെ ഭരണത്തിൽ ഭൂമി ഇനി വിധവയാകാതിരിക്കട്ടെ; ശുദ്ധമായ ചന്ദ്രനാൽ ശോഭിക്കുന്ന ശരദ്കാലത്തിലെ രാത്രിപോലെ.
ഏഭിശ്ച സചിവൈ: സാര്ദ്ധം ശിരസാ യാചിതോ മയാ । ഭ്രാതു: ശിഷ്യസ്യ ദാസസ്യ പ്രസാദം കര്ത്തുമര്ഹസി ।। ൨.൧൦൪.
ഈ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ഞാൻ തലവാഴ്ത്തി നിന്നോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു; സഹോദരനും ശിഷ്യനും ദാസനുമായ എന്നോട് നീ ദയ കാണിക്കണം.
തദിദം ശാശ്വതം പിത്ര്യം സര്വം പ്രകൃതിമണ്ഡലമ് । പൂജിതം പുരുഷവ്യാഘ്ര നാതിക്രമിതുമര്ഹസി ।। ൨.൧൦൪.
അതുകൊണ്ട്, പുരുഷസിംഹനേ, പിതൃപരമ്പരയായി ആദരിക്കപ്പെട്ട ഈ ശാശ്വതമായ പ്രജാസമൂഹത്തെ നീ മറികടക്കരുത്.
ഏവമുക്ത്വാ മഹാബാഹു: സബാഷ്പ: കൈകയീസുത: । രാമസ്യ ശിരസാ പാദൌ ജഗ്രാഹ വിധിവത്പുന: ।। ൨.൧൦൪.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ശക്തനായ കൈകേയിയുടെ മകൻ കണ്ണീരോടെ വീണ്ടും രാമന്റെ കാലുകൾ തലകൊണ്ട് വിനയപൂർവ്വം പിടിച്ചു.
തം മത്തമിവ മാതങ്ഗം നി:ശ്വസന്തം പുന:പുന: । ഭ്രാതരം ഭരതം രാമ: പരിഷ്വജ്യേദമബ്രവീത് ।। ൨.൧൦൪.
മദംപിടിച്ച കാളയെപ്പോലെ വീണ്ടും വീണ്ടും ദുഃഖത്തോടെ ഉച്ചസ്വസനം ചെയ്യുന്ന സഹോദരനായ ഭരതനെ രാമൻ അണച് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കുലീന: സത്ത്വസമ്പന്നസ്തേജസ്വീ ചരിതവ്രത: । രാജ്യഹേതോ: കഥം പാപമാചരേത്ത്വദ്വിധോ ജന: ।। ൨.൧൦൪.
നല്ല വംശത്തിൽ ജനിച്ച, സദ്ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, തേജസ്സുള്ള, വ്രതനിഷ്ഠയുള്ള നീ രാജ്യം ലഭിക്കാനായി എങ്ങനെയാണ് പാപം ചെയ്യാൻ കഴിയുക?
ന ദോഷം ത്വയി പശ്യാമി സൂക്ഷ്മമപ്യരിസൂദന । ന ചാപി ജനനീം ബാല്യാത്ത്വം വിഗര്ഹിതുമര്ഹസി ।। ൨.൧൦൪.
ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ, ഞാൻ നിന്നിൽ ചെറിയൊരു കുറ്റം പോലും കാണുന്നില്ല. അമ്മയുടെ അജ്ഞതയെ കാരണം നീ അവളെ കുറ്റപ്പെടുത്തേണ്ടതുമില്ല.
കാമകാരോ മഹാപ്രാജ്ഞ ഗുരൂണാം സര്വദാ ഽനഘ । ഉപപന്നേഷു ദാരേഷു പുത്രേഷു ച വിധീയതേ ।। ൨.൧൦൪.
ഏറ്റവും ജ്ഞാനമുള്ളവനേ, പാപരഹിതനേ, ഗുരുക്കന്മാരുടെ ഇച്ഛയെ എപ്പോഴും പാലിക്കണം, പ്രത്യേകിച്ച് ഭർത്താവിനെയും മക്കളെയും സംബന്ധിച്ച കാര്യങ്ങളിൽ.
വയമസ്യ യഥാ ലോകേ സങ്ഖ്യാതാ: സൌമ്യ സാധുഭി: । ഭാര്യ്യാ: പുത്രാശ്ച ശിഷ്യാശ്ച ത്വമനു ജ്ഞാതുമര്ഹസി ।। ൨.൧൦൪.
സൗമ്യനേ, ഈ ലോകത്ത് നന്മയുള്ളവർ നമ്മെ ഭാര്യമാർ, മക്കൾ, ശിഷ്യന്മാർ എന്നിങ്ങനെ എണ്ണുന്നതുപോലെ നീയും അങ്ങനെ തന്നെ മനസ്സിലാക്കണം.
വനേ വാ ചീരവസനം സൌമ്യ കൃഷ്ണാജിനാമ്ബരമ് । രാജ്യേ വാപി മഹാരാജോ മാം വാസയിതുമീശ്വര: ।। ൨.൧൦൪.
സൗമ്യനേ, ഞാൻ കാടിൽ ചീര ധരിച്ച് കൃഷ്ണമൃഗചർമ്മം ധരിച്ചാലും, രാജ്യം ഭരിക്കുന്ന മഹാരാജാവായാലും, എവിടെയായാലും എനിക്ക് താമസിക്കേണ്ടത് അവൻ തീരുമാനിക്കട്ടെ.
യാവത്പിതരി ധര്മജ്ഞേ ഗൌരവം ലോകസത്കൃതമ് । താവദ്ധര്മഭൃതാം ശ്രേഷ്ഠ ജനന്യാമപി ഗൌരവമ് ।। ൨.൧൦൪.
ലോകം ആദരിക്കുന്ന ധർമ്മജ്ഞനായ പിതാവിനോടുള്ള ആദരം എത്രത്തോളം ഉണ്ടോ, അതുപോലെ തന്നെ, ധർമ്മനിഷ്ഠരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നീ അമ്മയോടും ആദരം പുലർത്തണം.
ഏതാഭ്യാം ധര്മശീലാഭ്യാം വനം ഗച്ഛേതി രാഘവ । മാതാപിതൃഭ്യാമുക്തോ ഽഹം കഥമന്യത് സമാചരേ ।। ൨.൧൦൪.
രാഘവ, ഈ രണ്ടു ധർമ്മപരമായ മാതാപിതാക്കൾ എന്നെ കാടിലേക്ക് പോകാൻ പറഞ്ഞതുകൊണ്ട്, ഞാൻ മറ്റെന്തെങ്കിലും ചെയ്യാൻ എങ്ങനെ കഴിയും?
ത്വയാ രാജ്യമയോധ്യായാം പ്രാപ്തവ്യം ലോകസത്കൃതമ് । വസ്തവ്യം ദണ്ഡകാരണ്യേ മയാ വല്കലവാസസാ ।। ൨.൧൦൪.
ലോകം ആദരിക്കുന്ന അയോധ്യാരാജ്യം നിനക്ക് ലഭിക്കണം; ഞാൻ വൽക്കലധാരിയായി ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ താമസിക്കണം.
ഏവം കൃത്വാ മഹാരാജോ വിഭാഗം ലോകസന്നിധൌ । വ്യാദിശ്യ ച മഹാതേജാ ദിവം ദശരഥോ ഗത: ।। ൨.൧൦൪.
ഇങ്ങനെ മഹാരാജാവ് ജനങ്ങൾക്കുമുന്നിൽ വിഭജനം നടത്തി, മഹാതേജസ്സോടെ കല്പനകൾ നൽകി, ദിവ്യലോകത്തേക്ക് പോയി.
സ ച പ്രമാണം ധര്മാത്മാ രാജാ ലോകഗുരുസ്തവ । പിത്രാ ദത്തം യഥാഭാഗമുപഭോക്തും ത്വമര്ഹസി ।। ൨.൧൦൪.
നിന്റെ പിതാവായ ധർമ്മാത്മാവും ലോകഗുരുവുമായ രാജാവാണ് ഇതിന് പ്രമാണം; പിതാവു നിനക്ക് നൽകിയ ഭാഗം നീ അനുഭവിക്കണം.
ചതുര്ദശസമാ: സൌമ്യ ദണ്ഡകാരണ്യമാശ്രിത: । ഉപഭോക്ഷ്യേ ത്വഹം ദത്തം ഭാഗം പിത്രാ മഹാത്മനാ ।। ൨.൧൦൪.
സൗമ്യനേ, പതിനാലു വർഷം ഞാൻ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ താമസിച്ച്, മഹാത്മാവായ പിതാവു നൽകിയ ഭാഗം അനുഭവിക്കും.
യദബ്രവീന്മാം നരലോകസത്കൃത: പിതാ മഹാത്മാ വിബുധാധിപോപമ: । തദേവ മന്യേ പരമാത്മനോ ഹിതം ന സര്വലോകേശ്വരഭാവമപ്യഹമ് ।। ൨.൧൦൪.
ലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന മഹാത്മാവായ പിതാവ് എനിക്ക് പറഞ്ഞത് തന്നെയാണ് ഞാൻ പരമഹിതം എന്ന് കരുതുന്നത്; എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെ അധിപതിത്വം പോലും അതിനേക്കാൾ ഞാൻ വിലയിടുന്നില്ല.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുരധികശതതമ: സര്ഗ:
ഇങ്ങനെ വാല്മീകിമുനി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ ശ്രീമദായോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ നൂറ്റിനാലാമത്തെ സർഗ്ഗം സമാപിച്ചു.
thumb|പഞ്ചാധികശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center തത: പുരുഷസിംഹാനാം വൃതാനാം തൈ: സുഹൃദ്ഗണൈ: । ശോചതാമേവ രജനീ ദു:ഖേന വ്യത്യവര്ത്തത ।। ൨.൧൦൫.
അങ്ങനെ, സിംഹസദൃശരായ പുരുഷന്മാരും അവരുടെ സുഹൃദ് കൂട്ടരും ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, ആ രാത്രി ദുഃഖത്തോടെ കടന്നു പോയി.
രജന്യാം സുപ്രഭാതായാം ഭ്രാതരസ്തേ സുഹൃദ്വൃതാ: । മന്ദാകിന്യാം ഹുതം ജപ്യം കൃത്വാ രാമമുപാഗമന് ।। ൨.൧൦൫.
രാത്രി കഴിഞ്ഞ് സൂര്യപ്രകാശം നിറഞ്ഞപ്പോൾ, സഹോദരന്മാർ സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം മന്ദാകിനിയിൽ ഹോമവും ജപവും നടത്തി രാമനെ സമീപിച്ചു.
തൂഷ്ണീം തേ സമുപാസീനാ ന കശ്ചിത്കിഞ്ചിദബ്രവീത് । ഭരതസ്തു സുഹൃന്മധ്യേ രാമം വചനമബ്രവീത് ।। ൨.൧൦൫.
അവർ എല്ലാവരും ശാന്തമായി ഇരുന്നു; ആരും ഒരു വാക്കും പറഞ്ഞു ഇല്ല. എന്നാൽ സുഹൃത്തുക്കളുടെ ഇടയിൽ ഭരതൻ രാമനോട് സംസാരിച്ചു.
സാന്ത്വിതാ മാമികാ മാതാ ദത്തം രാജ്യമിദം മമ । തദ്ദദാമി തവൈവാഹം ഭുങ്ക്ഷ്വ രാജ്യമകണ്ടകമ് ।। ൨.൧൦൫.
എന്റെ അമ്മ മനസ്സുതീർന്ന് ഈ രാജ്യം എനിക്കു നൽകിയിരിക്കുന്നു. ഞാൻ അതു നിനക്കു നൽകുന്നു. നീ ആശങ്കയില്ലാതെ ഈ രാജ്യം ഭരിക്കൂ.
മഹതേവാമ്ബുവേഗേന ഭിന്ന: സേതുര്ജലാഗമേ । ദുരാവാരം ത്വദന്യേന രാജ്യഖണ്ഡമിദം മഹത് ।। ൨.൧൦൫.
വലിയ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ ഒരു തടയണ പൊട്ടുന്നതുപോലെ, ഈ വലിയ രാജ്യം നിനക്കല്ലാതെ മറ്റാരും പിടിച്ചു നിൽക്കാൻ കഴിയില്ല.
ഗതിം ഖര ഇവാശ്വസ്യ താര്ക്ഷ്യസ്യേവ പതത്ऺിത്രണ: । അനുഗന്തും ന ശക്തിര്മേ ഗതിം തവ മഹീപതേ ।। ൨.൧൦൫.
കുതിരയുടെ ഓട്ടംപോലോ, ഗരുഡന്റെ പറക്കലുപോലോ പിന്തുടരാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ, മഹാരാജാവേ, ഞാൻ നിന്റെ വഴിയെ പിന്തുടരാൻ കഴിയുന്നില്ല.
സുജീവം നിത്യശസ്തസ്യ യ: പരൈരുപജീവ്യതേ । രാമ തേന തു ദുര്ജീവം യ: പരാനുപജീവതി ।। ൨.൧൦൫.
മറ്റുള്ളവരുടെ സഹായത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവന് എളുപ്പം ജീവിക്കാം; എന്നാൽ, രാമാ, മറ്റുള്ളവരെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നവന് അത്ര എളുപ്പമല്ല.
യഥാ തു രോപിതോ വൃക്ഷ: പുരുഷേണ വിവര്ദ്ധിത: । ഹ്രസ്വകേന ദുരാരോഹോ രൂഢസ്കന്ധോ മഹാദ്രുമ: ।। ൨.൧൦൫.
ഒരു മനുഷ്യൻ നടുവിൽ വച്ചു വളർത്തിയ വൃക്ഷം വളർന്ന് കട്ടിയുള്ള തണ്ടായി ഉയരുമ്പോൾ, ചെറിയവൻക്ക് അതിൽ കയറിയെത്താൻ കഴിയില്ലല്ലോ.
സ യഥാ പുഷ്പിതോ ഭൂത്വാ ഫലാനി ന വിദര്ശയേത് । സ താം നാനുഭവേത്പ്രീതിം യസ്യ ഹേതോ: പ്രരോപിത: ।। ൨.൧൦൫.
അങ്ങനെ, ആ വൃക്ഷം പൂക്കളോടെ നിറഞ്ഞ് ഫലങ്ങൾ നൽകാതിരുന്നാൽ, അതു നടുവച്ചവന് ആനന്ദം അനുഭവിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ഏഷോപമാ മഹാബാഹോ തമര്ഥം വേത്തുമര്ഹസി । യദി ത്വമസ്മാന് വൃഷഭോ ഭര്ത്താ ഭൃത്യാന്ന ശാധി ഹി ।। ൨.൧൦൫.
ഇതാണ് ആ ഉപമ, മഹാബാഹുവേ; അതിന്റെ അർത്ഥം നീ മനസ്സിലാക്കണം. നീ ഞങ്ങളുടെ നേതാവാണെങ്കിൽ, ദയവായി ഭൃത്യന്മാരെ ഭരിക്കരുത്.
ശ്രേണയസ്ത്വാം മഹാരാജ പശ്യന്ത്വഗ്ര്യാശ്ച സര്വശ: । പ്രതപന്തമിവാദിത്യം രാജ്യേ സ്ഥിതമരിന്ദമമ് ।। ൨.൧൦൫.
മഹാരാജാവേ, രാജ്യം ഭരിക്കുന്നവനായി ശത്രുക്കളാൽ ജയിക്കാനാകാത്തവനായി, പ്രകാശിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ നിന്നെ നഗരത്തിലെ പ്രമുഖരും ജനങ്ങളും കാണട്ടെ.