ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ ത്ര്യുത്തരശതതമ: സര്ഗ:
ഇങ്ങനെ പുരാതനവും മഹത്വമുള്ള വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ ശ്രീമദ്അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ നൂറ് മൂന്നാം സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|ചതുരധികശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center തം തു രാമ: സമാജ്ഞായ ഭ്രാതരം ഗുരുവത്സലമ് । ലക്ഷ്മണേന സഹ ഭ്രാത്രാ പ്രഷ്ടും സമുപചക്രമേ ।। ൨.൧൦൪.
അപ്പോൾ രാമൻ, ഗുരുവിനോടു വലിയ സ്നേഹം പുലർത്തുന്ന സഹോദരനെ മനസ്സിലാക്കി, സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം അവനെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.
കിമേതദിച്ഛേയമഹം ശ്രോതും പ്രവ്യാഹൃതം ത്വയാ । യസ്മാത്ത്വമാഗതോ ദേശമിമം ചീരജടാജിനീ ।। ൨.൧൦൪.
നീ പറഞ്ഞത് എന്താണെന്ന് ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ചീരയും ജടയും ധരിച്ച് നീ ഈ സ്ഥലത്തേക്ക് എന്തിനാണ് വന്നത് എന്നതും അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
കിം നിമിത്തമിമം ദേശം കൃഷ്ണാജിനജടാധര: । ഹിത്വാ രാജ്യം പ്രവിഷ്ടസ്ത്വം തത്സര്വം വക്തുമര്ഹസി ।। ൨.൧൦൪.
കറുത്ത മയില്പ്പട്ടയും ജടയും ധരിച്ച് രാജ്യം വിട്ട് നീ ഈ കാടിലേക്ക് എന്തിനാണ് വന്നത്? അതെല്ലാം നീ എനിക്ക് പറയണം.
ഇത്യുക്ത: കൈകയീപുത്ര: കാകുത്സ്ഥേന മഹാത്മനാ । പ്രഗൃഹ്യ ബലവദ്ഭൂയ: പ്രാഞ്ജലിര്വാക്യമബ്രവീത് ।। ൨.൧൦൪.
ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവായ കാകുത്സ്ഥവംശജനായ രാമൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, കൈകേയിയുടെ മകൻ ഭരതൻ, കൈകൾ ചേർത്ത് വലിയ ആത്മാർത്ഥതയോടെ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
ആര്യ്യം താത: പരിത്യജ്യ കൃത്വാ കര്മ സുദുഷ്കരമ് । ഗത: സ്വര്ഗം മഹാബാഹു: പുത്രശോകാഭിപീഡിത: ।। ൨.൧൦൪.
നമ്മുടെ പിതാവ്, വളരെ കഠിനമായ ഒരു കര്മ്മം ചെയ്തു, മകനോടുള്ള ദുഃഖത്തിൽ പീഡിതനായി ജീവൻ ഉപേക്ഷിച്ച് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയി.
സ്ത്രിയാ നിയുക്ത: കൈകേയ്യാ മമ മാത്രാ പരന്തപ । ചകാര സുമഹത്പാപമിദമാത്മയശോഹരമ് ।। ൨.൧൦൪.
എന്റെ അമ്മയായ കൈകേയിയുടെ പ്രേരണയിൽ, പിതാവ് തന്റെ മാനത്തെ നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്ന വലിയൊരു പാപം ചെയ്തു.
സാ രാജ്യഫലമപ്രാപ്യ വിധവാ ശോകകര്ശിതാ । പതിഷ്യതി മഹാഘോരേ നിരയേ ജനനീ മമ ।। ൨.൧൦൪.
അവൾ, എന്റെ അമ്മ, രാജ്യം ലഭിക്കാതെ, വിധവയായി ദുഃഖത്തിൽ കിടന്ന്, ഭയങ്കരമായ നരകത്തിലേക്ക് വീഴും.
തസ്യ മേ ദാസഭൂതസ്യ പ്രസാദം കര്ത്തുമര്ഹസി । അഭിഷിഞ്ചസ്വ ചാദ്യൈവ രാജ്യേനപ മഘവാനിവ ।। ൨.൧൦൪.
അതിനാൽ, ഞാൻ ദാസനായി നിന്നോട് കൃപ ചോദിക്കുന്നു; മാഘവൻ രാജാവായതുപോലെ, നീ ഇന്നുതന്നെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യണം.
ഇമാ: പ്രകൃതയ: സര്വാ വിധവാ മാതരശ്ച യാ: । ത്വത്സകാശമനുപ്രാപ്താ: പ്രസാദം കര്ത്തുമര്ഹസി ।। ൨.൧൦൪.
ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്ന എല്ലാ പ്രജകളും വിധവയായ അമ്മമാരും നിന്റെ കൃപയ്ക്ക് അർഹരാണ്.
തദാനുപൂര്വ്യാ യുക്തം ച യുക്തം ചാത്മനി മാനദ । രാജ്യം പ്രാപ്നുഹി ധര്മേണ സകാമാന് സുഹൃദ: കുരു ।। ൨.൧൦൪.
അതുകൊണ്ട്, മാനം നൽകുന്നവനേ, നീ യുക്തമായ രീതിയിൽ, ധർമ്മം പാലിച്ച് രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കണം, സുഹൃത്തുക്കളെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം.
ഭവത്വവിധവാ ഭൂമി: സമഗ്രാ പതിനാ ത്വയാ । ശശിനാ വിമലേനേവ ശാരദീ രജനീ യഥാ ।। ൨.൧൦൪.
നിന്റെ ഭരണത്തിൽ ഭൂമി ഇനി വിധവയാകാതിരിക്കട്ടെ; ശുദ്ധമായ ചന്ദ്രനാൽ ശോഭിക്കുന്ന ശരദ്കാലത്തിലെ രാത്രിപോലെ.
ഏഭിശ്ച സചിവൈ: സാര്ദ്ധം ശിരസാ യാചിതോ മയാ । ഭ്രാതു: ശിഷ്യസ്യ ദാസസ്യ പ്രസാദം കര്ത്തുമര്ഹസി ।। ൨.൧൦൪.
ഈ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ഞാൻ തലവാഴ്ത്തി നിന്നോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു; സഹോദരനും ശിഷ്യനും ദാസനുമായ എന്നോട് നീ ദയ കാണിക്കണം.
തദിദം ശാശ്വതം പിത്ര്യം സര്വം പ്രകൃതിമണ്ഡലമ് । പൂജിതം പുരുഷവ്യാഘ്ര നാതിക്രമിതുമര്ഹസി ।। ൨.൧൦൪.
അതുകൊണ്ട്, പുരുഷസിംഹനേ, പിതൃപരമ്പരയായി ആദരിക്കപ്പെട്ട ഈ ശാശ്വതമായ പ്രജാസമൂഹത്തെ നീ മറികടക്കരുത്.
ഏവമുക്ത്വാ മഹാബാഹു: സബാഷ്പ: കൈകയീസുത: । രാമസ്യ ശിരസാ പാദൌ ജഗ്രാഹ വിധിവത്പുന: ।। ൨.൧൦൪.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ശക്തനായ കൈകേയിയുടെ മകൻ കണ്ണീരോടെ വീണ്ടും രാമന്റെ കാലുകൾ തലകൊണ്ട് വിനയപൂർവ്വം പിടിച്ചു.
തം മത്തമിവ മാതങ്ഗം നി:ശ്വസന്തം പുന:പുന: । ഭ്രാതരം ഭരതം രാമ: പരിഷ്വജ്യേദമബ്രവീത് ।। ൨.൧൦൪.
മദംപിടിച്ച കാളയെപ്പോലെ വീണ്ടും വീണ്ടും ദുഃഖത്തോടെ ഉച്ചസ്വസനം ചെയ്യുന്ന സഹോദരനായ ഭരതനെ രാമൻ അണച് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കുലീന: സത്ത്വസമ്പന്നസ്തേജസ്വീ ചരിതവ്രത: । രാജ്യഹേതോ: കഥം പാപമാചരേത്ത്വദ്വിധോ ജന: ।। ൨.൧൦൪.
നല്ല വംശത്തിൽ ജനിച്ച, സദ്ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, തേജസ്സുള്ള, വ്രതനിഷ്ഠയുള്ള നീ രാജ്യം ലഭിക്കാനായി എങ്ങനെയാണ് പാപം ചെയ്യാൻ കഴിയുക?
ന ദോഷം ത്വയി പശ്യാമി സൂക്ഷ്മമപ്യരിസൂദന । ന ചാപി ജനനീം ബാല്യാത്ത്വം വിഗര്ഹിതുമര്ഹസി ।। ൨.൧൦൪.
ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ, ഞാൻ നിന്നിൽ ചെറിയൊരു കുറ്റം പോലും കാണുന്നില്ല. അമ്മയുടെ അജ്ഞതയെ കാരണം നീ അവളെ കുറ്റപ്പെടുത്തേണ്ടതുമില്ല.
കാമകാരോ മഹാപ്രാജ്ഞ ഗുരൂണാം സര്വദാ ഽനഘ । ഉപപന്നേഷു ദാരേഷു പുത്രേഷു ച വിധീയതേ ।। ൨.൧൦൪.
ഏറ്റവും ജ്ഞാനമുള്ളവനേ, പാപരഹിതനേ, ഗുരുക്കന്മാരുടെ ഇച്ഛയെ എപ്പോഴും പാലിക്കണം, പ്രത്യേകിച്ച് ഭർത്താവിനെയും മക്കളെയും സംബന്ധിച്ച കാര്യങ്ങളിൽ.
വയമസ്യ യഥാ ലോകേ സങ്ഖ്യാതാ: സൌമ്യ സാധുഭി: । ഭാര്യ്യാ: പുത്രാശ്ച ശിഷ്യാശ്ച ത്വമനു ജ്ഞാതുമര്ഹസി ।। ൨.൧൦൪.
സൗമ്യനേ, ഈ ലോകത്ത് നന്മയുള്ളവർ നമ്മെ ഭാര്യമാർ, മക്കൾ, ശിഷ്യന്മാർ എന്നിങ്ങനെ എണ്ണുന്നതുപോലെ നീയും അങ്ങനെ തന്നെ മനസ്സിലാക്കണം.
വനേ വാ ചീരവസനം സൌമ്യ കൃഷ്ണാജിനാമ്ബരമ് । രാജ്യേ വാപി മഹാരാജോ മാം വാസയിതുമീശ്വര: ।। ൨.൧൦൪.
സൗമ്യനേ, ഞാൻ കാടിൽ ചീര ധരിച്ച് കൃഷ്ണമൃഗചർമ്മം ധരിച്ചാലും, രാജ്യം ഭരിക്കുന്ന മഹാരാജാവായാലും, എവിടെയായാലും എനിക്ക് താമസിക്കേണ്ടത് അവൻ തീരുമാനിക്കട്ടെ.
യാവത്പിതരി ധര്മജ്ഞേ ഗൌരവം ലോകസത്കൃതമ് । താവദ്ധര്മഭൃതാം ശ്രേഷ്ഠ ജനന്യാമപി ഗൌരവമ് ।। ൨.൧൦൪.
ലോകം ആദരിക്കുന്ന ധർമ്മജ്ഞനായ പിതാവിനോടുള്ള ആദരം എത്രത്തോളം ഉണ്ടോ, അതുപോലെ തന്നെ, ധർമ്മനിഷ്ഠരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നീ അമ്മയോടും ആദരം പുലർത്തണം.
ഏതാഭ്യാം ധര്മശീലാഭ്യാം വനം ഗച്ഛേതി രാഘവ । മാതാപിതൃഭ്യാമുക്തോ ഽഹം കഥമന്യത് സമാചരേ ।। ൨.൧൦൪.
രാഘവ, ഈ രണ്ടു ധർമ്മപരമായ മാതാപിതാക്കൾ എന്നെ കാടിലേക്ക് പോകാൻ പറഞ്ഞതുകൊണ്ട്, ഞാൻ മറ്റെന്തെങ്കിലും ചെയ്യാൻ എങ്ങനെ കഴിയും?
ത്വയാ രാജ്യമയോധ്യായാം പ്രാപ്തവ്യം ലോകസത്കൃതമ് । വസ്തവ്യം ദണ്ഡകാരണ്യേ മയാ വല്കലവാസസാ ।। ൨.൧൦൪.
ലോകം ആദരിക്കുന്ന അയോധ്യാരാജ്യം നിനക്ക് ലഭിക്കണം; ഞാൻ വൽക്കലധാരിയായി ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ താമസിക്കണം.
ഏവം കൃത്വാ മഹാരാജോ വിഭാഗം ലോകസന്നിധൌ । വ്യാദിശ്യ ച മഹാതേജാ ദിവം ദശരഥോ ഗത: ।। ൨.൧൦൪.
ഇങ്ങനെ മഹാരാജാവ് ജനങ്ങൾക്കുമുന്നിൽ വിഭജനം നടത്തി, മഹാതേജസ്സോടെ കല്പനകൾ നൽകി, ദിവ്യലോകത്തേക്ക് പോയി.
സ ച പ്രമാണം ധര്മാത്മാ രാജാ ലോകഗുരുസ്തവ । പിത്രാ ദത്തം യഥാഭാഗമുപഭോക്തും ത്വമര്ഹസി ।। ൨.൧൦൪.
നിന്റെ പിതാവായ ധർമ്മാത്മാവും ലോകഗുരുവുമായ രാജാവാണ് ഇതിന് പ്രമാണം; പിതാവു നിനക്ക് നൽകിയ ഭാഗം നീ അനുഭവിക്കണം.
ചതുര്ദശസമാ: സൌമ്യ ദണ്ഡകാരണ്യമാശ്രിത: । ഉപഭോക്ഷ്യേ ത്വഹം ദത്തം ഭാഗം പിത്രാ മഹാത്മനാ ।। ൨.൧൦൪.
സൗമ്യനേ, പതിനാലു വർഷം ഞാൻ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ താമസിച്ച്, മഹാത്മാവായ പിതാവു നൽകിയ ഭാഗം അനുഭവിക്കും.
യദബ്രവീന്മാം നരലോകസത്കൃത: പിതാ മഹാത്മാ വിബുധാധിപോപമ: । തദേവ മന്യേ പരമാത്മനോ ഹിതം ന സര്വലോകേശ്വരഭാവമപ്യഹമ് ।। ൨.൧൦൪.
ലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന മഹാത്മാവായ പിതാവ് എനിക്ക് പറഞ്ഞത് തന്നെയാണ് ഞാൻ പരമഹിതം എന്ന് കരുതുന്നത്; എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെ അധിപതിത്വം പോലും അതിനേക്കാൾ ഞാൻ വിലയിടുന്നില്ല.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുരധികശതതമ: സര്ഗ:
ഇങ്ങനെ വാല്മീകിമുനി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ ശ്രീമദായോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ നൂറ്റിനാലാമത്തെ സർഗ്ഗം സമാപിച്ചു.
thumb|പഞ്ചാധികശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center തത: പുരുഷസിംഹാനാം വൃതാനാം തൈ: സുഹൃദ്ഗണൈ: । ശോചതാമേവ രജനീ ദു:ഖേന വ്യത്യവര്ത്തത ।। ൨.൧൦൫.
അങ്ങനെ, സിംഹസദൃശരായ പുരുഷന്മാരും അവരുടെ സുഹൃദ് കൂട്ടരും ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, ആ രാത്രി ദുഃഖത്തോടെ കടന്നു പോയി.