കച്ചിദ് വൃദ്ധാംശ്ച ബാലാംശ്ച വൈദ്യമുഖ്യാംശ്ച രാഘവ । ദാനേന മനസാ വാചാ ത്രിഭിരേതൈര്ബുഭൂഷസേ ।। ൨.൧൦൦.
രാഘവ, നീ മുതിർന്നവരെയും കുട്ടികളെയും മികച്ച വൈദ്യന്മാരെയും ദാനംകൊണ്ടും മനസ്സുകൊണ്ടും വാക്കുകൊണ്ടും സഹായിക്കാനുള്ള ശ്രമം നടത്തുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിദ്ഗുരൂംശ്ച വൃദ്ധാംശ്ച താപസാന് ദേവതാതിഥീന് । ചൈത്യാംശ്ച സര്വാന് സിദ്ധാര്ഥാന് ബ്രാഹ്മണാംശ്ച നമസ്യസി ।। ൨.൧൦൦.
നീ ഗുരുക്കന്മാരെയും മുതിർന്നവരെയും തപസ്സുകാരെയും ദേവതകളെയും അതിഥികളെയും, എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളെയും, വിജയം നേടിയവരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ആദരിക്കുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിദര്ഥേന വാ ധര്മമര്ഥം ധര്മേണ വാ പുന: । ഉഭൌ വാ പ്രീതിലോഭേന കാമേന ച ന ബാധസേ ।। ൨.൧൦൦.
നീ ധനംകൊണ്ട് ധർമ്മത്തെയും ധർമ്മംകൊണ്ട് ധനത്തെയും സംരക്ഷിക്കുന്നുണ്ടോ? ലാഭം അല്ലെങ്കിൽ ആസ്വാദനം തേടി ഇവയെ ഒന്നും രണ്ടും ഒന്നിച്ച് ഒന്നും ദോഷപ്പെടുത്തുന്നില്ലല്ലോ?
കച്ചിദര്ഥം ച ധര്മം ച കാമം ച ജയതാം വര । വിഭജ്യ കാലേ കാലജ്ഞ സര്വാന് വരദ സേവസേ ।। ൨.൧൦൦.
വിജയികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നീ സമയത്തെ മനസ്സിലാക്കി, ധനം, ധർമ്മം, കാമം എന്നിവയെ യുക്തിയായി വേർതിരിച്ച് ഓരോ സമയത്തും സേവിക്കുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിത്തേ ബ്രാഹ്മണാ: ശര്മ സര്വശാസ്ത്രാര്ഥകോവിദാ: । ആശംസന്തേ മഹാപ്രാജ്ഞ പൌരജാനപദൈ: സഹ ।। ൨.൧൦൦.
മഹാപണ്ഡിതനായ രാഘവ, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും അർത്ഥത്തിൽ നിപുണരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരും നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും നിനക്കു ശുഭം ആശംസിക്കുന്നുണ്ടോ?
നാസ്തിക്യമനൃതം ക്രോധം പ്രമാദം ദീര്ഘസൂത്രതാമ് । അദര്ശനം ജ്ഞാനവതാമാലസ്യം പഞ്ചവൃത്തിതാമ് ।। ൨.൧൦൦.
നീ നാസ്തികത, അസത്യവാദം, കോപം, അശ്രദ്ധ, വൈകിത്തുടങ്ങൽ, ജ്ഞാനികളുടെ ഉപദേശം അവഗണിക്കൽ, ആൾസ്യവും മനസ്സിന്റെ ചഞ്ചലതയും ഒഴിവാക്കുന്നുണ്ടോ?
ഏകചിന്തനമര്ഥാനാമനര്ഥജ്ഞൈശ്ച മന്ത്രണമ് । നിശ്ചിതാനാമനാരമ്ഭം മന്ത്രസ്യാപരിരക്ഷണമ് ।। ൨.൧൦൦.
നീ കാര്യങ്ങൾ ഒറ്റയ്ക്ക് ആലോചിക്കുന്നത്, ദുരന്തം അറിയാത്തവരുമായി ആലോചന നടത്തുന്നത്, തീരുമാനിച്ച കാര്യങ്ങൾ ആരംഭിക്കാതിരിക്കുക, രഹസ്യങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കാതിരിക്കുക എന്നിവ ഒഴിവാക്കുന്നുണ്ടോ?
മങ്ഗലസ്യാപ്രയോഗം ച പ്രത്യുത്ഥാനം ച സര്വത: । കച്ചിത്ത്വം വര്ജയസ്യേതാന് രാജദോഷാംശ്ചതുര്ദശ ।। ൨.൧൦൦.
നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യാതിരിക്കുക, സമയോചിതമായ പ്രവർത്തനം ചെയ്യാതിരിക്കുക തുടങ്ങിയ പതിനാലു രാജദോഷങ്ങൾ നീ ഒഴിവാക്കുന്നുണ്ടോ?
ദശ പഞ്ച ചതുര്വര്ഗാന് സപ്തവര്ഗം ച തത്ത്വത: । അഷ്ടവര്ഗം ത്രിവര്ഗം ച വിദ്യാസ്തിസ്രശ്ച രാഘവ ।। ൨.൧൦൦.
രാഘവ, പത്ത്, അഞ്ചു, നാല്, ഏഴ്, എട്ട്, മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങൾ, കൂടാതെ മൂന്ന് വിധ്യകൾ എന്നിവയുടെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം നീ അറിയുന്നുണ്ടോ?
ഇന്ദ്രിയാണാം ജയം ബുദ്ധ്വാ ഷാങ്ഗുണ്യം ദൈവമാനുഷമ് । കൃത്യം വിംശതിവര്ഗഞ്ച തഥാ പ്രകൃതിമണ്ഡലമ് ।। ൨.൧൦൦.
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച ശേഷം, ആറു തരം നയങ്ങൾ, ദൈവികവും മാനുഷികവുമായ കാരണങ്ങൾ, ഇരുപത് വിധത്തിലുള്ള കര്ത്തവ്യങ്ങൾ, പ്രജകളുടെ വൃത്തം എന്നിവ നീ അറിയുന്നുണ്ടോ?
യാത്രാദണ്ഡവിധാനഞ്ച ദ്വിയോനീ സന്ധിവിഗ്രഹൌ । കച്ചിദേതാന് മഹാപ്രാജ്ഞ യഥാവദനുമന്യസേ ।। ൨.൧൦൦.
മഹാപണ്ഡിതനായവനേ, നീ യുദ്ധയാത്ര, ശിക്ഷ, രണ്ട് വിധത്തിലുള്ള ജനനം, സഖ്യതയും വൈരാഗ്യവും എന്നിവയെ യഥാവിധി അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ടോ?
മന്ത്രിഭിസ്ത്വം യഥോദ്ദിഷ്ടൈശ്ചതുര്ഭിസ്ത്രിഭിരേവ വാ । കച്ചിത് സമസ്തൈര്വ്യസ്തൈശ്ച മന്ത്ര മന്ത്രയസേ മിഥ: ।। ൨.൧൦൦.
നീയുള്ള മന്ത്രികൾ നാലുപേരോ മൂന്നുപേരോ ഒത്തുചേർന്ന് അല്ലെങ്കിൽ വേർതിരിച്ച് ആലോചിക്കുമ്പോൾ, നിന്റെ രഹസ്യകാര്യങ്ങൾ അവരുമായി ആലോചിക്കുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിത്തേ സഫലാ വേദാ: കച്ചിത്തേ സഫലാ: ക്രിയാ: । കച്ചിത്തേ സഫലാ ദാരാ: കച്ചിത്തേ സഫലം ശ്രുതമ് ।। ൨.൧൦൦.
നിന്റെ വേദപഠനം ഫലപ്രദമാണോ? നിന്റെ കർമ്മങ്ങൾ ഫലപ്രദമാണോ? നിന്റെ വിവാഹങ്ങൾ ഫലപ്രദമാണോ? നിന്റെ പഠനം ഫലപ്രദമാണോ?
കച്ചിദേഷൈവ തേ ബുദ്ധിര്യഥോക്താ മമ രാഘവ । ആയുഷ്യാ ച യശസ്യാ ച ധര്മകാമാര്ഥസംഹിതാ ।। ൨.൧൦൦.
രാഘവ, ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ നീയുള്ള ബുദ്ധി ആയുസ്സിനും കീർത്തിക്കും ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം എന്നിവയ്ക്കും അനുയോജ്യമാണോ?
യാം വൃത്തിം വര്ത്തതേ താതോ യാം ച ന: പ്രപിതാമഹാ: । താം വൃത്തിം വര്ത്തസേ കച്ചിദ്യാ ച സത്പഥഗാ ശുഭാ ।। ൨.൧൦൦.
നിന്റെ അച്ഛനും നമ്മുടെ പിതാമഹന്മാരും അനുസരിച്ചിരുന്ന നല്ല വഴിയാണ് നീയും പിന്തുടരുന്നത്, അതു സത്പഥത്തിലേക്കും ശുഭഫലത്തിലേക്കുമാണല്ലോ?
കച്ചിത് സ്വാദു കൃതം ഭോജ്യമേകോ നാശ്നാസി രാഘവ । കച്ചിദാശംസമാനേഭ്യോ മിത്രേഭ്യ: സമ്പ്രയച്ഛസി ।। ൨.൧൦൦.
രാഘവ, രുചികരമായ ഭക്ഷണം നീ ഒറ്റയ്ക്ക് കഴിക്കാതെ, അതു ആഗ്രഹിക്കുന്ന സുഹൃത്തുക്കളുമായി പങ്കിടുന്നുണ്ടോ?
രാജാ തു ധര്മേണ ഹി പാലയിത്വാ മഹാമതിര്ദണ്ഡധര: പ്രജാനാമ് । അവാപ്യ കൃത്സ്നാം വസുധാം യഥാവദിതശ്ച്യുത: സ്വര്ഗമുപൈതി വിദ്വാന് ।। ൨.൧൦൦.
ന്യായപ്രകാരം ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ച്, മുഴുവൻ ഭൂമിയും യുക്തിയായി കൈവരിച്ച ജ്ഞാനിയായ രാജാവ്, തന്റെ കാലം എത്തിയപ്പോൾ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ ശതതമ: സര്ഗ:
ഇങ്ങനെ മഹത്വമുള്ള വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ശ്രീമദ്അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ നൂറാമത്തെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|ഏകോത്തരശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center രാമസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ ഭരത: പ്രത്യുവാച ഹ । കിം മേ ധര്മാദ്വിഹീനസ്യ രാജധര്മ: കരിഷ്യതി ।। ൨.൧൦൧.
രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു ഭരതൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ധർമ്മം ഇല്ലാതെ എനിക്ക് രാജത്വം എന്തിന്?'
ശാശ്വതോ ഽയം സദാ ധര്മ്മ: സ്ഥിതോ ഽസ്മാസു നരര്ഷഭ । ജ്യേഷ്ഠപുത്രേ സ്ഥിതേ രാജന്ന കനീയാന് നൃപോ ഭവേത് ।। ൨.൧൦൧.
നമ്മിൽ എപ്പോഴും ഈ നിയമം നിലനിൽക്കുന്നു, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ; മൂത്തമകൻ ഉണ്ടെങ്കിൽ ഇളയവൻ രാജാവാകാൻ പാടില്ല.
സ സമൃദ്ധാം മയാ സാര്ദ്ധമയോധ്യാം ഗച്ഛ രാഘവ । അഭിഷേചയ ചാത്മാനം കുലസ്യാസ്യ ഭവായ ന: ।। ൨.൧൦൧.
രാഘവാ, നീയും ഞാനും ചേർന്ന് സമൃദ്ധമായ അയോധ്യയിലേക്ക് പോവൂ. നമ്മുടെ വംശത്തിനുവേണ്ടി നീ രാജാഭിഷേകം സ്വീകരിക്കണം.
രാജാനം മാനുഷം പ്രാഹുര്ദേവത്വേ സ മതോ മമ । യസ്യ ധര്മാര്ഥസഹിതം വൃത്തമാഹുരമാനുഷമ് ।। ൨.൧൦൧.
രാജാവിനെ മനുഷ്യൻ എന്നാണ് പറയുന്നത്, പക്ഷേ ധർമ്മത്തോടും സമ്പത്തോടും കൂടിയ ജീവൻ നയിക്കുന്നവൻ ദൈവസദൃശനാണ് എന്നതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.
കേകയസ്ഥേ ച മയി തു ത്വയി ചാരണ്യമാശ്രിതേ । ദിവമാര്യോ ഗതോ രാജാ യായജൂക: സതാം മത: ।। ൨.൧൦൧.
ഞാൻ കെകയയിൽ ഇരിക്കുമ്പോഴും നീ കാടിൽ പോയിരിക്കുമ്പോഴും, സദാചാരമുള്ളവരുടെ മദ്ധ്യേ പ്രശസ്തനായ നമ്മുടെ അച്ഛൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി.
നിഷ്ക്രാന്തമാത്രേ ഭവതി സഹസീതേ സലക്ഷ്മണേ । ദു:ഖശോകാഭിഭൂതസ്തു രാജാ ത്രിദിവമഭ്യഗാത് ।। ൨.൧൦൧.
നീയും ലക്ഷ്മണനും പുറപ്പെട്ട ഉടനെ, ദു:ഖത്തിലും ശോക്കത്തിലും മുങ്ങിയ രാജാവ് സ്വർഗലോകത്ത് എത്തി.
ഉത്തിഷ്ഠ പുരുഷവ്യാഘ്ര ക്രിയതാമുദകം പിതു: । ऺഅഹം ചായം ച ശത്രുഘ്ന: പൂര്വമേവ കൃതോദകൌ ।। ൨.൧൦൧.
പുരുഷസിംഹനായ രാമാ, എഴുന്നേറ്റു അച്ഛനുവേണ്ടി ജലതർപ്പണം ചെയ്യൂ. ഞാനും ശത്രുഘ്നനും ഇതിനകം തന്നെ ജലതർപ്പണം നടത്തി.
പ്രിയേണ ഖലു ദത്തം ഹി പിതൃലോകേഷു രാഘവ । അക്ഷയ്യം ഭവതീത്യാഹുര്ഭവാംശ്ചൈവ പിതു: പ്രിയ: ।। ൨.൧൦൧.
ഹൃദയപൂർവ്വം നൽകിയ ജലം പിതൃലോകത്ത് അക്ഷയമാകുമെന്ന് പറയുന്നു; രാഘവാ, നീ അച്ഛനു പ്രിയപ്പെട്ടവനാണ്.
ത്വാമേവ ശോചംസ്തവ ദര്ശനേപ്സുസ്ത്വയ്യേവ സക്താമനിവര്ത്യ ബുദ്ധിമ് । ത്വയാ വിഹീനസ്തവ ശോകരുഗ്ണസ്ത്വാം സംസ്മരന്നസ്തമിത: പിതാ തേ ।। ൨.൧൦൧.
അച്ഛൻ നിന്നെ മാത്രമാണ് ഓർത്ത് ദു:ഖിച്ചിരുന്നത്, നിന്നെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നത്; നിന്നെ വിട്ട് ദു:ഖരോഗം പിടിച്ചവനായി, നിന്നെ ഓർത്തുകൊണ്ട് അച്ഛൻ ഈ ലോകം വിട്ടു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ ഏകോത്തരശതതമ:സര്ഗ:
ഇങ്ങനെ മഹത്വമുള്ള വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ശ്രീമദ്അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ നൂറൊന്നാമത്തെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|ദ്വ്യധികശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center താം ശ്രുത്വാ കരുണാം വാചം പിതുര്മരണസംഹിതാമ് । രാഘവോ ഭരതേനോക്താം ബഭൂവ ഗതചേതന: ।। ൨.൧൦൨.
അച്ഛന്റെ മരണവാർത്തയുമായി ഭരതൻ പറഞ്ഞ ദു:ഖകരമായ വാക്കുകൾ കേട്ട രാഘവൻ ബോധംകെട്ടുപോയി.
തം തു വജ്രമിവോത്സൃഷ്ടമാഹവേ ദാനവാരിണാ । വാഗ്വജ്രം ഭരതേനോക്തമമനോജ്ഞം പരന്തപ: ।। ൨.൧൦൨.
പോരിൽ ദാനവശത്രു എറിയുന്ന ഇടിയുപോലെ, ഭരതൻ പറഞ്ഞ ആ കഠിനവാക്യം രാമനെ തകർത്ത് വീഴ്ത്തി.