കച്ചിന്നാഗവനം ഗുപ്തം കച്ചിത്തേ സന്തി ധേനുകാ: । കച്ചിന്ന ഗണികാശ്വാനാം കുഞ്ജരാണാം ച തൃപ്യസി ।। ൨.൧൦൦.
ആനകളുടെ കാടുകൾ നീ നല്ലപോലെ കാവലിടുന്നുണ്ടോ? നിനക്ക് ധാരാളം പശുക്കളുണ്ടോ? രാജകീയ اصطബലത്തിലെ കുതിരകളും ആനകളും കൊണ്ടു നീ തൃപ്തനാണോ?
കച്ചിദ്ദര്ശയസേ നിത്യം മനുഷ്യാണാം വിഭൂഷിതമ് । ഉത്ഥായോത്ഥായ പൂര്വാഹ്ണേ രാജപുത്ര മഹാപഥേ ।। ൨.൧൦൦.
രാജകുമാരാ, നീ എല്ലാ ദിവസവും രാവിലെ എഴുന്നേറ്റു, ജനങ്ങൾക്ക് അണിഞ്ഞൊരുങ്ങി വലിയ പാതയിലൂടെ കാണിച്ചുകൊടുക്കാറുണ്ടോ?
കച്ചിന്ന സര്വേ കര്മാന്താ: പ്രത്യക്ഷാസ്തേ ഽവിശങ്കയാ । സര്വേ വാ പുനരുത്സൃഷ്ടാ മധ്യമേവാത്ര കാരണമ് ।। ൨.൧൦൦.
നിന്റെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ എല്ലാ ജോലികളും തുറന്നും സംശയമില്ലാതെ നടക്കാറുണ്ടോ? അതോ, അവയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ കാരണമൊന്നും പറയാതെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിത് സര്വാണി ദുര്ഗാണി ധനധാന്യായുധോദകൈ: । യന്ത്രൈശ്ച പരിപൂര്ണാനി തഥാ ശില്പിധനുര്ദ്ധരൈ ।। ൨.൧൦൦.
നിന്റെ കോട്ടകൾ എല്ലാം ധനം, ധാന്യം, ആയുധങ്ങൾ, വെള്ളം, യന്ത്രങ്ങൾ, അമ്പെറിയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ശില്പികൾ എന്നിവ കൊണ്ടു നിറഞ്ഞിരിക്കുമല്ലോ?
ആയസ്തേ വിപുല: കച്ചിത് കച്ചിദല്പതരോ വ്യയ: । അപാത്രേഷു ന തേ കച്ചിത്കോശോ ഗച്ഛതി രാഘവ ।। ൨.൧൦൦.
നിന്റെ വരുമാനം ധാരാളമാണോ? ചെലവ് കുറവാണോ? രാഘവാ, അയോഗ്യരായവർക്കു നിന്റെ ധനശേഖരം ചെലവാകാറില്ലല്ലോ?
ദേവതാര്ഥേ ച പിത്രര്ഥേ ബ്രാഹ്മണാഭ്യാഗതേഷു ച । യോധേഷു മിത്രവര്ഗേഷു കച്ചിദ്ഗച്ഛതി തേ വ്യയ: ।। ൨.൧൦൦.
ദേവന്മാർക്കായി, പിതാക്കന്മാർക്കായി, സന്ദർശിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കായി, യോദ്ധാക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും വേണ്ടി നിന്റെ ചെലവ് പോകുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിദാര്യ്യോ വിശുദ്ധാത്മാ ഽ ഽക്ഷാരിതശ്ചോരകര്മണാ । അപൃഷ്ട: ശാസ്ത്രകുശലൈര്ന ലോഭാദ്വധ്യതേ ശുചി: ।। ൨.൧൦൦.
ആറിയനും ശുദ്ധഹൃദയനും ആയവൻ ഒരിക്കലും മോഷണത്തിൽ കുറ്റാരോപിതനാകാറില്ലല്ലോ? ശാസ്ത്രജ്ഞർ അന്വേഷിക്കാതെ ശിക്ഷിക്കാറില്ലല്ലോ? അപ്രിയം കൊണ്ടോ സ്വാർത്ഥത കൊണ്ടോ ശുദ്ധനായവനെ ശിക്ഷിക്കാറില്ലല്ലോ?
ഗൃഹീതശ്ചൈവ പൃഷ്ടശ്ച കാലേ ദൃഷ്ട: സകാരണ: । കച്ചിന്ന മുച്യതേ ചോരോ ധനലോഭാന്നരര്ഷഭ ।। ൨.൧൦൦.
കള്ളൻ പിടിക്കപ്പെടുകയും, സമയത്ത് ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുകയും, തെളിവോടെ കാണപ്പെടുകയും ചെയ്താൽ, സ്വർണ്ണലോഭം കൊണ്ടു അവനെ വിട്ടയക്കാറില്ലല്ലോ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ?
വ്യസനേ കച്ചിദാഢ്യസ്യ ദുര്ഗതസ്യ ച രാഘവ । അര്ഥം വിരാഗാ: പശ്യന്തി തവാമാത്യാ ബഹുശ്രുതാ: ।। ൨.൧൦൦.
രാഘവ, സമ്പത്ത്കാലത്തും കഷ്ടകാലത്തും നിന്റെ കാര്യങ്ങൾ നോക്കാൻ നീയുള്ള മന്ത്രിമാർ, നല്ല വിജ്ഞാനമുള്ളവരും നീതിയുള്ളവരുമാണോ?
യാനി മിഥ്യാഭിശസ്താനാം പതന്ത്യസ്രാണി രാഘവ । താനി പുത്രപശൂന് ഘ്നന്തി പ്രീത്യര്ഥമനുശാസത: ।। ൨.൧൦൦.
രാഘവ, ആരെങ്കിലും അന്യായമായി കുറ്റം ചുമത്തപ്പെട്ടപ്പോൾ അവരുടേത് വീണു വരുന്ന കണ്ണുനീർ, അവരെ അനാവശ്യമായി ശിക്ഷിക്കുന്നവരുടെ മക്കളെയും മൃഗങ്ങളെയും നാശപ്പെടുത്തും.
കച്ചിദ് വൃദ്ധാംശ്ച ബാലാംശ്ച വൈദ്യമുഖ്യാംശ്ച രാഘവ । ദാനേന മനസാ വാചാ ത്രിഭിരേതൈര്ബുഭൂഷസേ ।। ൨.൧൦൦.
രാഘവ, നീ മുതിർന്നവരെയും കുട്ടികളെയും മികച്ച വൈദ്യന്മാരെയും ദാനംകൊണ്ടും മനസ്സുകൊണ്ടും വാക്കുകൊണ്ടും സഹായിക്കാനുള്ള ശ്രമം നടത്തുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിദ്ഗുരൂംശ്ച വൃദ്ധാംശ്ച താപസാന് ദേവതാതിഥീന് । ചൈത്യാംശ്ച സര്വാന് സിദ്ധാര്ഥാന് ബ്രാഹ്മണാംശ്ച നമസ്യസി ।। ൨.൧൦൦.
നീ ഗുരുക്കന്മാരെയും മുതിർന്നവരെയും തപസ്സുകാരെയും ദേവതകളെയും അതിഥികളെയും, എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളെയും, വിജയം നേടിയവരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ആദരിക്കുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിദര്ഥേന വാ ധര്മമര്ഥം ധര്മേണ വാ പുന: । ഉഭൌ വാ പ്രീതിലോഭേന കാമേന ച ന ബാധസേ ।। ൨.൧൦൦.
നീ ധനംകൊണ്ട് ധർമ്മത്തെയും ധർമ്മംകൊണ്ട് ധനത്തെയും സംരക്ഷിക്കുന്നുണ്ടോ? ലാഭം അല്ലെങ്കിൽ ആസ്വാദനം തേടി ഇവയെ ഒന്നും രണ്ടും ഒന്നിച്ച് ഒന്നും ദോഷപ്പെടുത്തുന്നില്ലല്ലോ?
കച്ചിദര്ഥം ച ധര്മം ച കാമം ച ജയതാം വര । വിഭജ്യ കാലേ കാലജ്ഞ സര്വാന് വരദ സേവസേ ।। ൨.൧൦൦.
വിജയികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നീ സമയത്തെ മനസ്സിലാക്കി, ധനം, ധർമ്മം, കാമം എന്നിവയെ യുക്തിയായി വേർതിരിച്ച് ഓരോ സമയത്തും സേവിക്കുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിത്തേ ബ്രാഹ്മണാ: ശര്മ സര്വശാസ്ത്രാര്ഥകോവിദാ: । ആശംസന്തേ മഹാപ്രാജ്ഞ പൌരജാനപദൈ: സഹ ।। ൨.൧൦൦.
മഹാപണ്ഡിതനായ രാഘവ, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും അർത്ഥത്തിൽ നിപുണരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരും നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും നിനക്കു ശുഭം ആശംസിക്കുന്നുണ്ടോ?
നാസ്തിക്യമനൃതം ക്രോധം പ്രമാദം ദീര്ഘസൂത്രതാമ് । അദര്ശനം ജ്ഞാനവതാമാലസ്യം പഞ്ചവൃത്തിതാമ് ।। ൨.൧൦൦.
നീ നാസ്തികത, അസത്യവാദം, കോപം, അശ്രദ്ധ, വൈകിത്തുടങ്ങൽ, ജ്ഞാനികളുടെ ഉപദേശം അവഗണിക്കൽ, ആൾസ്യവും മനസ്സിന്റെ ചഞ്ചലതയും ഒഴിവാക്കുന്നുണ്ടോ?
ഏകചിന്തനമര്ഥാനാമനര്ഥജ്ഞൈശ്ച മന്ത്രണമ് । നിശ്ചിതാനാമനാരമ്ഭം മന്ത്രസ്യാപരിരക്ഷണമ് ।। ൨.൧൦൦.
നീ കാര്യങ്ങൾ ഒറ്റയ്ക്ക് ആലോചിക്കുന്നത്, ദുരന്തം അറിയാത്തവരുമായി ആലോചന നടത്തുന്നത്, തീരുമാനിച്ച കാര്യങ്ങൾ ആരംഭിക്കാതിരിക്കുക, രഹസ്യങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കാതിരിക്കുക എന്നിവ ഒഴിവാക്കുന്നുണ്ടോ?
മങ്ഗലസ്യാപ്രയോഗം ച പ്രത്യുത്ഥാനം ച സര്വത: । കച്ചിത്ത്വം വര്ജയസ്യേതാന് രാജദോഷാംശ്ചതുര്ദശ ।। ൨.൧൦൦.
നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യാതിരിക്കുക, സമയോചിതമായ പ്രവർത്തനം ചെയ്യാതിരിക്കുക തുടങ്ങിയ പതിനാലു രാജദോഷങ്ങൾ നീ ഒഴിവാക്കുന്നുണ്ടോ?
ദശ പഞ്ച ചതുര്വര്ഗാന് സപ്തവര്ഗം ച തത്ത്വത: । അഷ്ടവര്ഗം ത്രിവര്ഗം ച വിദ്യാസ്തിസ്രശ്ച രാഘവ ।। ൨.൧൦൦.
രാഘവ, പത്ത്, അഞ്ചു, നാല്, ഏഴ്, എട്ട്, മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങൾ, കൂടാതെ മൂന്ന് വിധ്യകൾ എന്നിവയുടെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം നീ അറിയുന്നുണ്ടോ?
ഇന്ദ്രിയാണാം ജയം ബുദ്ധ്വാ ഷാങ്ഗുണ്യം ദൈവമാനുഷമ് । കൃത്യം വിംശതിവര്ഗഞ്ച തഥാ പ്രകൃതിമണ്ഡലമ് ।। ൨.൧൦൦.
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച ശേഷം, ആറു തരം നയങ്ങൾ, ദൈവികവും മാനുഷികവുമായ കാരണങ്ങൾ, ഇരുപത് വിധത്തിലുള്ള കര്ത്തവ്യങ്ങൾ, പ്രജകളുടെ വൃത്തം എന്നിവ നീ അറിയുന്നുണ്ടോ?
യാത്രാദണ്ഡവിധാനഞ്ച ദ്വിയോനീ സന്ധിവിഗ്രഹൌ । കച്ചിദേതാന് മഹാപ്രാജ്ഞ യഥാവദനുമന്യസേ ।। ൨.൧൦൦.
മഹാപണ്ഡിതനായവനേ, നീ യുദ്ധയാത്ര, ശിക്ഷ, രണ്ട് വിധത്തിലുള്ള ജനനം, സഖ്യതയും വൈരാഗ്യവും എന്നിവയെ യഥാവിധി അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ടോ?
മന്ത്രിഭിസ്ത്വം യഥോദ്ദിഷ്ടൈശ്ചതുര്ഭിസ്ത്രിഭിരേവ വാ । കച്ചിത് സമസ്തൈര്വ്യസ്തൈശ്ച മന്ത്ര മന്ത്രയസേ മിഥ: ।। ൨.൧൦൦.
നീയുള്ള മന്ത്രികൾ നാലുപേരോ മൂന്നുപേരോ ഒത്തുചേർന്ന് അല്ലെങ്കിൽ വേർതിരിച്ച് ആലോചിക്കുമ്പോൾ, നിന്റെ രഹസ്യകാര്യങ്ങൾ അവരുമായി ആലോചിക്കുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിത്തേ സഫലാ വേദാ: കച്ചിത്തേ സഫലാ: ക്രിയാ: । കച്ചിത്തേ സഫലാ ദാരാ: കച്ചിത്തേ സഫലം ശ്രുതമ് ।। ൨.൧൦൦.
നിന്റെ വേദപഠനം ഫലപ്രദമാണോ? നിന്റെ കർമ്മങ്ങൾ ഫലപ്രദമാണോ? നിന്റെ വിവാഹങ്ങൾ ഫലപ്രദമാണോ? നിന്റെ പഠനം ഫലപ്രദമാണോ?
കച്ചിദേഷൈവ തേ ബുദ്ധിര്യഥോക്താ മമ രാഘവ । ആയുഷ്യാ ച യശസ്യാ ച ധര്മകാമാര്ഥസംഹിതാ ।। ൨.൧൦൦.
രാഘവ, ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ നീയുള്ള ബുദ്ധി ആയുസ്സിനും കീർത്തിക്കും ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം എന്നിവയ്ക്കും അനുയോജ്യമാണോ?
യാം വൃത്തിം വര്ത്തതേ താതോ യാം ച ന: പ്രപിതാമഹാ: । താം വൃത്തിം വര്ത്തസേ കച്ചിദ്യാ ച സത്പഥഗാ ശുഭാ ।। ൨.൧൦൦.
നിന്റെ അച്ഛനും നമ്മുടെ പിതാമഹന്മാരും അനുസരിച്ചിരുന്ന നല്ല വഴിയാണ് നീയും പിന്തുടരുന്നത്, അതു സത്പഥത്തിലേക്കും ശുഭഫലത്തിലേക്കുമാണല്ലോ?
കച്ചിത് സ്വാദു കൃതം ഭോജ്യമേകോ നാശ്നാസി രാഘവ । കച്ചിദാശംസമാനേഭ്യോ മിത്രേഭ്യ: സമ്പ്രയച്ഛസി ।। ൨.൧൦൦.
രാഘവ, രുചികരമായ ഭക്ഷണം നീ ഒറ്റയ്ക്ക് കഴിക്കാതെ, അതു ആഗ്രഹിക്കുന്ന സുഹൃത്തുക്കളുമായി പങ്കിടുന്നുണ്ടോ?
രാജാ തു ധര്മേണ ഹി പാലയിത്വാ മഹാമതിര്ദണ്ഡധര: പ്രജാനാമ് । അവാപ്യ കൃത്സ്നാം വസുധാം യഥാവദിതശ്ച്യുത: സ്വര്ഗമുപൈതി വിദ്വാന് ।। ൨.൧൦൦.
ന്യായപ്രകാരം ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ച്, മുഴുവൻ ഭൂമിയും യുക്തിയായി കൈവരിച്ച ജ്ഞാനിയായ രാജാവ്, തന്റെ കാലം എത്തിയപ്പോൾ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ ശതതമ: സര്ഗ:
ഇങ്ങനെ മഹത്വമുള്ള വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ശ്രീമദ്അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ നൂറാമത്തെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|ഏകോത്തരശതതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center രാമസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ ഭരത: പ്രത്യുവാച ഹ । കിം മേ ധര്മാദ്വിഹീനസ്യ രാജധര്മ: കരിഷ്യതി ।। ൨.൧൦൧.
രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു ഭരതൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ധർമ്മം ഇല്ലാതെ എനിക്ക് രാജത്വം എന്തിന്?'
ശാശ്വതോ ഽയം സദാ ധര്മ്മ: സ്ഥിതോ ഽസ്മാസു നരര്ഷഭ । ജ്യേഷ്ഠപുത്രേ സ്ഥിതേ രാജന്ന കനീയാന് നൃപോ ഭവേത് ।। ൨.൧൦൧.
നമ്മിൽ എപ്പോഴും ഈ നിയമം നിലനിൽക്കുന്നു, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ; മൂത്തമകൻ ഉണ്ടെങ്കിൽ ഇളയവൻ രാജാവാകാൻ പാടില്ല.