കച്ചിത്തേ സുകൃതാന്യേവ കൃതരൂപാണി വാ പുന: । വിദുസ്തേ സര്വകാര്യാണി ന കര്ത്തവ്യാനി പാര്ഥിവാ: ।। ൨.൧൦൦.
നിന്റെ സദാചാരമുള്ള പ്രജകൾക്ക് നിന്റെ എല്ലാ പ്രവർത്തികളും, ചെയ്ത കാര്യങ്ങളും അറിയാമല്ലോ? രാജാക്കന്മാർ അറിയാത്ത കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യരുതല്ലോ.
കച്ചിന്ന തര്കൈര്യുക്ത്യാ വാ യേ ചാപ്യപരികീര്തിതാ: । ത്വയാ വാ വാ ഽമാത്യൈര്ബുധ്യതേ താത മന്ത്രിതമ് ।। ൨.൧൦൦.
പ്രിയവാ, നീയോ നിന്റെ മന്ത്രിമാരോ പറയാത്ത, ആരും പ്രസ്താവിക്കാത്ത കാര്യങ്ങൾ നീ തർക്കം കൊണ്ടോ യുക്തി കൊണ്ടോ മനസ്സിലാക്കുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിത് സഹസ്രാന് മൂര്ഖാണാമേകമിച്ഛസി പണ്ഡിതമ് । പണ്ഡിതോ ഹ്യര്ഥകൃച്ഛ്രേഷു കുര്യ്യാന്നി:ശ്രേയസം മഹത് ।। ൨.൧൦൦.
നൂറുകണക്കിന് മണ്ടന്മാരെക്കാൾ ഒരു ജ്ഞാനിയെ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ? കാരണം, ബുദ്ധിമാനായ ഒരാൾ കഷ്ടസമയങ്ങളിൽ വലിയ ഉപകാരങ്ങൾ ചെയ്യാൻ കഴിയും.
സഹസ്രാണ്യപി മൂര്ഖാണാം യദ്യുപാസ്തേ മഹീപതി: । അഥവാപ്യയുതാന്യേവ നാസ്തി തേഷു സഹായതാ ।। ൨.൧൦൦.
നൂറുകണക്കിനോ, ആയിരക്കണക്കിനോ മണ്ടന്മാരെ ആശ്രയിച്ചാലും രാജാവിന് അവരിൽ നിന്നു യാതൊരു സത്യമായ സഹായവും ലഭിക്കില്ല.
ഏകോപ്യമാത്യോ മേധാവീ ശൂരോ ദക്ഷോ വിചക്ഷണ: । രാജാനം രാജമാത്രം വാ പ്രാപയേന്മഹതീം ശ്രിയമ് ।। ൨.൧൦൦.
ബുദ്ധിയുള്ള, ധൈര്യവാനായ, കഴിവുള്ള, വിവേകശാലിയായ ഒരേ ഒരു മന്ത്രിയും രാജാവിനോ രാജ്യം മുഴുവനോ വലിയ ഐശ്വര്യം നേടിക്കൊടുക്കാൻ കഴിയും.
കച്ചിന്മുഖ്യാ മഹത്സ്വേവ മധ്യമേഷു ച മധ്യമാ: । ജഘന്യാസ്തു ജഘന്യേഷു ഭൃത്യാ: കര്മസു യോജിതാ: ।। ൨.൧൦൦.
പ്രധാനമായ ഭൃത്യന്മാരെ പ്രധാന ജോലികളിൽ, മധ്യസ്ഥരെ മധ്യമായ ജോലികളിൽ, ഏറ്റവും താഴ്ന്നവരെ ചെറിയ ജോലികളിൽ നീ നിയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടോ?
അമാത്യാനുപധാതീതാന് പിതൃപൈതാമഹാഞ്ഛുചീന് । ശ്രേഷ്ഠാന് ശ്രേഷ്ഠേഷു കച്ചിത്ത്വം നിയോജയസി കര്മസു ।। ൨.൧൦൦.
കുറ്റാരോപണത്തിന് അതീതരായ, ശുദ്ധിയുള്ള, പിതാവിന്റെയും പിതാമഹന്റെയും വംശജരായ, ഏറ്റവും മികച്ചവരെ നീ ഉന്നതമായ ജോലികളിൽ നിയോഗിക്കുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിന്നോഗ്രേണ ദണ്ഡേന ഭൃശമുദ്വേജിതപ്രജമ് । രാഷ്ട്രം തവാനുജാനന്തി മന്ത്രിണ: കൈകയീസുത ।। ൨.൧൦൦.
കൈകേയിയുടെ മകനേ, കടുത്ത ശിക്ഷകൊണ്ടും അതിനാൽ ജനങ്ങൾ വളരെ വിഷമിച്ചിട്ടുമാണ് രാജ്യം നിനക്കു കീഴടങ്ങിയിരിക്കുന്നതോ, അല്ലെങ്കിൽ നിന്റെ മന്ത്രിമാർ നിന്റെ ഭരണം അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിത്ത്വാം നാവജാനന്തി യാജകാ: പതിതം യഥാ । ഉഗ്രപ്രതിഗ്രഹീതാരം കാമയാനമിവ സ്ത്രിയ: ।। ൨.൧൦൦.
നിന്റെ പുരോഹിതന്മാർ നിന്നെ അവജ്ഞയോടെ കാണുന്നുണ്ടോ? സ്ത്രീകൾ കടുത്ത സമ്മാനങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് അവരെ പിന്തുടരുന്നവരെപോലെ നിന്നെ നിരസിക്കുന്നുണ്ടോ?
ഉപായകുശലം വൈദ്യം ഭൃത്യസന്ദൂഷണേ രതമ് । ശൂരമൈശ്വര്യകാമം ച യോ ന ഹന്തി സ വധ്യതേ ।। ൨.൧൦൦.
കപടതയിൽ നിപുണനും, ഭൃത്യന്മാരെ ദുഷിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന വൈദ്യനും, ധൈര്യവും അധികാരലോഭവും ഉള്ളവനും ശിക്ഷിക്കപ്പെടാതെ പോയാൽ അവൻ ശിക്ഷാർഹനാണ്.
കച്ചിദ്ധൃഷ്ടശ്ച ശൂരശ്ച മതിമാന് ധൃതിമാഞ്ഛുചി: । കുലീനശ്ചാനുരക്തശ്ച ദക്ഷ: സേനാപതി: കൃത: ।। ൨.൧൦൦.
ധൈര്യവാനും, ബുദ്ധിമാനും, സ്ഥിരതയുള്ളവനും, ശുദ്ധനും, ഉന്നത വംശജനും, വിശ്വസ്തനും, കഴിവുള്ളവനും ആയവനെ നീ സേനാധിപതിയായി നിയമിച്ചിട്ടുണ്ടോ?
ബലവന്തശ്ച കച്ചിത്തേ മുഖ്യാ യുദ്ധവിശാരദാ: । ദൃഷ്ടാപദാനാ വിക്രാന്താസ്ത്വയാ സത്കൃത്യ മാനിതാ: ।। ൨.൧൦൦.
നിന്റെ പ്രധാന സൈനികർ ശക്തരും, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും, അപകടസമയങ്ങളിൽ തെളിയിച്ചവരുമാണോ? നീ അവരെ യഥാക്രമം ആദരിക്കുകയും മാനിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ടോ?
കച്ചിദ്ബലസ്യ ഭക്തം ച വേതനം ച യഥോചിതമ് । സമ്പ്രാപ്തകാലം ദാതവ്യം ദദാസി ന വിലമ്ബസേ ।। ൨.൧൦൦.
നീ സൈന്യത്തിന് ഭക്ഷണവും വേതനവും സമയത്ത് തന്നെ, വൈകാതെ, യോജിച്ച രീതിയിൽ നൽകുന്നുണ്ടോ?
കാലാതിക്രമണാച്ചൈവ ഭക്തവേതനയോര്ഭൃതാ: । ഭര്ത്തു: കുപ്യന്തി ദുഷ്യന്തി സോ ഽനര്ഥ: സുമഹാന് സ്മൃത: ।। ൨.൧൦൦.
ഭക്ഷണത്തിലും വേതനത്തിലും വൈകിയാൽ സൈനികർ കോപിക്കുകയും ദുഷിതരാകുകയും ചെയ്യും; അതു ഭരിക്കുന്നവർക്കു വലിയ ദുർഭാഗ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
കച്ചിത് സര്വേ ഽനുരക്താസ്ത്വാം കുലപുത്രാ: പ്രധാനത: । കച്ചിത്പ്രാണാംസ്തവാര്ഥേഷു സന്ത്യജന്തി സമാഹിതാ: ।। ൨.൧൦൦.
പ്രധാനമായ കുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള എല്ലാവരും, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രധാനപുത്രന്മാർ, നിന്നോടു ഭക്തിയുള്ളവരാണോ? അവർ പൂർണ്ണ മനസ്സോടെ നിന്റെ കാര്യത്തിനായി ജീവൻ പോലും ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറാണോ?
കച്ചിജ്ജാനപദോ വിദ്വാന് ദക്ഷിണ: പ്രതിഭാനവാന് । യഥോക്തവാദീ ദൂതസ്തേ കൃതോ ഭരത പണ്ഡിത: ।। ൨.൧൦൦.
ഭരതാ, നീ നാടൻ, പണ്ഡിതൻ, ചതുരൻ, പ്രഭാഷണശക്തിയുള്ളവൻ, നിർദേശിച്ചതു പോലെ സംസാരിക്കുന്നവൻ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവനെ ദൂതനായി നിയമിച്ചിട്ടുണ്ടോ?
കച്ചിദഷ്ടാദശാന്യേഷു സ്വപക്ഷേ ദശ പഞ്ച ച । ത്രിഭിസ്ത്രിഭിരവിജ്ഞാതൈര്വേത്സി തീര്ഥാനി ചാരകൈ: ।। ൨.൧൦൦.
നിന്റെ പക്ഷത്തും ശത്രുപക്ഷത്തും പത്ത്, അഞ്ച് എന്നിങ്ങനെ പതിനെട്ട് സ്ഥാനങ്ങൾ, ഓരോന്നിലും പരസ്പരം അറിയാത്ത മൂന്ന് ചാരന്മാരുടെ സഹായത്തോടെ നീ അറിയുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിദ്വ്യപാസ്താനഹിതാന് പ്രതിയാതാംശ്ച സര്വദാ । ദുര്ബലാനനവജ്ഞായ വര്ത്തസേ രിപുസൂദന ।। ൨.൧൦൦.
നിനക്കു അനുകൂലമല്ലാത്തവരെയും വിരോധം കാണിക്കുന്നവരെയും നീ എപ്പോഴും ഒഴിവാക്കുന്നുണ്ടോ? ദുർബലരെ അവഹേളിക്കാതെ നീ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടോ, ശത്രുനാശകാ?
കച്ചിന്ന ലോകായതികാന് ബ്രാഹ്മണാംസ്താത സേവസേ । അനര്ഥകുശലാ ഹ്യേതേ ബാലാ: പണ്ഡിതമാനിന: ।। ൨.൧൦൦.
മകനേ, ലോകദൃഷ്ടിയുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരുമായി നീ ഇടപഴകുന്നില്ലല്ലോ? അവരൊക്കെ ബാലിശരും, തങ്ങളെത്തന്നെ പണ്ഡിതരെന്നു കരുതുന്നവരും, അനാവശ്യ കാര്യങ്ങളിൽ മാത്രം നിപുണരുമാണ്.
ധര്മശാസ്ത്രേഷു മുഖ്യേഷു വിദ്യമാനേഷു ദുര്ബുധാ: । ബുദ്ധിമാന്വീക്ഷികീം പ്രാപ്യ നിരര്ഥം പ്രവദന്തി തേ ।। ൨.൧൦൦.
മൂലധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങൾ ലഭ്യമായിരിക്കുമ്പോഴും, ഈ മന്ദബുദ്ധികൾ കുറച്ച് തർക്കശാസ്ത്രം പഠിച്ച്, തങ്ങളെത്തന്നെ ബുദ്ധിമാനെന്നു കരുതി, അനാവശ്യമായ കാര്യങ്ങൾ സംസാരിക്കുന്നു.
വീരൈരധ്യുഷിതാം പൂര്വമസ്മാകം താത പൂര്വകൈ: । സത്യനാമാം ദൃഢദ്വാരാം ഹസ്ത്യശ്വരഥസങ്കുലാമ് ।। ൨.൧൦൦.
അപ്പച്ചേ, നമ്മുടെ വീരന്മാരായ പൂർവികർ താമസിച്ചിരുന്ന, സത്യനാമം ഉള്ള, ശക്തമായ വാതിലുകളും ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞ നഗരമായ അയോധ്യ ഇപ്പോഴും സമൃദ്ധിയായി നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടോ?
ബ്രാഹ്മണൈ: ക്ഷത്ऺിത്രയൈര്വൈശ്യൈ: സ്വകര്മനിരതൈ: സദാ । ജിതേന്ദ്രിയൈര്മഹോത്സാഹൈര്വൃതാമാര്യൈ: സഹസ്രശ: ।। ൨.൧൦൦.
ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ എന്നിങ്ങനെ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ജോലി നിർഭാഗ്യമായി ചെയ്യുന്നവരും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നവരും, വലിയ ഉത്സാഹമുള്ളവരും ആയിരക്കണക്കിന് സദാചാരമുള്ളവരും ചേർന്ന് ആ നഗരം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു എന്നല്ലേ?
പ്രാസാദൈര്വിവിധാകാരൈര്വൃതാം വൈദ്യജനാകുലാമ് । കച്ചിത്സുമുദിതാം സ്ഫീതാമയോധ്യാം പരിരക്ഷസി ।। ൨.൧൦൦.
നാനാവിധ രൂപത്തിലുള്ള കൊട്ടാരങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും, വൈദ്യന്മാർ നിറഞ്ഞും, സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ അയോധ്യയെ നീ നല്ലപോലെ സംരക്ഷിക്കുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിച്ചിത്യശതൈര്ജുഷ്ട: സുനിവിഷ്ടജനാകുല: । ദേവസ്ഥാനൈ: പ്രപാഭിശ്ച തടാകൈശ്ചോപശോഭിത: ।। ൨.൧൦൦.
നൂറുകണക്കിന് ഭവനങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭംഗിയുള്ളതും, ജനങ്ങൾ കൂമ്പാരമായി താമസിക്കുന്നതും, ദേവാലയങ്ങൾ, വിശ്രമശാലകൾ, കുളങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ ആ നഗരം ഇപ്പോഴും അങ്ങനെ തന്നെയാണോ?
പ്രഹൃഷ്ടനരനാരീക: സമാജോത്സവശോഭിത: । സുകൃഷ്ടസീമാ പശുമാന് ഹിംസാഭി: പരിവര്ജിത: ।। ൨.൧൦൦.
ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞ പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും, ഉത്സവങ്ങളും കൂട്ടായ്മകളും കൊണ്ട് തിളങ്ങുന്ന, നല്ലപോലെ കൃഷിചെയ്യുന്ന അതിരുകളും, പശുക്കളിൽ സമൃദ്ധിയും, ഹിംസയില്ലാത്തതുമായ ആ ദേശം ഇപ്പോഴും അങ്ങനെ തന്നെയാണോ?
അദേവമാതൃകോ രമ്യ: ശ്വാപദൈ: പരിവര്ജിത: । പരിത്യക്തോ ഭയൈ: സര്വൈ: ഖനിഭിശ്ചോപശോഭിത: ।। ൨.൧൦൦.
അധർമ്മികളും കാട്ടുമൃഗങ്ങളും ഇല്ലാത്തതും, എല്ലാ ഭയങ്ങളും വിട്ടുപോയതുമായ, ഖനികൾ കൊണ്ടും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ ആ നഗരം മനോഹരമായതാണോ?
വിവര്ജിതോ നരൈ: പാപൈര്മമ പൂര്വൈ: സുരക്ഷിത: । കച്ചിജ്ജനപദ: സ്ഫീത: സുഖം വസതി രാഘവ ।। ൨.൧൦൦.
എന്റെ പൂർവികർ സംരക്ഷിച്ചും, ദുഷ്ടന്മാർ ഇല്ലാത്തതുമായ ആ പ്രദേശം സമൃദ്ധിയോടെ, അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നുണ്ടോ രാഘവാ?
കച്ചിത്തേ ദയിതാ: സര്വേ കൃഷിഗോരക്ഷജീവിന: । വാര്ത്തായാം സംശ്രിതസ്താത ലോകോ ഹി സുഖമേധതേ ।। ൨.൧൦൦.
നിനക്ക് പ്രിയപ്പെട്ടവരായ കർഷകരും പശുപാലകരും എല്ലാവരും നന്നായി സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ? കാരണം, കൃഷിയിലൂടെയാണ് ലോകത്ത് സന്തോഷം വളരുന്നത്.
തേഷാം ഗുപ്തിപരീഹാരൈ: കച്ചിത്തേ ഭരണം കൃതമ് । രക്ഷ്യാ ഹി രാജ്ഞാ ധര്മേണ സര്വേ വിഷയവാസിന: ।। ൨.൧൦൦.
അവരുടെ സംരക്ഷണത്തിനും ക്ഷേമത്തിനും നീ ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുമല്ലോ? രാജാവിന് തന്റെ രാജ്യത്തെ എല്ലാവരെയും ധർമ്മത്തോടെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടതല്ലേ?
കച്ചിത് സ്ത്രിയ: സാന്ത്വയസി കച്ചിത്താശ്ച സുരക്ഷിതാ: । കച്ചിന്ന ശ്രദ്ദധാസ്യാസാം കച്ചിദ് ഗുഹ്യം ന ഭാഷസേ ।। ൨.൧൦൦.
സ്ത്രീകളെ നീ ആശ്വസിപ്പിക്കാറുണ്ടോ? അവരെ നീ സുരക്ഷിതരാക്കി സൂക്ഷിക്കാറുണ്ടോ? അവരോടു നീ വിശ്വാസം കാണിക്കാറുണ്ടോ? അവരുടെ രഹസ്യങ്ങൾ നീ മറ്റൊരിടത്തും പറയാറില്ലല്ലോ?