സ ഏഷ സുമഹാകായ: കമ്പതേ വാഹിനീമുഖേ। നാഗ: ശത്രുഞ്ജയോ നാമ വൃദ്ധസ്താതസ്യ ധീമത: ।। ൨.൯൭.
അവിടെ, ആ വലിയ ശരീരമുള്ള ആന സൈന്യത്തിന്റെ മുന്നിൽ കുലുങ്ങുന്നു; അതിന്റെ പേര് ശത്രുഞ്ജയൻ, പ്രായമായതും എന്റെ ജ്ഞാനിയായ പിതാവിന്റെ ആനയുമാണ്.
ന തു പശ്യാമി തച്ഛത്ऺത്രം പാണ്ഡരം ലോകസത്കൃതമ്। പിതുര്ദിവ്യം മഹാബാഹോ സംശയോ ഭവതീഹ മേ ।। ൨.൯൭.
എന്നാൽ ലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന, പിതാവിന്റെ ദിവ്യമായ ആ വെള്ളി കുട ഞാൻ കാണുന്നില്ല, മഹാബാഹുവേ; അതുകൊണ്ട് എനിക്ക് സംശയം തോന്നുന്നു.
പ്രഥമമര്ധമുത്തരാര്ധേന യോജനീയമ് ।। ൨.൯൭.
ആദ്യഭാഗം പിന്നത്തെ ഭാഗത്തോടു ചേർക്കണം.
അവതീര്യ്യ തു സാലാഗ്രാത്തസ്മാത്സ സമിതിഞ്ജയ:। ലക്ഷ്മണ: പ്രാഞ്ജലിര്ഭൂത്വാ തസ്ഥൌ രാമസ്യ പാര്ശ്വത: ।। ൨.൯൭.
അതിനുശേഷം സമരവിജയിയായ ലക്ഷ്മണൻ സാലയുടെ മുകളിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, കയ്യുകൂപ്പി രാമന്റെ അടുത്ത് നിന്നു.
ഭരതേനാപി സന്ദിഷ്ടാ സമ്മര്ദോ ന ഭവേദിऺതി। സമന്താത്തസ്യ ശൈലസ്യ സേനാ വാസമകല്പയത് ।। ൨.൯൭.
ഭരതന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവിടെ കലഹം ഉണ്ടാകാതിരിക്കാനായി, ആ പർവതത്തിന്റെ ചുറ്റും സൈന്യം തങ്ങളുടെ താവളം ഒരുക്കി.
അധ്യര്ദ്ധമിക്ഷ്വാകുചമൂര്യോജനം പര്വതസ്യ സാ। പാര്ശ്വേ ന്യവിശദാവൃത്യ ഗജവാജിരഥാകുലാ ।। ൨.൯൭.
ആ ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിലെ സൈന്യം, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളുമായി, ആ പർവതത്തിന്റെ വശത്ത് ഒരു യോജനവും അരയോജനവും നീളത്തിൽ താവളംവച്ചു.
സാ ചിത്രകൂടേ ഭരതേന സേനാ ധര്മം പുരസ്കൃത്യ വിധൂയ ദര്പ്പമ്। പ്രസാദനാര്ഥം രഘുനന്ദനസ്യ വിരാജതേ നീതിമതാ പ്രണീതാ ।। ൨.൯൭.
ധർമ്മത്തെ മുൻനിർത്തി, അഹങ്കാരം വിട്ട്, രഘുനന്ദനനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനായി, ചിത്രകൂടിൽ ഭരതന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ആ സൈന്യം ഭംഗിയായി നിലകൊണ്ടു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ സപ്തനവതിതമ: സര്ഗ:
ഇങ്ങനെ വാല്മീകി മഹർഷി രചിച്ച ശ്രീമദ്രാമായണത്തിലെ ആദികാവ്യത്തിൽ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ എഴുപത്തൊമ്പതാമത് സർഗം അവസാനിക്കുന്നു.
thumb|അഷ്ടനവതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center നിവേശ്യ സേനാം തു വിഭു: പദ്ഭ്യാം പാദവതാം വര:। അഭിഗന്തും സ കാകുത്സ്ഥമിയേഷ ഗുരുവര്ത്തകമ് ।। ൨.൯൮.
സൈന്യത്തെ താവളമിട്ട ശേഷം, കാൽനടയാത്രക്കാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ ഭരതൻ, മൂത്തവരുടെ വഴിപിടിച്ച് കാകുത്സ്ഥനെ സമീപിക്കാൻ കാൽനടയായി പുറപ്പെട്ടു.
നിവിഷ്ടമാത്രേ സൈന്യേ തു യഥോദ്ദേശം വിനീതവത്। ഭരതോ ഭ്രാതരം വാക്യം ശത്രുഘ്നമിദമബ്രവീത് ।। ൨.൯൮.
സൈന്യം തക്കവിധത്തിൽ താവളമിട്ടതോടെ, ഭരതൻ തന്റെ സഹോദരനായ ശത്രുഘ്നനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ക്ഷിപ്രം വനമിദം സൌമ്യ നരസങ്ഘൈ: സമന്തത:। ലുബ്ധൈശ്ച സഹിതൈരേഭിസ്ത്വമന്വേഷിതുമര്ഹസി ।। ൨.൯൮.
പ്രിയനേ, നീ ഈ മനുഷ്യരും വേട്ടക്കാരും കൂടെ എടുത്ത് ഈ കാടെല്ലാം വേഗത്തിൽ തിരയണം.
ഗുഹോ ജ്ഞാതിസഹസ്രേണ ശരചാപാസിധാരിണാ। സമന്വേഷതു കാകുത്സ്ഥാവസ്മിന് പരിവൃത: സ്വയമ് ।। ൨.൯൮.
ഗുഹനും ആയിരം ബന്ധുക്കളും വില്ലും അമ്പും വാളും കൈവശം വച്ച്, കാകുത്സ്ഥനെ ഇവിടെ തിരയട്ടെ.
അമാത്യൈ: സഹ പൌരൈശ്ച ഗുരുഭിശ്ച ദ്വിജാതിഭി:। വനം സര്വം ചരിഷ്യാമി പദ്ഭ്യാം പരിവൃത: സ്വയമ് ।। ൨.൯൮.
ഞാൻ തന്നെ മന്ത്രിമാരെയും നഗരവാസികളെയും മൂപ്പന്മാരെയും ദ്വിജന്മാരെയും കൂട്ടി, കാൽനടയായി ഈ കാടെല്ലാം ചുറ്റും തിരയും.
യാവന്ന രാമം ദ്രക്ഷ്യാമി ലക്ഷ്മണം വാ മഹാബലമ്। വൈദേഹീം വാ മഹാഭാഗാം ന മേ ശാന്തിര്ഭവിഷ്യതി ।। ൨.൯൮.
രാമനെയോ ശക്തനായ ലക്ഷ്മണനെയോ മഹാഭാഗയായ സീതയെയോ ഞാൻ കാണുന്നതുവരെ എനിക്ക് മനസ്സിൽ ശാന്തി ഉണ്ടാകില്ല.
യാവന്ന ചന്ദ്രസങ്കാശം ദ്രക്ഷ്യാമി ശുഭമാനനമ്। ഭ്രാതു: പദ്മപലാശാക്ഷം ന മേ ശാന്തിര്ഭവിഷ്യതി ।। ൨.൯൮.
ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള ഭംഗിയുള്ള മുഖവും താമരയിലുപോലെയുള്ള കണ്ണുകളും ഉള്ള എന്റെ സഹോദരനെ ഞാൻ കാണുന്നതുവരെ എനിക്ക് ശാന്തി ഉണ്ടാകില്ല.
യാവന്ന ചരണൌ ഭ്രാതു: പാര്ഥിവവ്യഞ്ജനാന്വിതൌ। ശിരസാ ധാരയിഷ്യാമി ന മേ ശാന്തിര്ഭവിഷ്യതി ।। ൨.൯൮.
രാജചിഹ്നങ്ങളുള്ള സഹോദരന്റെ കാലുകൾ ഞാൻ എന്റെ തലയിൽ വയ്ക്കുന്നതുവരെ എനിക്ക് ശാന്തി ഉണ്ടാകില്ല.
യാവന്ന രാജ്യേ രാജ്യാര്ഹ: പിതൃപൈതാമഹേ സ്ഥിത:। അഭിഷേകജലക്ലിന്നോ ന മേ ശാന്തിര്ഭവിഷ്ऺയതി ।। ൨.൯൮.
രാജ്യത്തിന് അർഹനായവൻ പിതാവിന്റെയും പിതാമഹന്റെയും സിംഹാസനത്തിൽ അഭിഷേകജലം ഒഴിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നതുവരെ എനിക്ക് ശാന്തി ഉണ്ടാകില്ല.
സിദ്ധാര്ഥ: ഖലു സൌമിത്രിര്യശ്ചന്ദ്രവിമലോപമമ്। മുഖം പശ്യതി രാമസ്യ രാജീവാക്ഷം മഹാദ്യുതി ।। ൨.൯൮.
ചന്ദ്രനുപോലെ നിർമ്മലവും താമരപ്പൂവുപോലെയുള്ള കണ്ണുകളും ഉള്ള രാമന്റെ മുഖം കാണുന്ന സൗമിത്രി ഭാഗ്യവാനാണ്.
കൃതകത്യാ മഹാഭാഗാ വൈദേഹീ ജനകാത്മജാ। ഭര്താരം സാഗരാന്തായാ: പൃഥിവ്യാ യാഽനുഗച്ഛതി ।। ൨.൯൮.
ജനകന്റെ മകളായ മഹാഭാഗയായ സീത, സമുദ്രം囲ളിയുള്ള ഭൂമിയിൽ ഭർത്താവിനെ പിന്തുടരുന്നത് യഥാർത്ഥത്തിൽ മഹത്തായ കാര്യമാണ്.
സുഭഗശ്ചിത്രകൂടോഽസൌ ഗിരിരാജോപമോ ഗിരി:। യസ്മിന് വസതി കാകുത്സ്ഥ: കുബേര ഇവ നന്ദനേ ।। ൨.൯൮.
കാകുത്സ്ഥൻ കുബേരൻ നന്ദനവനത്തിൽ പാർക്കുന്നതുപോലെ പാർക്കുന്ന ഈ ചിത്രകൂട് പർവതരാജനെപ്പോലെ ഭാഗ്യവാനാണ്.
കൃതകാര്യമിദം ദുര്ഗം വനം വ്യാലനിഷേവിതമ്। യദധ്യാസ്തേ മഹാതേജാ രാമ: ശസ്ത്രഭൃതാം വര: ।। ൨.൯൮.
കാട്ടിൽ കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞ് ഭയാനകമായ ഈ വനം തന്റെ ലക്ഷ്യം നിറവേറ്റിയിരിക്കുന്നു; കാരണം മഹാശക്തിയുള്ള രാമൻ, യുദ്ധശൂരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ഇവിടെ വസിക്കുന്നു.
ഏവമുക്ത്വാ മഹാതേജാ ഭരത: പുരുഷര്ഷഭ:। പദ്ഭ്യാമേവ മഹാബാഹു: പ്രവിവേശ മഹദ്വനമ് ।। ൨.൯൮.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം മഹാശക്തിയുള്ള പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ ഭരതൻ, തന്റെ കാലിൽ നടന്നു ആ മഹാവനം പ്രവേശിച്ചു.
സ താനി ദ്രുമജാലാനി ജാതാനി ഗിരിസാനുഷു। പുഷ്പിതാഗ്രാണി മധ്യേന ജഗാമ വദതാം വര: ।। ൨.൯൮.
അവൻ മലകളുടെ കിഴക്കേ ഭാഗങ്ങളിൽ വളർന്നിരുന്ന പുഷ്പിതമായ മരംകൂട്ടങ്ങൾക്കിടയിൽ നിന്നു കടന്നുപോയി; വാക്കിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവൻ ആയിരുന്നു.
സമീപത്വാത്തന്മൂലദര്ശനമിതി ന പുനരുക്തി: ।। ൨.൯൮.
അവിടേക്ക് അടുത്തെത്തിയതുകൊണ്ട്, വേരുകൾ വീണ്ടും കാണണമെന്ന് ആവശ്യമില്ലായിരുന്നു.
തം ദൃഷ്ട്വാ ഭരത: ശ്രീമാന് മുമോഹ സഹബാന്ധവ:। അത്ര രാമ ഇതി ജ്ഞാത്വാ ഗത: പാരമിവാമ്ഭസ: ।। ൨.൯൮.
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, ഭരതനും കൂട്ടുകാരും 'ഇവിടെയാണു രാമൻ' എന്ന് മനസ്സിലാക്കി, വെള്ളത്തിൽ നിന്നും കരയിൽ എത്തിച്ചേരുന്നവരെപ്പോലെ ആശ്ചര്യത്തിലും ആനന്ദത്തിലും മുങ്ങി.
സ ചിത്രകൂടേ തു ഗിരൌ നിശമ്യ രാമാശ്രമം പുണ്യജനോപപന്നമ്। ഗുഹേന സാര്ദ്ധം ത്വരിതോ ജഗാമ പുനര്നിവേശ്യൈവ ചമൂം മഹാത്മാ ।। ൨.൯൮.
ചിത്രകൂടം മലയിൽ രാമന്റെ ആശ്രമം പുണ്യജനങ്ങൾ നിറഞ്ഞതാണെന്ന് അറിഞ്ഞ മഹാത്മാവായ ഭരതൻ, ഗുഹയോടൊപ്പം സൈന്യം അവിടെ തന്നെ നിർത്തി വച്ച് വേഗത്തിൽ അവിടെത്തിപ്പോയി.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ അഷ്ടനവതിതമ: സര്ഗ:
ഇങ്ങനെ വാല്മീകി മഹർഷി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ ശ്രീമദ്അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ തൊണ്ണൂറ്റിയെട്ടാമത്തെ സർഗ്ഗം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|നവവതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center നിവിഷ്ടായാം തു സേനായാമുത്സുകോ ഭരതസ്തദാ। ജഗാമ ഭ്രാതരം ദ്രഷ്ടും ശത്രുധ്നമനുദര്ശയന് ।। ൨.൯൯.
സൈന്യം തങ്ങിയ ശേഷം, അതീവ ആകാംക്ഷയോടെ ഭരതൻ സഹോദരൻറെ അടുത്തേക്ക് പോകാൻ തുടങ്ങി. ശത്രുഘ്നൻക്ക് വഴികാട്ടി കൊണ്ടായിരുന്നു അവൻ പോകുന്നത്.
ഋഷിം വസിഷ്ഠം സന്ദിശ്യ മാതഽര്മേ ശീഘ്രമാനയ। ഇതി ത്വരിതമഗ്രേ സ ജഗാമ ഗുരുവത്സല: ।। ൨.൯൯.
ഭരതൻ വസിഷ്ഠമഹർഷിയെ വിളിച്ചു, 'എന്റെ അമ്മയെ വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുവരിക' എന്ന് പറഞ്ഞ്, മുതിർന്നവരോടുള്ള ഭക്തിയോടെ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു.
സുമന്ത്രസ്ത്വപി ശത്രുഘ്നമദൂരാദന്വപദ്യത। രാമദര്ശനജസ്തര്ഷോ ഭരതസ്യേവ തസ്യ ച ।। ൨.൯൯.
സുമന്ത്രനും ശത്രുഘ്നന്റെ അടുത്തായി പിന്തുടർന്നു. രാമനെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹം ഭരതനും സുമന്ത്രനും ഒരുപോലെ അനുഭവിച്ചു.