നഹി തേ നിഷ്ഠുരം വാച്യോ ഭരതോ നാപ്രിയം വച:। അഹം ഹ്യപ്രിയമുക്ത: സ്യാം ഭരതസ്യാപ്രിയേ കൃതേ ।। ൨.൯൭.
നീ ഭാരതനോട് കഠിനമായോ, ഇഷ്ടമില്ലാത്തതുമായോ വാക്കുകൾ പറയരുത്. ഭാരതനെ വേദനിപ്പിക്കുന്നതൊന്നും പറയേണ്ടി വന്നാൽ, അത് ഞാൻ തന്നെ പറയും.
കഥം നു പുത്രാ: പിതരം ഹന്യു: കസ്യാഞ്ചിദാപദി। ഭ്രാതാ വാ ഭ്രാതരം ഹന്യാത് സൌമിത്രേ പ്രാണമാത്മന: ।। ൨.൯൭.
സൗമിത്രേ, ഏതു ദുരിതത്തിലും മക്കൾ പിതാവിനെ കൊല്ലുമോ? അല്ലെങ്കിൽ സഹോദരൻ തന്റെ ജീവനെപ്പോലുള്ള മറ്റൊരു സഹോദരനെ കൊല്ലുമോ?
യദി രാജ്യസ്യ ഹേതോസ്ത്വമിമാം വാചം പ്രഭാഷസേ। വക്ഷ്യാമി ഭരതം ദൃഷ്ട്വാ രാജ്യമസ്മൈ പ്രദീയതാമ് ।। ൨.൯൭.
നീ രാജ്യം കൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ പറയുന്നതെങ്കിൽ, ഞാൻ ഭാരതനെ കണ്ടാൽ രാജ്യം അവനു നൽകണമെന്ന് പറയും.
ഉച്യമാനോഽപി ഭരതോ മയാ ലക്ഷ്മണ തത്ത്വത:। രാജ്യമസ്മൈ പ്രയച്ഛേതി ബാഢമിത്യേവ വക്ഷ്യതി ।। ൨.൯൭.
ലക്ഷ്മണാ, ഞാൻ സത്യമായി ഭാരതനോട് 'രാജ്യം അവനു നൽകണം' എന്ന് പറഞ്ഞാലും, അവൻ 'അതെ, അതുപോലെ തന്നെ' എന്ന് ഉത്തരം പറയും.
തഥോക്തോ ധര്മശീലേന ഭ്രാത്രാ തസ്യ ഹിതേ രത:। ലക്ഷ്മണ: പ്രവിവേശേവ സ്വാനി ഗാത്രാണി ലജ്ജയാ ।। ൨.൯൭.
ധർമ്മനിഷ്ഠനായ സഹോദരൻ തന്റെ ഭാവുകത്വത്തിൽ പറഞ്ഞതുകേട്ട്, ലക്ഷ്മണൻ ലജ്ജയിൽ തന്റെ ശരീരത്തിൽ തന്നെ ഒളിച്ചുപോകുന്നപോലെ തോന്നി.
തദ്വാക്യം ലക്ഷ്മണ: ശ്രുത്വാ വ്രീഡിത: പ്രത്യുവാച ഹ। ത്വാം മന്യേ ദ്രഷ്ടുമായാത: പിതാ ദശരഥ: സ്വയമ് ।। ൨.൯൭.
അവിടെ, ആ വാക്കുകൾ കേട്ട ലക്ഷ്മണൻ ലജ്ജിച്ചുകൊണ്ട് മറുപടി പറഞ്ഞു: 'നിനക്കു കാണാൻ വന്നിരിക്കുന്നത് നമ്മുടെ പിതാവായ ദശരഥൻ തന്നെയാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.'
വ്രീഡിതം ലക്ഷ്മണം ദൃഷ്ട്വാ രാഘവ: പ്രത്യുവാച ഹ। ഏഷ മന്യേ മഹാബാഹുരിഹാസ്മാന് ദ്രഷ്ടുമാഗത: ।। ൨.൯൭.
ലക്ഷ്മണനെ ലജ്ജിതനായി കണ്ട രാഘവൻ പറഞ്ഞു: 'ഈ ശക്തിയുള്ളവൻ നമ്മെ കാണാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.'
അഥവാ നൌ ധ്രുവം മന്യേ മന്യമാന: സുഖോചിതൌ। വനവാസമനുധ്യായ ഗൃഹായ പ്രതിനേഷ്യതി ।। ൨.൯൭.
അല്ലെങ്കിൽ, നമ്മൾ സൗഖ്യ acostumbrados ആയവരാണെന്ന് കരുതി, വനവാസം അനുയോജ്യമല്ലെന്ന് വിചാരിച്ച്, അവൻ നമ്മെ വീട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചുകൊണ്ടുപോകും എന്നതിൽ എനിക്ക് ഉറപ്പുണ്ട്.
ഇമാം വാപ്യേഷ വൈദേഹീമത്യന്തസുഖസേവിനീമ്। പിതാ മേ രാഘവ: ശ്രീമാന് വനാദാദായ യാസ്യതി ।। ൨.൯൭.
അല്ലെങ്കിൽ, എന്റെ മഹത്വമുള്ള പിതാവ് രാഘവൻ, അത്യന്തം സൗഖ്യത്തിൽ വളർന്ന വൈദേഹിയെ വനത്തിൽ നിന്ന് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി മടങ്ങും.
ഏതൌ തൌ സമ്പ്രകാശേതേ ഗോത്രവന്തൌ മനോരമൌ। വായുവേഗസമൌ വീര ജവനൌ തുരഗോത്തമൌ ।। ൨.൯൭.
അവിടെ, ആ മനോഹരവും ഉറ്റവംശത്തിൽ പിറന്നതുമായ രണ്ടു കുതിരകൾ കാണാം, വീരാ, കാറ്റുപോലെ വേഗമുള്ളവയും അതിവേഗമുള്ളവയും.
സ ഏഷ സുമഹാകായ: കമ്പതേ വാഹിനീമുഖേ। നാഗ: ശത്രുഞ്ജയോ നാമ വൃദ്ധസ്താതസ്യ ധീമത: ।। ൨.൯൭.
അവിടെ, ആ വലിയ ശരീരമുള്ള ആന സൈന്യത്തിന്റെ മുന്നിൽ കുലുങ്ങുന്നു; അതിന്റെ പേര് ശത്രുഞ്ജയൻ, പ്രായമായതും എന്റെ ജ്ഞാനിയായ പിതാവിന്റെ ആനയുമാണ്.
ന തു പശ്യാമി തച്ഛത്ऺത്രം പാണ്ഡരം ലോകസത്കൃതമ്। പിതുര്ദിവ്യം മഹാബാഹോ സംശയോ ഭവതീഹ മേ ।। ൨.൯൭.
എന്നാൽ ലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന, പിതാവിന്റെ ദിവ്യമായ ആ വെള്ളി കുട ഞാൻ കാണുന്നില്ല, മഹാബാഹുവേ; അതുകൊണ്ട് എനിക്ക് സംശയം തോന്നുന്നു.
പ്രഥമമര്ധമുത്തരാര്ധേന യോജനീയമ് ।। ൨.൯൭.
ആദ്യഭാഗം പിന്നത്തെ ഭാഗത്തോടു ചേർക്കണം.
അവതീര്യ്യ തു സാലാഗ്രാത്തസ്മാത്സ സമിതിഞ്ജയ:। ലക്ഷ്മണ: പ്രാഞ്ജലിര്ഭൂത്വാ തസ്ഥൌ രാമസ്യ പാര്ശ്വത: ।। ൨.൯൭.
അതിനുശേഷം സമരവിജയിയായ ലക്ഷ്മണൻ സാലയുടെ മുകളിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, കയ്യുകൂപ്പി രാമന്റെ അടുത്ത് നിന്നു.
ഭരതേനാപി സന്ദിഷ്ടാ സമ്മര്ദോ ന ഭവേദിऺതി। സമന്താത്തസ്യ ശൈലസ്യ സേനാ വാസമകല്പയത് ।। ൨.൯൭.
ഭരതന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവിടെ കലഹം ഉണ്ടാകാതിരിക്കാനായി, ആ പർവതത്തിന്റെ ചുറ്റും സൈന്യം തങ്ങളുടെ താവളം ഒരുക്കി.
അധ്യര്ദ്ധമിക്ഷ്വാകുചമൂര്യോജനം പര്വതസ്യ സാ। പാര്ശ്വേ ന്യവിശദാവൃത്യ ഗജവാജിരഥാകുലാ ।। ൨.൯൭.
ആ ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിലെ സൈന്യം, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളുമായി, ആ പർവതത്തിന്റെ വശത്ത് ഒരു യോജനവും അരയോജനവും നീളത്തിൽ താവളംവച്ചു.
സാ ചിത്രകൂടേ ഭരതേന സേനാ ധര്മം പുരസ്കൃത്യ വിധൂയ ദര്പ്പമ്। പ്രസാദനാര്ഥം രഘുനന്ദനസ്യ വിരാജതേ നീതിമതാ പ്രണീതാ ।। ൨.൯൭.
ധർമ്മത്തെ മുൻനിർത്തി, അഹങ്കാരം വിട്ട്, രഘുനന്ദനനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനായി, ചിത്രകൂടിൽ ഭരതന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ആ സൈന്യം ഭംഗിയായി നിലകൊണ്ടു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ സപ്തനവതിതമ: സര്ഗ:
ഇങ്ങനെ വാല്മീകി മഹർഷി രചിച്ച ശ്രീമദ്രാമായണത്തിലെ ആദികാവ്യത്തിൽ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ എഴുപത്തൊമ്പതാമത് സർഗം അവസാനിക്കുന്നു.
thumb|അഷ്ടനവതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center നിവേശ്യ സേനാം തു വിഭു: പദ്ഭ്യാം പാദവതാം വര:। അഭിഗന്തും സ കാകുത്സ്ഥമിയേഷ ഗുരുവര്ത്തകമ് ।। ൨.൯൮.
സൈന്യത്തെ താവളമിട്ട ശേഷം, കാൽനടയാത്രക്കാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ ഭരതൻ, മൂത്തവരുടെ വഴിപിടിച്ച് കാകുത്സ്ഥനെ സമീപിക്കാൻ കാൽനടയായി പുറപ്പെട്ടു.
നിവിഷ്ടമാത്രേ സൈന്യേ തു യഥോദ്ദേശം വിനീതവത്। ഭരതോ ഭ്രാതരം വാക്യം ശത്രുഘ്നമിദമബ്രവീത് ।। ൨.൯൮.
സൈന്യം തക്കവിധത്തിൽ താവളമിട്ടതോടെ, ഭരതൻ തന്റെ സഹോദരനായ ശത്രുഘ്നനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ക്ഷിപ്രം വനമിദം സൌമ്യ നരസങ്ഘൈ: സമന്തത:। ലുബ്ധൈശ്ച സഹിതൈരേഭിസ്ത്വമന്വേഷിതുമര്ഹസി ।। ൨.൯൮.
പ്രിയനേ, നീ ഈ മനുഷ്യരും വേട്ടക്കാരും കൂടെ എടുത്ത് ഈ കാടെല്ലാം വേഗത്തിൽ തിരയണം.
ഗുഹോ ജ്ഞാതിസഹസ്രേണ ശരചാപാസിധാരിണാ। സമന്വേഷതു കാകുത്സ്ഥാവസ്മിന് പരിവൃത: സ്വയമ് ।। ൨.൯൮.
ഗുഹനും ആയിരം ബന്ധുക്കളും വില്ലും അമ്പും വാളും കൈവശം വച്ച്, കാകുത്സ്ഥനെ ഇവിടെ തിരയട്ടെ.
അമാത്യൈ: സഹ പൌരൈശ്ച ഗുരുഭിശ്ച ദ്വിജാതിഭി:। വനം സര്വം ചരിഷ്യാമി പദ്ഭ്യാം പരിവൃത: സ്വയമ് ।। ൨.൯൮.
ഞാൻ തന്നെ മന്ത്രിമാരെയും നഗരവാസികളെയും മൂപ്പന്മാരെയും ദ്വിജന്മാരെയും കൂട്ടി, കാൽനടയായി ഈ കാടെല്ലാം ചുറ്റും തിരയും.
യാവന്ന രാമം ദ്രക്ഷ്യാമി ലക്ഷ്മണം വാ മഹാബലമ്। വൈദേഹീം വാ മഹാഭാഗാം ന മേ ശാന്തിര്ഭവിഷ്യതി ।। ൨.൯൮.
രാമനെയോ ശക്തനായ ലക്ഷ്മണനെയോ മഹാഭാഗയായ സീതയെയോ ഞാൻ കാണുന്നതുവരെ എനിക്ക് മനസ്സിൽ ശാന്തി ഉണ്ടാകില്ല.
യാവന്ന ചന്ദ്രസങ്കാശം ദ്രക്ഷ്യാമി ശുഭമാനനമ്। ഭ്രാതു: പദ്മപലാശാക്ഷം ന മേ ശാന്തിര്ഭവിഷ്യതി ।। ൨.൯൮.
ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള ഭംഗിയുള്ള മുഖവും താമരയിലുപോലെയുള്ള കണ്ണുകളും ഉള്ള എന്റെ സഹോദരനെ ഞാൻ കാണുന്നതുവരെ എനിക്ക് ശാന്തി ഉണ്ടാകില്ല.
യാവന്ന ചരണൌ ഭ്രാതു: പാര്ഥിവവ്യഞ്ജനാന്വിതൌ। ശിരസാ ധാരയിഷ്യാമി ന മേ ശാന്തിര്ഭവിഷ്യതി ।। ൨.൯൮.
രാജചിഹ്നങ്ങളുള്ള സഹോദരന്റെ കാലുകൾ ഞാൻ എന്റെ തലയിൽ വയ്ക്കുന്നതുവരെ എനിക്ക് ശാന്തി ഉണ്ടാകില്ല.
യാവന്ന രാജ്യേ രാജ്യാര്ഹ: പിതൃപൈതാമഹേ സ്ഥിത:। അഭിഷേകജലക്ലിന്നോ ന മേ ശാന്തിര്ഭവിഷ്ऺയതി ।। ൨.൯൮.
രാജ്യത്തിന് അർഹനായവൻ പിതാവിന്റെയും പിതാമഹന്റെയും സിംഹാസനത്തിൽ അഭിഷേകജലം ഒഴിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നതുവരെ എനിക്ക് ശാന്തി ഉണ്ടാകില്ല.
സിദ്ധാര്ഥ: ഖലു സൌമിത്രിര്യശ്ചന്ദ്രവിമലോപമമ്। മുഖം പശ്യതി രാമസ്യ രാജീവാക്ഷം മഹാദ്യുതി ।। ൨.൯൮.
ചന്ദ്രനുപോലെ നിർമ്മലവും താമരപ്പൂവുപോലെയുള്ള കണ്ണുകളും ഉള്ള രാമന്റെ മുഖം കാണുന്ന സൗമിത്രി ഭാഗ്യവാനാണ്.
കൃതകത്യാ മഹാഭാഗാ വൈദേഹീ ജനകാത്മജാ। ഭര്താരം സാഗരാന്തായാ: പൃഥിവ്യാ യാഽനുഗച്ഛതി ।। ൨.൯൮.
ജനകന്റെ മകളായ മഹാഭാഗയായ സീത, സമുദ്രം囲ളിയുള്ള ഭൂമിയിൽ ഭർത്താവിനെ പിന്തുടരുന്നത് യഥാർത്ഥത്തിൽ മഹത്തായ കാര്യമാണ്.
സുഭഗശ്ചിത്രകൂടോഽസൌ ഗിരിരാജോപമോ ഗിരി:। യസ്മിന് വസതി കാകുത്സ്ഥ: കുബേര ഇവ നന്ദനേ ।। ൨.൯൮.
കാകുത്സ്ഥൻ കുബേരൻ നന്ദനവനത്തിൽ പാർക്കുന്നതുപോലെ പാർക്കുന്ന ഈ ചിത്രകൂട് പർവതരാജനെപ്പോലെ ഭാഗ്യവാനാണ്.