ഉപസ്പൃശംസ്ത്രിഷവണം മധുമൂലഫലാശന: । നായോധ്യായൈ ന രാജ്യായ സ്പൃഹയേ ഽദ്യ ത്വയാ സഹ ।। ൨.൯൫.
മൂന്നു സമയത്തും കുളിച്ച്, തേൻ, കിഴങ്ങ്, പഴങ്ങൾ കഴിച്ച്, ഇന്നിവിടെ നിന്നോടൊപ്പം ഇരിക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് അയോധ്യയിലേക്കും രാജ്യത്തിനും ആഗ്രഹമില്ല.
ഇമാം ഹി രമ്യാം മൃഗയൂഥശാലിനീം നിപീതതോയാം ഗജസിംഹവാനരൈ: । സുപുഷ്പിതൈ: പുഷ്പധരൈരലങ്കൃതാം ന സോ ഽസ്തി യ: സ്യാദഗതക്ലമ: സുഖീ ।। ൨.൯൫.
ഇത്ര മനോഹരമായ, മൃഗസംഘങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, ആനകളും സിംഹങ്ങളും കുരങ്ങുകളും വെള്ളം കുടിക്കുന്ന, പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച ഈ നദി കണ്ടാൽ ആരും സന്തോഷവും ആശ്വാസവും അനുഭവിക്കാതെ ഇരിക്കില്ല.
ഇതീവ രാമോ ബഹുസങ്ഗതം വച: പ്രിയാസഹായ: സരിതം പ്രതി ബ്രുവന് । ചചാര രമ്യം നയനാഞ്ജനപ്രഭം സ ചിത്രകൂടം രഘുവംശവര്ദ്ധന: ।। ൨.൯൫.
ഇങ്ങനെ രാമൻ തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളോടൊപ്പം നദിയെ കുറിച്ച് അനേകം വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു, രഘുവംശത്തെ മഹത്വം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവൻ കണ്ണിന് കാജലുപോലെയുള്ള ചിത്രകൂടത്തിൽ സുഖത്തോടെ സഞ്ചരിച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ പഞ്ചനവതിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാല്മീകിമുനി രചിച്ച മഹത്തായ ആദികാവ്യമായ രാമായണത്തിലെ ശ്രീമദ്അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ തൊണ്ണൂറ്റി അഞ്ചാമത്തെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|ഷണ്ണവതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center താം തഥാ ദര്ശയിത്വാ തു മൈഥിലീം ഗിരിനിമ്നഗാമ് । നിഷസാദ ഗിരിപ്രസ്ഥേ സീതാം മാംസേന ഛന്ദയന് ।। ൨.൯൬.
ഇങ്ങനെ സീതയെ ആ മലനദി കാണിച്ച ശേഷം, രാമൻ മലയുടെ ചരിവിൽ ഇരുന്നു, സീതയെ മാംസം നൽകി സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
ഇദം മേധ്യമിദം സ്വാദു നിഷ്ടപ്തമിദമഗ്നിനാ । ഏവമാസ്തേ സ ധര്മാത്മാ സീതയാ സഹ രാഘവ: ।। ൨.൯൬.
ഇത് ശുദ്ധമാണ്, ഇത് രുചികരമാണ്, ഇത് നന്നായി ചുട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാമൻ സീതയോടൊപ്പം ഇരുന്നു.
തഥാ തത്രാസതസ്തസ്യ ഭരതസ്യോപയായിന: । സൈന്യരേണുശ്ച ശബ്ദശ്ച പ്രാദുരാസ്താം നഭസ്സ്പൃശൌ ।। ൨.൯൬.
അവിടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ഭരതൻ എത്തുന്ന സൈന്യത്തിന്റെ പൊടി, ശബ്ദം എന്നിവ ആകാശം തൊടുന്നപോലെ ഉയർന്നു.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ ത്രസ്താ: ശബ്ദേന മഹതാ തത: । അര്ദിതാ യൂഥപാ മത്താ: സയൂഥാ ദുദ്രുവുര്ദിശ: ।। ൨.൯൬.
അപ്പോൾ, ആ വലിയ ശബ്ദം കേട്ട് ഭയപ്പെട്ട മൃഗസംഘങ്ങളും അവരുടെ നേതാക്കളും പേടിച്ച് എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ഓടി.
സ തം സൈന്യസമുദ്ധൂതം ശബ്ദം ശുശ്രാവ രാഘവ: । താംശ്ച വിപ്രദ്രുതാന് സര്വാന് യൂഥപാനന്വവൈക്ഷത ।। ൨.൯൬.
രാഘവൻ ആ സൈന്യം ഉയർത്തിയ ശബ്ദം കേട്ടു, എല്ലാ കാട്ടുമൃഗങ്ങളുടെ തലവന്മാരെയും ഭയത്തോടെ ഓടിപ്പോകുന്നത് അവൻ കണ്ടു.
താംശ്ച വിദ്രവതോ ദൃഷ്ട്വാ തം ച ശ്രുത്വാ ച നിസ്വനമ് । ഉവാച രാമ: സൌമിത്രിം ലക്ഷ്മണം ദീപ്തതേജസമ് ।। ൨.൯൬.
അവരെ ഓടിപ്പോകുന്നതും ആ വലിയ ശബ്ദവും കണ്ടു കേട്ട രാമൻ, ശക്തിയാൽ പ്രകാശിക്കുന്ന സുമിത്രയുടെ മകൻ ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു.
ഹന്ത ലക്ഷ്മണ പശ്യേഹ സുമിത്രാ സുപ്രജാസ്ത്വയാ । ഭീമസ്തനിതഗമ്ഭീരസ്തുമുല: ശ്രൂയതേ സ്വന: ।। ൨.൯൬.
സുമിത്രയുടെ നല്ല മകനേ, ലക്ഷ്മണാ, നോക്കൂ, ഇവിടെ ഒരു ഭയങ്കരവും ഇടിമുഴക്കത്തുല്യമായും ഗംഭീരമായും വലിയ ശബ്ദം കേൾക്കുന്നു.
ഗജയൂഥാനി വാ ഽരണ്യേ മഹിഷാ വാ മഹാവനേ । വിത്രാസിതാ മൃഗാ: സിംഹൈ: സഹസാ പ്രദ്രുതാ ദിശ: ।। ൨.൯൬.
കാട്ടിലെ ആനകളോ വലിയ കാടിലെ കാളകളോ, സിംഹങ്ങൾ ഭയപ്പെടുത്തിയത് കൊണ്ടു മൃഗങ്ങൾ എല്ലാം പെട്ടെന്ന് എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയിരിക്കുന്നു.
രാജാ വാ രാജമാത്രോ വാ മൃഗയാമടതേ വനേ । അന്യദ്വാ ശ്വാപദം കിഞ്ചിത് സൌമിത്രേ ജ്ഞാതുമര്ഹസി ।। ൨.൯൬.
രാജാവോ രാജാവിന്റെ മന്ത്രിയോ കാട്ടിൽ വേട്ടയാടാനാണോ വന്നിരിക്കുന്നത്, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും കാട്ടുമൃഗമാണോ, സുമിത്രയുടെ മകനേ, നീ ഇതിന്റെ സത്യം മനസ്സിലാക്കണം.
സുദുശ്ചരോ ഗിരിശ്ചായം പക്ഷിണാമപി ലക്ഷ്മണ । സര്വമേതദ്യഥാതത്ത്വമചിരാജ്ജ്ഞാതുമര്ഹസി ।। ൨.൯൬.
ലക്ഷ്മണാ, ഈ മല കിളികൾക്കു പോലും കടക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്. ഈ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം നീ ഉടൻ മനസ്സിലാക്കണം.
സ ലക്ഷ്മണ: സംത്വരിത: സാലമാരുഹ്യ പുഷ്പിതമ് । പ്രേക്ഷമാണോ ദിശ: സര്വാ: പൂര്വാം ദിശമുദൈക്ഷത ।। ൨.൯൬.
അപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ വേഗത്തിൽ ഒരു പൂത്ത ശാലമരത്തിൽ കയറി, എല്ലാ ദിക്കുകളും നോക്കി, കിഴക്കേ ദിക്കിലേക്കാണ് ദൃഷ്ടി കേന്ദ്രീകരിച്ചത്.
ഉദങ്മുഖ: പ്രേക്ഷമാണോ ദദര്ശ മഹതീം ചമൂമ് । രഥാശ്വഗജസമ്ബാധാം യത്തൈര്യുക്താം പദാതിഭി: ।। ൨.൯൬.
കിഴക്കോട്ട് നോക്കിയപ്പോൾ, രഥങ്ങൾ, കുതിരകൾ, ആനകൾ നിറഞ്ഞ, പടയാളികളാൽ ഒരുക്കിയ വലിയൊരു സൈന്യത്തെ ലക്ഷ്മണൻ കണ്ടു.
താമശ്വഗജസമ്പൂര്ണാം രഥധ്വജവിഭൂഷിതാമ് । ശശംസ സേനാം രാമായ വചനം ചേദമബ്രീത് ।। ൨.൯൬.
ആ സൈന്യം കുതിരകളും ആനകളും നിറഞ്ഞതും രഥധ്വജങ്ങൾ അലങ്കരിച്ചതുമായത് കണ്ടു, ലക്ഷ്മണൻ രാമനോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അഗ്നിം സംശമയത്വാര്യ: സീതാ ച ഭജതാം ഗുഹാമ് । സജ്യം കുരുഷ്വ ചാപം ച ശരാംശ്ച കവചം തഥാ ।। ൨.൯൬.
ആര്യനേ, തീ അണയ്ക്കൂ, സീതയെ ഗുഹയിൽ കയറ്റൂ, വില്ലും അമ്പുകളും കാവചവും ഒരുക്കൂ.
തം രാമ: പുരുഷവ്യാഘ്രോ ലക്ഷ്മണം പ്രത്യുവാച ഹ । അങ്ഗാവേക്ഷസ്വ സൌമിത്രേ കസ്യേമാം മന്യസേ ചമൂമ് ।। ൨.൯൬.
അപ്പോൾ മനുഷ്യസിംഹനായ രാമൻ ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു: സുമിത്രയുടെ മകനേ, നോക്കൂ, ഈ സൈന്യം ആരുടേതാണെന്ന് നീ കരുതുന്നു?
ഏവമുക്തസ്തു രാമേണ ലക്ഷ്മണോ വാക്യമബ്രവീത് । ദിധക്ഷന്നിവ താം സേനാം രുഷിത: പാവകോ യഥാ ।। ൨.൯൬.
ഇങ്ങനെ രാമൻ ചോദിച്ചതിനുശേഷം, ആ സൈന്യത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്, ക്രോധത്തിൽ കത്തുന്ന അഗ്നിപോലെ ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞു.
സമ്പന്നം രാജ്യമിച്ഛംസ്തു വ്യക്തം പ്രാപ്യാഭിഷേചനമ് । ആവാം ഹന്തും സമഭ്യേതി കൈകേയ്യാ ഭരത: സുത: ।। ൨.൯൬.
രാജ്യം സ്വന്തമാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, അഭിഷേകം നേടിയ ശേഷം, കൈകേയിയുടെ മകൻ ഭരതൻ നമ്മളെ കൊല്ലാൻ വരികയാണെന്ന് വ്യക്തമാണ്.
ഏഷ വൈ സുമഹാന് ശ്രീമാന് വിടപീ സമ്പ്രകാശതേ । വിരാജത്യുദ്ഗതസ്കന്ധ: കോവിദാരധ്വജോ രഥേ ।। ൨.൯൬.
നോക്കൂ, വലിയതും ഭംഗിയുള്ളതുമായ ആ വൃക്ഷം തെളിഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു; രഥത്തിൽ കോവിദാരവൃക്ഷത്തിന്റെ ചിഹ്നമുള്ള പതാക പ്രകാശിക്കുന്നു.
ഭജന്ത്യേതേ യഥാ കാമമശ്വാനാരുഹ്യ ശീഘ്രഗാന് । ഏതേ ഭ്രാജന്തി സംഹൃഷ്ടാ ഗജാനാരുഹ്യ സാദിന: ।। ൨.൯൬.
വേഗത്തിൽ ഓടുന്ന കുതിരകളിൽ കയറി ഇവർ ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; മറ്റു ചിലർ ആനയിൽ കയറി സന്തോഷത്തോടെ മിന്നുന്നു.
ഗൃഹീതധനുഷൌ ചാവാം ഗിരിം വീരശ്രയാവഹൈ । അഥവേഹൈവ തിഷ്ഠാവ: സന്നദ്ധാവുദ്യതായുധൌ ।। ൨.൯൬.
നമ്മൾ വില്ലും കൈവശംവെച്ച്, വീരനേ, ഈ മലയിൽ അഭയം തേടാമോ, അല്ലെങ്കിൽ ഇവിടെ തന്നെ ആയുധങ്ങൾ ഒരുക്കി നില്ക്കാമോ?
അപി നൌ വശമാഗച്ഛേത് കോവിദാരധ്വജോ ദണേ ।। ൨.൯൬.
കോവിദാരപതാകയുള്ളവൻ നമ്മളുടെ പിടിയിലാവാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.
അപി ദ്രക്ഷ്യാമി ഭരതം യത്കൃതേ വ്യസനം മഹത് । ത്വയാ രാഘവ സമ്പ്രാപ്തം സീതയാ ച മയാ തഥാ ।। ൨.൯൬.
രാഘവാ, ഭരതന്റെ കാരണമാണ് നീയും സീതയും ഞാനും ഈ വലിയ ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്നത്. ഞാൻ ഭരതനെ കാണുമോ?
യന്നിമിത്തം ഭവാന് രാജ്യാച്ച്യുതോ രാഘവ ശാശ്വതാത് । സമ്പ്രാപ്തോ ഽയമരിര്വീര ഭരതോ വധ്യ ഏവ മേ ।। ൨.൯൬.
രാഘവാ, നിന്നെ ശാശ്വതമായ രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കിയതിന്റെ കാരണമായ ഈ ശത്രു ഭാരതൻ ഇപ്പോൾ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു; അവൻ എനിക്ക് കൊല്ലപ്പെടേണ്ടവനാണ്.
ഭരതസ്യ വധേ ദോഷം നാഹം പശ്യാമി രാഘവ । പൂര്വാപകാരിണാം ത്യാഗേ ന ഹ്യധര്മോ വിധീയതേ ।। ൨.൯൬.
രാഘവാ, ഭാരതനെ കൊല്ലുന്നതിൽ എനിക്ക് തെറ്റൊന്നും കാണുന്നില്ല; മുമ്പ് ദോഷം ചെയ്തവരെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് അധർമ്മം അല്ലല്ലോ.
പൂര്വാപകാരീ ഭരതസ്ത്യക്തധര്മശ്ച രാഘവ । ഏതസ്മിന്നിഹതേ കൃത്സ്നാമനുശാധി വസുന്ധരാമ് ।। ൨.൯൬.
രാഘവാ, മുമ്പ് ദോഷം ചെയ്തും ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചും ചെയ്ത ഭാരതനെ കൊല്ലുമ്പോൾ നീ മുഴുവൻ ഭൂമിയും ഭരിക്കൂ.
അദ്യ പുത്രം ഹതം സങ്ഖ്യേ കൈകേയീ രാജ്യകാമുകാ । മയാ പശ്യേത് സുദു:ഖാര്ത്താ ഹസ്തിഭഗ്നമിവ ദ്രുമമ് ।। ൨.൯൬.
ഇന്ന് രാജ്യം നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ച കൈകേയി, തന്റെ മകൻ യുദ്ധത്തിൽ എനിക്ക് 의해 കൊല്ലപ്പെട്ടതും അതിനാൽ വലിയ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയതും, ആന തകർത്ത മരത്തെപ്പോലെ കാണട്ടെ.