ആദിത്യമുപതിഷ്ഠന്തേ നിയമാദൂര്ദ്ധ്വബാഹവ: । ഏതേ പരേ വിശാലാക്ഷി മുനയ: സംശിതവ്രതാ: ।। ൨.൯൫.
വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ളവളേ, ഈ മഹർഷിമാർ ഉറച്ച വ്രതങ്ങളിൽ നിലകൊണ്ട്, കൈകൾ ഉയർത്തി, കഠിനമായ നിയമത്തിൽ സൂര്യനെ ആരാധിക്കുന്നു.
മാരുതോദ്ധൂതശിഖരൈ: പ്രനൃത്ത ഇവ പര്വത: । പാദപൈ: പത്ऺത്രപുഷ്പാണി സൃജദ്ഭിരഭിതോ നദീമ് ।। ൨.൯൫.
കാറ്റ് കുലുക്കുന്ന കുന്തങ്ങളാൽ ആ മല നൃത്തം ചെയ്യുന്നപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്. ചുറ്റും മരങ്ങൾ അവരുടെ ഇലകളും പൂക്കളും നദിയിലേക്കു ചിതറുന്നു.
ക്വചിന്മണിനികാശോദാം ക്വചിത്പുലിനശാലിനീമ് । ക്വചിത്സിദ്ധജനാകീര്ണാം പശ്യ മന്ദാകിനീം നദീമ് ।। ൨.൯൫.
കാണു, മന്ദാകിനി നദി ചിലിടങ്ങളിൽ മണികൾ പോലെ തിളങ്ങുന്നു, ചിലിടങ്ങളിൽ മണൽ കരകൾ വിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, മറ്റിടങ്ങളിൽ സിദ്ധപുരുഷന്മാർ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
നിര്ദ്ധൂതാന് വായുനാ പശ്യ വിതതാന് പുഷ്പസഞ്ചയാന് । പോപ്ലൂയമാനാനപരാന് പശ്യ ത്വം ജലമധ്യഗാന് ।। ൨.൯൫.
കാറ്റ് പറത്തിയ പൂക്കളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾ എങ്ങുമുണ്ട്, ജലത്തിനുള്ളിൽ നീന്തുന്ന വിവിധ ജീവികളെ നോക്കു.
താംശ്ചാതിവല്ഗുവചസോ രഥാങ്ഗാഹ്വയനാ ദ്വിജാ: । അധിരോഹന്തി കല്യാണി വികൂജന്ത: ശുഭാ ഗിര: ।। ൨.൯൫.
ശുഭദയേ, രഥാംഗാഹ്വയന്മാർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആ ദ്വിജന്മാർ, അത്യന്തം മധുരമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട്, മനോഹരമായ ഗീതങ്ങൾ പാടിക്കൊണ്ട് ഈ നദിയുടെ കരയിൽ കയറുന്നു.
ദര്ശനം ചിത്ര കൂടസ്യ മന്ദാകിന്യാശ്ച ശോഭനേ । അധികം പുരവാസാച്ച മന്യേ ച തവ ദര്ശനാത് ।। ൨.൯൫.
സുന്ദരിയായവളേ, ചിത്രകൂടവും മന്ദാകിനിയും കാണുന്നത് നഗരത്തെക്കാൾ കൂടുതൽ ആനന്ദം നൽകുന്നു, കാരണം അവയെ ഞാൻ നിന്നോടൊപ്പം കാണുന്നു.
വിധൂതകലുഷൈ: സിദ്ധൈസ്തപോദമശമാന്വിതൈ: । നിത്യവിക്ഷോഭിതജലാം വിഗാഹസ്വ മയാ സഹ ।। ൨.൯൫.
കഴുകിയ മനസ്സുള്ള, തപസ്സും ക്ഷമയും സമാധാനവും ഉള്ള സിദ്ധന്മാർ ശുദ്ധമാക്കിയ ഈ എപ്പോഴും ഒഴുകുന്ന വെള്ളത്തിൽ നമുക്ക് ഒരുമിച്ച് കുളിക്കാം.
സഖീവച്ച വിഗാഹസ്വ സീതേ മന്ദാകിനീം നദീമ് । കമലാന്യവമജ്ജന്തീ പുഷ്കരാണി ച ഭാമിനി ।। ൨.൯൫.
സീതേ, സഖിയെപ്പോലെ നീ ഈ മന്ദാകിനി നദിയിൽ കുളിക്കൂ, കമലങ്ങളും നീരാളികളും മുങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കട്ടെ, സുന്ദരിയായവളേ.
ത്വം പൌരജനവദ്വ്യാലാനയോധ്യാമിവ പര്വതമ് । മന്യസ്വ വനിതേ നിത്യം സരയൂവദിമാം നദീമ് ।। ൨.൯൫.
വനിതേ, നഗരവാസികൾ പോലെ നീ ഈ മലയെ അയോധ്യയെന്നപോലും, ഈ നദിയെ ശരയൂവെന്നപോലും എപ്പോഴും കരുതണം.
ലക്ഷ്മണശ്ചാപി ധര്മാത്മാ മന്നിദേശേ വ്യവസ്ഥിത: । ത്വം ചാനുകൂലാ വൈദേഹി പ്രീതിം ജനയഥോ മമ ।। ൨.൯൫.
ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണൻ എന്റെ വാക്കനുസരിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു, നീയും വൈദേഹി, എപ്പോഴും എനിക്കു അനുകൂലമാണ്; നിങ്ങളിരുവരും എനിക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്നു.
ഉപസ്പൃശംസ്ത്രിഷവണം മധുമൂലഫലാശന: । നായോധ്യായൈ ന രാജ്യായ സ്പൃഹയേ ഽദ്യ ത്വയാ സഹ ।। ൨.൯൫.
മൂന്നു സമയത്തും കുളിച്ച്, തേൻ, കിഴങ്ങ്, പഴങ്ങൾ കഴിച്ച്, ഇന്നിവിടെ നിന്നോടൊപ്പം ഇരിക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് അയോധ്യയിലേക്കും രാജ്യത്തിനും ആഗ്രഹമില്ല.
ഇമാം ഹി രമ്യാം മൃഗയൂഥശാലിനീം നിപീതതോയാം ഗജസിംഹവാനരൈ: । സുപുഷ്പിതൈ: പുഷ്പധരൈരലങ്കൃതാം ന സോ ഽസ്തി യ: സ്യാദഗതക്ലമ: സുഖീ ।। ൨.൯൫.
ഇത്ര മനോഹരമായ, മൃഗസംഘങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, ആനകളും സിംഹങ്ങളും കുരങ്ങുകളും വെള്ളം കുടിക്കുന്ന, പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച ഈ നദി കണ്ടാൽ ആരും സന്തോഷവും ആശ്വാസവും അനുഭവിക്കാതെ ഇരിക്കില്ല.
ഇതീവ രാമോ ബഹുസങ്ഗതം വച: പ്രിയാസഹായ: സരിതം പ്രതി ബ്രുവന് । ചചാര രമ്യം നയനാഞ്ജനപ്രഭം സ ചിത്രകൂടം രഘുവംശവര്ദ്ധന: ।। ൨.൯൫.
ഇങ്ങനെ രാമൻ തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളോടൊപ്പം നദിയെ കുറിച്ച് അനേകം വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു, രഘുവംശത്തെ മഹത്വം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവൻ കണ്ണിന് കാജലുപോലെയുള്ള ചിത്രകൂടത്തിൽ സുഖത്തോടെ സഞ്ചരിച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ പഞ്ചനവതിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാല്മീകിമുനി രചിച്ച മഹത്തായ ആദികാവ്യമായ രാമായണത്തിലെ ശ്രീമദ്അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ തൊണ്ണൂറ്റി അഞ്ചാമത്തെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|ഷണ്ണവതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center താം തഥാ ദര്ശയിത്വാ തു മൈഥിലീം ഗിരിനിമ്നഗാമ് । നിഷസാദ ഗിരിപ്രസ്ഥേ സീതാം മാംസേന ഛന്ദയന് ।। ൨.൯൬.
ഇങ്ങനെ സീതയെ ആ മലനദി കാണിച്ച ശേഷം, രാമൻ മലയുടെ ചരിവിൽ ഇരുന്നു, സീതയെ മാംസം നൽകി സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
ഇദം മേധ്യമിദം സ്വാദു നിഷ്ടപ്തമിദമഗ്നിനാ । ഏവമാസ്തേ സ ധര്മാത്മാ സീതയാ സഹ രാഘവ: ।। ൨.൯൬.
ഇത് ശുദ്ധമാണ്, ഇത് രുചികരമാണ്, ഇത് നന്നായി ചുട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാമൻ സീതയോടൊപ്പം ഇരുന്നു.
തഥാ തത്രാസതസ്തസ്യ ഭരതസ്യോപയായിന: । സൈന്യരേണുശ്ച ശബ്ദശ്ച പ്രാദുരാസ്താം നഭസ്സ്പൃശൌ ।। ൨.൯൬.
അവിടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ഭരതൻ എത്തുന്ന സൈന്യത്തിന്റെ പൊടി, ശബ്ദം എന്നിവ ആകാശം തൊടുന്നപോലെ ഉയർന്നു.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ ത്രസ്താ: ശബ്ദേന മഹതാ തത: । അര്ദിതാ യൂഥപാ മത്താ: സയൂഥാ ദുദ്രുവുര്ദിശ: ।। ൨.൯൬.
അപ്പോൾ, ആ വലിയ ശബ്ദം കേട്ട് ഭയപ്പെട്ട മൃഗസംഘങ്ങളും അവരുടെ നേതാക്കളും പേടിച്ച് എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ഓടി.
സ തം സൈന്യസമുദ്ധൂതം ശബ്ദം ശുശ്രാവ രാഘവ: । താംശ്ച വിപ്രദ്രുതാന് സര്വാന് യൂഥപാനന്വവൈക്ഷത ।। ൨.൯൬.
രാഘവൻ ആ സൈന്യം ഉയർത്തിയ ശബ്ദം കേട്ടു, എല്ലാ കാട്ടുമൃഗങ്ങളുടെ തലവന്മാരെയും ഭയത്തോടെ ഓടിപ്പോകുന്നത് അവൻ കണ്ടു.
താംശ്ച വിദ്രവതോ ദൃഷ്ട്വാ തം ച ശ്രുത്വാ ച നിസ്വനമ് । ഉവാച രാമ: സൌമിത്രിം ലക്ഷ്മണം ദീപ്തതേജസമ് ।। ൨.൯൬.
അവരെ ഓടിപ്പോകുന്നതും ആ വലിയ ശബ്ദവും കണ്ടു കേട്ട രാമൻ, ശക്തിയാൽ പ്രകാശിക്കുന്ന സുമിത്രയുടെ മകൻ ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു.
ഹന്ത ലക്ഷ്മണ പശ്യേഹ സുമിത്രാ സുപ്രജാസ്ത്വയാ । ഭീമസ്തനിതഗമ്ഭീരസ്തുമുല: ശ്രൂയതേ സ്വന: ।। ൨.൯൬.
സുമിത്രയുടെ നല്ല മകനേ, ലക്ഷ്മണാ, നോക്കൂ, ഇവിടെ ഒരു ഭയങ്കരവും ഇടിമുഴക്കത്തുല്യമായും ഗംഭീരമായും വലിയ ശബ്ദം കേൾക്കുന്നു.
ഗജയൂഥാനി വാ ഽരണ്യേ മഹിഷാ വാ മഹാവനേ । വിത്രാസിതാ മൃഗാ: സിംഹൈ: സഹസാ പ്രദ്രുതാ ദിശ: ।। ൨.൯൬.
കാട്ടിലെ ആനകളോ വലിയ കാടിലെ കാളകളോ, സിംഹങ്ങൾ ഭയപ്പെടുത്തിയത് കൊണ്ടു മൃഗങ്ങൾ എല്ലാം പെട്ടെന്ന് എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയിരിക്കുന്നു.
രാജാ വാ രാജമാത്രോ വാ മൃഗയാമടതേ വനേ । അന്യദ്വാ ശ്വാപദം കിഞ്ചിത് സൌമിത്രേ ജ്ഞാതുമര്ഹസി ।। ൨.൯൬.
രാജാവോ രാജാവിന്റെ മന്ത്രിയോ കാട്ടിൽ വേട്ടയാടാനാണോ വന്നിരിക്കുന്നത്, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും കാട്ടുമൃഗമാണോ, സുമിത്രയുടെ മകനേ, നീ ഇതിന്റെ സത്യം മനസ്സിലാക്കണം.
സുദുശ്ചരോ ഗിരിശ്ചായം പക്ഷിണാമപി ലക്ഷ്മണ । സര്വമേതദ്യഥാതത്ത്വമചിരാജ്ജ്ഞാതുമര്ഹസി ।। ൨.൯൬.
ലക്ഷ്മണാ, ഈ മല കിളികൾക്കു പോലും കടക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്. ഈ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം നീ ഉടൻ മനസ്സിലാക്കണം.
സ ലക്ഷ്മണ: സംത്വരിത: സാലമാരുഹ്യ പുഷ്പിതമ് । പ്രേക്ഷമാണോ ദിശ: സര്വാ: പൂര്വാം ദിശമുദൈക്ഷത ।। ൨.൯൬.
അപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ വേഗത്തിൽ ഒരു പൂത്ത ശാലമരത്തിൽ കയറി, എല്ലാ ദിക്കുകളും നോക്കി, കിഴക്കേ ദിക്കിലേക്കാണ് ദൃഷ്ടി കേന്ദ്രീകരിച്ചത്.
ഉദങ്മുഖ: പ്രേക്ഷമാണോ ദദര്ശ മഹതീം ചമൂമ് । രഥാശ്വഗജസമ്ബാധാം യത്തൈര്യുക്താം പദാതിഭി: ।। ൨.൯൬.
കിഴക്കോട്ട് നോക്കിയപ്പോൾ, രഥങ്ങൾ, കുതിരകൾ, ആനകൾ നിറഞ്ഞ, പടയാളികളാൽ ഒരുക്കിയ വലിയൊരു സൈന്യത്തെ ലക്ഷ്മണൻ കണ്ടു.
താമശ്വഗജസമ്പൂര്ണാം രഥധ്വജവിഭൂഷിതാമ് । ശശംസ സേനാം രാമായ വചനം ചേദമബ്രീത് ।। ൨.൯൬.
ആ സൈന്യം കുതിരകളും ആനകളും നിറഞ്ഞതും രഥധ്വജങ്ങൾ അലങ്കരിച്ചതുമായത് കണ്ടു, ലക്ഷ്മണൻ രാമനോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അഗ്നിം സംശമയത്വാര്യ: സീതാ ച ഭജതാം ഗുഹാമ് । സജ്യം കുരുഷ്വ ചാപം ച ശരാംശ്ച കവചം തഥാ ।। ൨.൯൬.
ആര്യനേ, തീ അണയ്ക്കൂ, സീതയെ ഗുഹയിൽ കയറ്റൂ, വില്ലും അമ്പുകളും കാവചവും ഒരുക്കൂ.
തം രാമ: പുരുഷവ്യാഘ്രോ ലക്ഷ്മണം പ്രത്യുവാച ഹ । അങ്ഗാവേക്ഷസ്വ സൌമിത്രേ കസ്യേമാം മന്യസേ ചമൂമ് ।। ൨.൯൬.
അപ്പോൾ മനുഷ്യസിംഹനായ രാമൻ ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു: സുമിത്രയുടെ മകനേ, നോക്കൂ, ഈ സൈന്യം ആരുടേതാണെന്ന് നീ കരുതുന്നു?
ഏവമുക്തസ്തു രാമേണ ലക്ഷ്മണോ വാക്യമബ്രവീത് । ദിധക്ഷന്നിവ താം സേനാം രുഷിത: പാവകോ യഥാ ।। ൨.൯൬.
ഇങ്ങനെ രാമൻ ചോദിച്ചതിനുശേഷം, ആ സൈന്യത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്, ക്രോധത്തിൽ കത്തുന്ന അഗ്നിപോലെ ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞു.