മൃദിതാശ്ചാപവിദ്ധാശ്ച ദൃശ്യന്തേ കമലസ്രജ: । കാമിഭിര്വനിതേ പശ്യ ഫലാനി വിവിധാനി ച ।। ൨.൯൪.
പ്രിയ സുന്ദരിയേ, പ്രണയികൾ ചിതറിച്ചുവിട്ട, ചവിട്ടി തളർന്ന കമലമാലകളും, വിവിധതരം പഴങ്ങളും ഇവിടെ കാണാം.
വസ്വൌകസാരാം നലിനീമത്യേതീവോത്തരാന് കുരൂന് । പര്വതശ്ചിത്രകൂടോ ഽസൌ ബഹുമൂലഫലോദക: ।। ൨.൯൪.
വേരുകളും പഴങ്ങളും ശുദ്ധജലവും നിറഞ്ഞ ഈ ചിത്രകൂടപർവതം, ദേവന്മാരുടെ വാസസ്ഥലമായ ഉത്തരകുരുക്കളുടെ കുളങ്ങളും തോട്ടങ്ങളും പോലും മറികടക്കുന്നു.
ഇമം തു കാലം വനിതേ വിജഹ്രിവാംസ്ത്വയാ ച സീതേ സഹ ലക്ഷ്മണേന ച । രതിം പ്രപത്സ്യേ കുലധര്മവര്ദ്ധനീം സതാം പഥി സ്വൈര്നിയമൈ: പരൈ: സ്ഥിത: ।। ൨.൯൪.
സുന്ദരിയേ, സീതേ, ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം നിന്നോടൊപ്പം ഈ കാലം ഞാൻ ചെലവിടും. നല്ലവരുടെ മാർഗത്തിൽ, ഉത്തമമായ നിയന്ത്രണത്തിൽ, കുടുംബധർമ്മം വളർത്തുന്ന ആനന്ദം ഞാൻ അനുഭവിക്കും.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുര്നവതിതമ: സര്ഗ:
ഇങ്ങനെ വാല്മീകിമഹർഷി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ ശ്രീമദായോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ തൊണ്ണൂറ്റിനാലാമത്തെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|പഞ്ചനവതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center അഥ ശൈലാദ്വിനിഷ്ക്രമ്യ മൈഥിലീം കോസലേശ്വര: । അദര്ശയച്ഛുഭജലാം രമ്യാം മന്ദാകിനീം നദീമ് ।। ൨.൯൫.
പിന്നീട് പർവതത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, കോസലരാജാവ് മൈഥിലിയെ ശുദ്ധജലമുള്ള മനോഹരമായ മന്ദാകിനി നദി കാണിച്ചു.
അബ്രവീച്ച വരാരോഹാം ചാരുചന്ദ്രനിഭാനനാമ് । വിദേഹരാജസ്യ സുതാം രാമോ രാജീവലോചന: ।। ൨.൯൫.
കമലനേത്രനായ രാമൻ, മനോഹരമായ ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖമുള്ള, വിദേഹരാജാവിന്റെ മകളായ മഹാരോഹിണിയെ ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
വിചിത്രപുലിനാം രമ്യാം ഹംസസാരസസേവിതാമ് । കമലൈരുപസമ്പന്നാം പശ്യ മന്ദാകിനീം നദീമ് ।। ൨.൯൫.
നാനാരൂപത്തിലുള്ള മണൽതിട്ടകളും, ഹംസങ്ങളും സാരസങ്ങളും നിറഞ്ഞു, കമലപൂക്കൾകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ മനോഹരമായ മന്ദാകിനി നദി നോക്കു.
നാനാവിധൈസ്തീരരുഹൈര്വൃതാം പുഷ്പഫലദ്രുമൈ: । രാജന്തീം രാജരാജസ്യ നലിനീമിവ സര്വത: ।। ൨.൯൫.
പുഷ്പഫലവൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ് എല്ലാ ദിശയിലും ചുറ്റപ്പെട്ട്, രാജാക്കന്മാരുടെ കുളംപോലെ ഈ നദി തിളങ്ങി നിൽക്കുന്നു.
മൃഗയൂഥനിപീതാനി കലുഷാമ്ഭാംസി സാമ്പ്രതമ് । തീര്ഥാനി രമണീയാനി രതിം സഞ്ജനയന്തി മേ ।। ൨.൯൫.
ഇപ്പോൾ, മൃഗസംഘങ്ങൾ കയറി കലുഷിതമായിട്ടുള്ള ഈ തീരജലങ്ങൾ എനിക്ക് വളരെ ആനന്ദം ഉണർത്തുന്നു.
ജടാജിനധരാ: കാലേ വല്കലോത്തരവാസസ: । ഋഷയസ്ത്വവഗാഹന്തേ നദീം മന്ദാകിനീം പ്രിയേ ।। ൨.൯൫.
പ്രിയേ, ജടയും മയിലുരുമയും ധരിച്ച, വല്കലവസ്ത്രം അണിഞ്ഞ ഋഷിമാർ സമയത്ത് ഈ മന്ദാകിനി നദിയിൽ കുളിക്കാൻ വരുന്നു.
ആദിത്യമുപതിഷ്ഠന്തേ നിയമാദൂര്ദ്ധ്വബാഹവ: । ഏതേ പരേ വിശാലാക്ഷി മുനയ: സംശിതവ്രതാ: ।। ൨.൯൫.
വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ളവളേ, ഈ മഹർഷിമാർ ഉറച്ച വ്രതങ്ങളിൽ നിലകൊണ്ട്, കൈകൾ ഉയർത്തി, കഠിനമായ നിയമത്തിൽ സൂര്യനെ ആരാധിക്കുന്നു.
മാരുതോദ്ധൂതശിഖരൈ: പ്രനൃത്ത ഇവ പര്വത: । പാദപൈ: പത്ऺത്രപുഷ്പാണി സൃജദ്ഭിരഭിതോ നദീമ് ।। ൨.൯൫.
കാറ്റ് കുലുക്കുന്ന കുന്തങ്ങളാൽ ആ മല നൃത്തം ചെയ്യുന്നപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്. ചുറ്റും മരങ്ങൾ അവരുടെ ഇലകളും പൂക്കളും നദിയിലേക്കു ചിതറുന്നു.
ക്വചിന്മണിനികാശോദാം ക്വചിത്പുലിനശാലിനീമ് । ക്വചിത്സിദ്ധജനാകീര്ണാം പശ്യ മന്ദാകിനീം നദീമ് ।। ൨.൯൫.
കാണു, മന്ദാകിനി നദി ചിലിടങ്ങളിൽ മണികൾ പോലെ തിളങ്ങുന്നു, ചിലിടങ്ങളിൽ മണൽ കരകൾ വിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, മറ്റിടങ്ങളിൽ സിദ്ധപുരുഷന്മാർ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
നിര്ദ്ധൂതാന് വായുനാ പശ്യ വിതതാന് പുഷ്പസഞ്ചയാന് । പോപ്ലൂയമാനാനപരാന് പശ്യ ത്വം ജലമധ്യഗാന് ।। ൨.൯൫.
കാറ്റ് പറത്തിയ പൂക്കളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾ എങ്ങുമുണ്ട്, ജലത്തിനുള്ളിൽ നീന്തുന്ന വിവിധ ജീവികളെ നോക്കു.
താംശ്ചാതിവല്ഗുവചസോ രഥാങ്ഗാഹ്വയനാ ദ്വിജാ: । അധിരോഹന്തി കല്യാണി വികൂജന്ത: ശുഭാ ഗിര: ।। ൨.൯൫.
ശുഭദയേ, രഥാംഗാഹ്വയന്മാർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആ ദ്വിജന്മാർ, അത്യന്തം മധുരമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട്, മനോഹരമായ ഗീതങ്ങൾ പാടിക്കൊണ്ട് ഈ നദിയുടെ കരയിൽ കയറുന്നു.
ദര്ശനം ചിത്ര കൂടസ്യ മന്ദാകിന്യാശ്ച ശോഭനേ । അധികം പുരവാസാച്ച മന്യേ ച തവ ദര്ശനാത് ।। ൨.൯൫.
സുന്ദരിയായവളേ, ചിത്രകൂടവും മന്ദാകിനിയും കാണുന്നത് നഗരത്തെക്കാൾ കൂടുതൽ ആനന്ദം നൽകുന്നു, കാരണം അവയെ ഞാൻ നിന്നോടൊപ്പം കാണുന്നു.
വിധൂതകലുഷൈ: സിദ്ധൈസ്തപോദമശമാന്വിതൈ: । നിത്യവിക്ഷോഭിതജലാം വിഗാഹസ്വ മയാ സഹ ।। ൨.൯൫.
കഴുകിയ മനസ്സുള്ള, തപസ്സും ക്ഷമയും സമാധാനവും ഉള്ള സിദ്ധന്മാർ ശുദ്ധമാക്കിയ ഈ എപ്പോഴും ഒഴുകുന്ന വെള്ളത്തിൽ നമുക്ക് ഒരുമിച്ച് കുളിക്കാം.
സഖീവച്ച വിഗാഹസ്വ സീതേ മന്ദാകിനീം നദീമ് । കമലാന്യവമജ്ജന്തീ പുഷ്കരാണി ച ഭാമിനി ।। ൨.൯൫.
സീതേ, സഖിയെപ്പോലെ നീ ഈ മന്ദാകിനി നദിയിൽ കുളിക്കൂ, കമലങ്ങളും നീരാളികളും മുങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കട്ടെ, സുന്ദരിയായവളേ.
ത്വം പൌരജനവദ്വ്യാലാനയോധ്യാമിവ പര്വതമ് । മന്യസ്വ വനിതേ നിത്യം സരയൂവദിമാം നദീമ് ।। ൨.൯൫.
വനിതേ, നഗരവാസികൾ പോലെ നീ ഈ മലയെ അയോധ്യയെന്നപോലും, ഈ നദിയെ ശരയൂവെന്നപോലും എപ്പോഴും കരുതണം.
ലക്ഷ്മണശ്ചാപി ധര്മാത്മാ മന്നിദേശേ വ്യവസ്ഥിത: । ത്വം ചാനുകൂലാ വൈദേഹി പ്രീതിം ജനയഥോ മമ ।। ൨.൯൫.
ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണൻ എന്റെ വാക്കനുസരിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു, നീയും വൈദേഹി, എപ്പോഴും എനിക്കു അനുകൂലമാണ്; നിങ്ങളിരുവരും എനിക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്നു.
ഉപസ്പൃശംസ്ത്രിഷവണം മധുമൂലഫലാശന: । നായോധ്യായൈ ന രാജ്യായ സ്പൃഹയേ ഽദ്യ ത്വയാ സഹ ।। ൨.൯൫.
മൂന്നു സമയത്തും കുളിച്ച്, തേൻ, കിഴങ്ങ്, പഴങ്ങൾ കഴിച്ച്, ഇന്നിവിടെ നിന്നോടൊപ്പം ഇരിക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് അയോധ്യയിലേക്കും രാജ്യത്തിനും ആഗ്രഹമില്ല.
ഇമാം ഹി രമ്യാം മൃഗയൂഥശാലിനീം നിപീതതോയാം ഗജസിംഹവാനരൈ: । സുപുഷ്പിതൈ: പുഷ്പധരൈരലങ്കൃതാം ന സോ ഽസ്തി യ: സ്യാദഗതക്ലമ: സുഖീ ।। ൨.൯൫.
ഇത്ര മനോഹരമായ, മൃഗസംഘങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, ആനകളും സിംഹങ്ങളും കുരങ്ങുകളും വെള്ളം കുടിക്കുന്ന, പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച ഈ നദി കണ്ടാൽ ആരും സന്തോഷവും ആശ്വാസവും അനുഭവിക്കാതെ ഇരിക്കില്ല.
ഇതീവ രാമോ ബഹുസങ്ഗതം വച: പ്രിയാസഹായ: സരിതം പ്രതി ബ്രുവന് । ചചാര രമ്യം നയനാഞ്ജനപ്രഭം സ ചിത്രകൂടം രഘുവംശവര്ദ്ധന: ।। ൨.൯൫.
ഇങ്ങനെ രാമൻ തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളോടൊപ്പം നദിയെ കുറിച്ച് അനേകം വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു, രഘുവംശത്തെ മഹത്വം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവൻ കണ്ണിന് കാജലുപോലെയുള്ള ചിത്രകൂടത്തിൽ സുഖത്തോടെ സഞ്ചരിച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ പഞ്ചനവതിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാല്മീകിമുനി രചിച്ച മഹത്തായ ആദികാവ്യമായ രാമായണത്തിലെ ശ്രീമദ്അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ തൊണ്ണൂറ്റി അഞ്ചാമത്തെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|ഷണ്ണവതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center താം തഥാ ദര്ശയിത്വാ തു മൈഥിലീം ഗിരിനിമ്നഗാമ് । നിഷസാദ ഗിരിപ്രസ്ഥേ സീതാം മാംസേന ഛന്ദയന് ।। ൨.൯൬.
ഇങ്ങനെ സീതയെ ആ മലനദി കാണിച്ച ശേഷം, രാമൻ മലയുടെ ചരിവിൽ ഇരുന്നു, സീതയെ മാംസം നൽകി സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
ഇദം മേധ്യമിദം സ്വാദു നിഷ്ടപ്തമിദമഗ്നിനാ । ഏവമാസ്തേ സ ധര്മാത്മാ സീതയാ സഹ രാഘവ: ।। ൨.൯൬.
ഇത് ശുദ്ധമാണ്, ഇത് രുചികരമാണ്, ഇത് നന്നായി ചുട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാമൻ സീതയോടൊപ്പം ഇരുന്നു.
തഥാ തത്രാസതസ്തസ്യ ഭരതസ്യോപയായിന: । സൈന്യരേണുശ്ച ശബ്ദശ്ച പ്രാദുരാസ്താം നഭസ്സ്പൃശൌ ।। ൨.൯൬.
അവിടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ഭരതൻ എത്തുന്ന സൈന്യത്തിന്റെ പൊടി, ശബ്ദം എന്നിവ ആകാശം തൊടുന്നപോലെ ഉയർന്നു.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ ത്രസ്താ: ശബ്ദേന മഹതാ തത: । അര്ദിതാ യൂഥപാ മത്താ: സയൂഥാ ദുദ്രുവുര്ദിശ: ।। ൨.൯൬.
അപ്പോൾ, ആ വലിയ ശബ്ദം കേട്ട് ഭയപ്പെട്ട മൃഗസംഘങ്ങളും അവരുടെ നേതാക്കളും പേടിച്ച് എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ഓടി.
സ തം സൈന്യസമുദ്ധൂതം ശബ്ദം ശുശ്രാവ രാഘവ: । താംശ്ച വിപ്രദ്രുതാന് സര്വാന് യൂഥപാനന്വവൈക്ഷത ।। ൨.൯൬.
രാഘവൻ ആ സൈന്യം ഉയർത്തിയ ശബ്ദം കേട്ടു, എല്ലാ കാട്ടുമൃഗങ്ങളുടെ തലവന്മാരെയും ഭയത്തോടെ ഓടിപ്പോകുന്നത് അവൻ കണ്ടു.
താംശ്ച വിദ്രവതോ ദൃഷ്ട്വാ തം ച ശ്രുത്വാ ച നിസ്വനമ് । ഉവാച രാമ: സൌമിത്രിം ലക്ഷ്മണം ദീപ്തതേജസമ് ।। ൨.൯൬.
അവരെ ഓടിപ്പോകുന്നതും ആ വലിയ ശബ്ദവും കണ്ടു കേട്ട രാമൻ, ശക്തിയാൽ പ്രകാശിക്കുന്ന സുമിത്രയുടെ മകൻ ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു.