രാജ്ഞാ ച ഭഗവന് നിത്യം രാജപുത്രേണ വാ സദാ । യത്നത: പരിഹര്ത്തവ്യാ വിഷയേഷു തപസ്വിന: ।। ൨.൯൧.
ഭഗവാനേ, രാജാവോ രാജകുമാരനോ എപ്പോഴും രാജ്യത്തിനുള്ളിൽ വനംവാസികളെ ശ്രദ്ധയോടെ സംരക്ഷിക്കണം.
വാജിമുഖ്യാ മനുഷ്യാശ്ച മത്താശ്ച വരവാരണാ: । പ്രച്ഛാദ്യ ഭഗവന് ഭൂമിം മഹതീമനുയാന്തി മാമ് ।। ൨.൯൧.
ശ്രേഷ്ഠമായ കുതിരകളും മനുഷ്യരും മദംപിടിച്ച ഉത്തമയാനകളും ഭഗവാനേ, വലിയ ഭൂമിയെ മൂടി എനിക്ക് പിന്നാലെ വരുന്നു.
തേ വൃക്ഷാനുദകം ഭൂമിമാശ്രമേഷൂടജാംസ്തഥാ । ന ഹിംസ്യുരിതി തേനാഹമേക ഏവ സമാഗത: ।। ൨.൯൧.
അവർ വൃക്ഷങ്ങൾക്കും ജലത്തിനും ഭൂമിക്കും ആശ്രമങ്ങളിലെ കുടിലുകൾക്കും ഒന്നിനും പോലും ഹാനി വരുത്തരുത് എന്നതിനാൽ ഞാൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു.
ആനീയതാമിത: സേനേത്യാജ്ഞപ്ത: പരമര്ഷിണാ । തതസ്തു ചക്രേ ഭരത: സേനായാ: സമുപാഗമമ് ।। ൨.൯൧.
സൈന്യത്തെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക എന്ന മഹർഷിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഭരതൻ സൈന്യത്തിന്റെ വരവ് ഒരുക്കി.
അഗ്നിശാലാം പ്രവിശ്യാഥ പീത്വാപ: പരിമൃജ്യ ച । ആതിഥ്യസ്യ ക്രിയാഹേതോര്വിശ്വകര്മാണമാഹ്വയത് ।। ൨.൯൧.
അഗ്നിശാലയിൽ കയറി വെള്ളം കുടിച്ച് ശരീരം ശുദ്ധമാക്കി, അതിഥിസത്കാരത്തിനായി വിശ്വകർമാവിനെ വിളിച്ചു.
ആഹ്വയേ വിശ്വകര്മാണമഹം ത്വഷ്ടാരമേവ ച । ആതിഥ്യം കര്തുമിച്ഛാമി തത്ര മേ സംവിധീയതാമ് ।। ൨.൯൧.
ഞാൻ വിശ്വകർമാവിനെയും ത്വഷ്ടാവിനെയും വിളിക്കുന്നു; എനിക്ക് അതിഥിസത്കാരം നടത്താൻ ആഗ്രഹമുണ്ട്—അത് അവിടെ ഒരുക്കിക്കൊടുക്കണം.
ആഹ്വയേ ലോകപാലാംസ്ത്രീന് ദേവാന് ശക്രമുഖാംസ്തഥാ । ആതിഥ്യം കര്തുമിച്ഛാമി തത്ര മേ സംവിധീയതാമ് ।। ൨.൯൧.
ലോകത്തിന്റെ മൂന്ന് രക്ഷകരെയും ഇന്ദ്രൻമുതലായ ദേവന്മാരെയും ഞാൻ വിളിക്കുന്നു; അവിടെ എനിക്ക് അതിഥിസത്കാരം നടത്താൻ ഒരുക്കണം.
പ്രാക്സ്രോതസശ്ച യാ നദ്യ: പ്രത്യക്സ്രോതസ ഏവ ച । പൃഥിവ്യാമന്തരിക്ഷേ ച സമായാന്ത്വദ്യ സര്വശ: ।। ൨.൯൧.
ഭൂമിയിലും ആകാശത്തിലും കിഴക്കോട്ടും പടിഞ്ഞാറോട്ടും ഒഴുകുന്ന എല്ലാ നദികളും ഇന്ന് ഇവിടെ വരട്ടെ.
അന്യാ: സ്രവന്തു മൈരേയം സുരാമന്യാ: സുനിഷ്ഠിതാമ് । അപരാശ്ചോദകം ശീതമിക്ഷുകാണ്ഡരസോപമമ് ।। ൨.൯൧.
ചില നദികൾ മധുരപാനം ഒഴുക്കട്ടെ, ചിലത് നല്ലവണ്ണം തയ്യാറാക്കിയ മദ്യം ഒഴുക്കട്ടെ, മറ്റുള്ളവ തണുത്ത ഇഞ്ചിപ്പഞ്ചസാരപോലെയുള്ള വെള്ളം ഒഴുക്കട്ടെ.
ആഹ്വയേ ദേവഗന്ധര്വാന് വിശ്വാവസുഹഹാഹുഹൂന് । തഥൈവാപ്സരസോ ദേവീര്ഗന്ധര്വ്വീശ്ചാപി സര്വശ: ।। ൨.൯൧.
ദൈവഗന്ധർവന്മാരായ വിശ്വാവസു, ഹഹ, ഹൂഹൂ എന്നിവരെയും ദേവീകൾ ആയ അപ്സരസുകളെയും ഗന്ധർവികളെയും ഞാൻ മുഴുവനായി വിളിക്കുന്നു.
ഘൃതാചീമഥ വിശ്വാചീം മിശ്രകേശീമലമ്ബുസാമ് । നാഗദന്താം ച ഹേമാം ച ഹിമാമദ്രികൃതസ്ഥലാമ് ।। ൨.൯൧.
ഘൃതാചി, വിശ്വാചി, മിശ്രകേശി, അലംബുസ, നാഗദന്ത, ഹേമ, ഹിമാ—പർവതങ്ങളിൽ ജനിച്ചവരെ ഞാൻ വിളിക്കുന്നു.
ശക്രം യാശ്ചോപതിഷ്ഠന്തി ബ്രഹ്മാണം യാശ്ച യോഷിത: । സര്വാസ്തുമ്ബുരുണാ സാര്ദ്ധമാഹ്വയേ സപരിച്ഛദാ: ।। ൨.൯൧.
ഇന്ദ്രനെ സേവിക്കുന്നവരും ബ്രഹ്മാവിനെ സേവിക്കുന്ന സ്ത്രീകളും, ടുംബുരുവിനോടൊപ്പം അവരുടെ സഹചാരികളോടും കൂടി ഞാൻ മുഴുവനായി വിളിക്കുന്നു.
വനം കുരുഷു യദ്ദിവ്യം വാസോഭൂഷണപത്ऺത്രവത് । ദിവ്യനാരീഫലം ശശ്വത്തത്കൌബേരമിഹൈതു ച ।। ൨.൯൧.
കുരുക്ഷേത്രത്തിലെ ദിവ്യവനം, വസ്ത്രങ്ങളും അലങ്കാരങ്ങളും ഇലകളും, എന്നും നിലനിൽക്കുന്ന കുബേരന്റെ ദൈവഫലങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ടാകട്ടെ.
ഇഹ മേ ഭഗവാന് സോമോ വിധത്താമന്നമുത്തമമ് । ഭക്ഷ്യം ഭോജ്യം ച ചോഷ്യം ച ലേഹ്യം ച വിവിധം ബഹു ।। ൨.൯൧.
ഇവിടെ ഭഗവാൻ സോമൻ എനിക്ക് ഉത്തമമായ ഭക്ഷണവും പലതരം വിഭവങ്ങളും, കഴിക്കാൻ, രുചിക്കാനോ, കുടിക്കാനോ, ചൂണ്ടിക്കാനോ ഉള്ളവയും ധാരാളമായി നൽകട്ടെ.
വിചിത്രാണി ച മാല്യാനി പാദപപ്രച്യുതാനി ച । സുരാദീനി ച പേയാനി മാംസാനി വിവിധാനി ച ।। ൨.൯൧.
വിവിധതരം പൂമാലകളും വൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണവയും, ദൈവപാനീയങ്ങൾ പോലുള്ള പാനീയങ്ങളും പലതരം മാംസവും ഉണ്ടാകട്ടെ.
ഏവം സമാധിനാ യുക്തസ്തേജസാ ഽപ്രതിമേന ച । ശീക്ഷാസ്വരസമായുക്തം തപസാ ചാബ്രവീന്മുനി: ।। ൨.൯൧.
ഇങ്ങനെ ഏകാഗ്രതയും അപാരമായ തേജസ്സും ശുദ്ധമായ ഉച്ചാരണശക്തിയും ഉള്ള ആ മുനി തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ പ്രസംഗിച്ചു.
മനസാ ധ്യായതസ്തസ്യ പ്രാങ്മുഖസ്യ കൃതാഞ്ജലേ: । ആജഗ്മുസ്താനി സര്വാണി ദൈവതാനി പൃഥക്പൃഥക് ।। ൨.൯൧.
കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് കയ്യുകൾ കൂപ്പി മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ ആ ദേവതകൾ ഓരോരുത്തരായി അവിടെ എത്തി.
മലയം ദര്ദുരം ചൈവ തത: സ്വേദനുദഽ ഽനില: । ഉപസ്പൃശ്യ വവൌ യുക്ത്യാ സുപ്രിയാത്മാ സുഖ: ശിവ: ।। ൨.൯൧.
പിന്നീട് ചൂട് മാറ്റുന്ന മൃദുവായ കാറ്റ് മലയും ദർദുരവും സ്പർശിച്ച്, മനസ്സിന് ആനന്ദം നൽകുന്ന വിധത്തിൽ സുഖകരമായി വീശി.
തതോഭ്യവര്തന്ത ഘനാ ദിവ്യാ: കുസുമവൃഷ്ടയ: । ദിവ്യദുന്ദുഭിഘോഷശ്ച ദിക്ഷു സര്വാസു ശുശ്രുവേ ।। ൨.൯൧.
അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ ദിവ്യമായ മേഘങ്ങൾ കൂട്ടംകൂടി, പൂക്കളുടെ മഴ പെയ്തു; ദിശകളിൽ എല്ലായിടത്തും ദൈവികമായ മൃദംഗങ്ങളുടെ ശബ്ദം കേട്ടു.
പ്രവവുശ്ചോത്തമാ വാതാനനൃതുശ്ചാപ്സരോഗണാ: । പ്രജഗുര്ദേവഗന്ധര്വാ വീണാ: പ്രമുമുചു: സ്വരാന് ।। ൨.൯൧.
ശ്രേഷ്ഠമായ കാറ്റുകൾ വീശി, അപ്സരസുകൾ നൃത്തം ചെയ്തു; ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും വീണ വായിച്ച് മനോഹരമായി പാടുകയും ചെയ്തു.
സ ശബ്ദോ ദ്യാം ച ഭൂമിം ച പ്രാണിനാം ശ്രവണാനി ച । വിവേശോऺച്ചാരിത: ശ്ലക്ഷ്ണ: സമോ ലയഗുണാന്വിത: ।। ൨.൯൧.
ആ ശബ്ദം ആകാശത്തിലും ഭൂമിയിലും എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും ചെവികളിലും അതിന്റെ സുതാര്യവും മൃദുവുമായ, താളം പൂർണ്ണമായ പ്രതിധ്വനി പടർത്തി.
തസ്മിന്നുപരതേ ശബ്ദേ ദിവ്യേ ശ്രോതൃ(ത്ര)സുഖേ നൃണാമ് । ദദര്ശ ഭാരതം സൈന്യം വിധാനം വിശ്വകര്മണ: ।। ൨.൯൧.
ആ ദിവ്യശബ്ദം, കേൾക്കുന്നവർക്കു ആനന്ദം പകരുന്നതു, നിലച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഭാരതൻ വിശ്വകർമ്മ നിർമിച്ച സൈന്യത്തിന്റെ ക്രമീകരണം കണ്ടു.
ബഭൂവ ഹി സമാ ഭൂമി: സമന്താത്പഞ്ചയോജനാ । ശാദ്വലൈര്ബഹുഭിശ്ഛന്നാ നീലവൈഡൂര്യ്യസന്നിഭൈ: ।। ൨.൯൧.
അന്ന് ഭൂമി എല്ലാ ഭാഗത്തും അഞ്ചു യോജന ദൂരത്തോളം സമമായി, നീല വൈഡൂര്യത്തിന് സമാനമായ പച്ച പുല്ലുകൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടു.
തസ്മിന് ബില്വാ: കപിത്ഥാശ്ച പനസാ ബീജപൂരകാ: । ആമലക്യോ ബഭൂവുശ്ച ചൂതാശ്ച ഫലഭൂഷണാ: ।। ൨.൯൧.
അവിടെ ബില്വം, കപിത്തം, പ്ലാവ്, വിത്തുള്ള പഴങ്ങൾ, നെല്ലിക്ക, പഴങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മാവു എന്നിവയും ഉണ്ടായി.
ഉത്തരേഭ്യ: കുരുഭ്യശ്ച വനം ദിവ്യോപഭോഗവത് । ആജഗാമ നദീ ദിവ്യാ തീജൈര്ബഹുഭിര്വൃതാ ।। ൨.൯൧.
ഉത്തരകുരുക്കളിൽ നിന്നു ദിവ്യസുഖമുള്ള ഒരു വനവും, അനേകം പക്ഷികൾ ചുറ്റിയ ദിവ്യനദിയും അവിടെ എത്തി.
ചതു:ശാലാനി ശുഭ്രാണി ശാലാശ്ച ഗജവാജിനാമ് । ഹര്മ്യപ്രാസാദസമ്ബാധാസ്തോരണാനി ശുഭാനി ച ।। ൨.൯൧.
നാലു മനോഹരമായ മന്ദിരങ്ങളും, ആനകളും കുതിരകളും പാർപ്പാൻ ശാലകളും, കൊട്ടാരങ്ങളും ഭവനങ്ങളും കൂട്ടംകൂടി, ഭംഗിയായ തൊരണങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായി.
സിതമേഘനിഭം ചാപി രാജവേശ്മസു തോരണമ് । ദിവ്യമാല്യകൃതാകാരം ദിവ്യഗന്ധസമുക്ഷിതമ് ।। ൨.൯൧.
വെളുത്ത മേഘംപോലെയുള്ള ഒരു തൊരണം രാജഭവനങ്ങളിൽ, ദിവ്യപൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും ദൈവികസൗരഭം നിറഞ്ഞതായും നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ചതുരശ്രമസമ്ബാധം ശയനാസനയാനവത് । ദിവ്യൈ: സര്വരസൈര്യുക്തം ദിവ്യഭോജനവസ്ത്രവത് । ഉപകല്പിതസര്വാന്നം ധൌതനിര്മലഭാജനമ് ।। ൨.൯൧.
നാലു വശവും പരന്ന, കിടക്കകളും ഇരിപ്പിടങ്ങളും വാഹനങ്ങളും നിറഞ്ഞ, ദിവ്യമായ വിഭവങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായ, ദൈവികഭക്ഷണവും വസ്ത്രങ്ങളും, എല്ലാ വിഭവങ്ങളും, കഴുകി വൃത്തിയാക്കിയ പാത്രങ്ങളും ഒരുക്കിയിരുന്ന മന്ദിരം അവിടെ ഉണ്ടായി.
ക്ലൃപ്തസര്വാസനം ശ്രീമത് സ്വാസ്തീര്ണശയനോത്തമമ് । പ്രവിവേശ മഹാബാഹുരനുജ്ഞാതോ മഹര്ഷിണാ । വേശ്മ തദ്രത്നസമ്പൂര്ണം ഭരത: കേകയീസുത: ।। ൨.൯൧.
എല്ലാ ഇരിപ്പിടങ്ങളും ക്രമീകരിച്ചും, മനോഹരവും ഉത്തമമായ കിടക്കകളാൽ മൂടിയതുമായ ആ രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഭവനത്തിലേക്ക്, മഹർഷിയുടെ അനുമതിയോടെ, ശക്തനായ കൈകേയിയുടെ പുത്രൻ ഭാരതൻ പ്രവേശിച്ചു.
അനുജഗ്മുശ്ച തം സര്വേ മന്ത്രിണ: സപുരോഹിതാ: । ബഭൂവുശ്ച മുദാ യുക്താ ദൃഷ്ട്വാ തം വേശ്മസംവിധിമ് ।। ൨.൯൧.
എല്ലാ മന്ത്രിമാരും പുരോഹിതന്മാരും അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു; ആ ഭവനത്തിന്റെ ക്രമീകരണം കണ്ടപ്പോൾ അവർ സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു.