ജാനേ ച രാമം ധര്മ്മജ്ഞം സസീതം സഹലക്ഷ്മണമ് । അസൌ വസതി തേ ഭ്രാതാ ചിത്രകൂടേ മഹാഗിരൌ ।। ൨.൯൦.
ധർമ്മം അറിയുന്ന രാമൻ സീതയോടും ലക്ഷ്മണനോടും കൂടെ, നിന്റെ സഹോദരൻ, ആ മഹാ പർവ്വതമായ ചിത്രകൂട്ടത്തിൽ പാർക്കുന്നു എന്ന് എനിക്ക് അറിയാം.
ശ്വസ്തു ഗന്താസി തം ദേശം വസാദ്യ സഹ മന്ത്രിഭി: । ഏതം മേ കുരു സുപ്രാജ്ഞ കാമം കാമാര്ഥകോവിദ ।। ൨.൯൦.
നാളെ നീ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ഇവിടെ വിശ്രമിച്ച് ശേഷം ആ സ്ഥലത്ത് പോകും. പ്രജ്ഞാവാനായ നീ, എന്റെ ഈ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റണം.
തതസ്തഥേത്യേവമുദാരദര്ശന: പ്രതീതരൂപോ ഭരതോ ഽബ്രവീദ്വച: । ചകാര ബുദ്ധിം ച തദാ തദാശ്രമേ നിശാനിവാസായ നരാധിപാത്മജ: ।। ൨.൯൦.
അതിനു ഭരതൻ, മഹത്വമുള്ള രൂപവും ആത്മവിശ്വാസവുമോടെ, 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞു. രാജപുത്രൻ അന്നു രാത്രി ആ ആശ്രമത്തിൽ താമസിക്കാനായി തീരുമാനിച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദയോധ്യാകാണ്ഡേ നവതിതമ: സര്ഗ:
ഇങ്ങനെ ആദികാവ്യമായ വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠമായ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ തൊണ്ണൂറ്റാം സർഗം അവസാനിക്കുന്നു.
thumb|ഏകനവതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center കൃതബുദ്ധിം നിവാസായ തത്രൈവ സ മുനിസ്തദാ । ഭരതം കൈകയീപുത്രമാതിഥ്യേന ന്യമന്ത്രയത് ।। ൨.൯൧.
അന്നപ്പോൾ ആ മുനി അവിടെ തന്നെ താമസിക്കാൻ തീരുമാനിച്ച്, കൈകേയിയുടെ മകനായ ഭരതനെ അതിഥിയായി ക്ഷണിച്ചു.
അബ്രവീദ്ഭരതസ്ത്വേനം നന്വിദം ഭവതാ കൃതമ് । പാദ്യമര്ഘ്യം തഥാതിഥ്യം വനേ യദുപപദ്യതേ ।। ൨.൯൧.
ഭരതൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഭവാൻ കാട്ടിൽ കഴിയാൻ യോജിച്ചപോലെ പാദ്യവും അർഘ്യവും അതിഥിസൽക്കാരവും എല്ലാം ചെയ്തുതന്നല്ലോ.'
അഥോവാച ഭരദ്വാജോ ഭരതം പ്രഹസന്നിവ । ജാനേ ത്വാം പ്രീതിസംയുക്തം തുഷ്യേസ്ത്വം യേന കേനചിത് ।। ൨.൯൧.
അപ്പോൾ ഭരദ്വാജൻ പുഞ്ചിരിയോടെ ഭരതനോട് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ മനസ്സിൽ സ്നേഹം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു എന്ന് എനിക്ക് അറിയാം; ചെറിയ കാര്യംകൊണ്ടു പോലും നീ സന്തോഷിക്കും.'
സേനായാസ്തു തവൈതസ്യാ: കര്തുമിച്ഛാമി ഭോജനമ് । മമ പ്രീതിര്യഥാരൂപാ ത്വമര്ഹോ മനുജാധിപ ।। ൨.൯൧.
നിന്റെ സൈന്യത്തിനായി ഞാൻ ഭക്ഷണം ഒരുക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എനിക്ക് യോജിച്ച സ്നേഹമാണ്, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നീ അതിന് അർഹനാണ്.
കിമര്ഥം ചാപി നിക്ഷിപ്യ ദൂരേ ബലമിഹാഗത: । കസ്മാന്നേഹോപയാതോസി സബല: പുരുഷര്ഷഭ ।। ൨.൯൧.
എന്തുകൊണ്ടാണ് നീ സൈന്യം ദൂരത്ത് നിർത്തി ഇവിടെ വന്നത്? മനുഷ്യസിംഹനേ, സൈന്യത്തോടൊപ്പം നീ ഇവിടെ എത്താതിരുന്നതെന്തുകൊണ്ടാണ്?
ഭരത: പ്രത്യുവാചേദം പ്രാഞ്ജലിസ്തം തപോധനമ് । സസൈന്യോ നോപയാതോ ഽസ്മി ഭഗവന് ഭഗവദ്ഭയാത് ।। ൨.൯൧.
ഭരതൻ കയ്യുകൂപ്പി ആ തപസ്സുകാരനോട് പറഞ്ഞു: 'ഭഗവൻ, ഭയക്കൊണ്ട് ഞാൻ സൈന്യത്തോടൊപ്പം വന്നില്ല.'
രാജ്ഞാ ച ഭഗവന് നിത്യം രാജപുത്രേണ വാ സദാ । യത്നത: പരിഹര്ത്തവ്യാ വിഷയേഷു തപസ്വിന: ।। ൨.൯൧.
ഭഗവാനേ, രാജാവോ രാജകുമാരനോ എപ്പോഴും രാജ്യത്തിനുള്ളിൽ വനംവാസികളെ ശ്രദ്ധയോടെ സംരക്ഷിക്കണം.
വാജിമുഖ്യാ മനുഷ്യാശ്ച മത്താശ്ച വരവാരണാ: । പ്രച്ഛാദ്യ ഭഗവന് ഭൂമിം മഹതീമനുയാന്തി മാമ് ।। ൨.൯൧.
ശ്രേഷ്ഠമായ കുതിരകളും മനുഷ്യരും മദംപിടിച്ച ഉത്തമയാനകളും ഭഗവാനേ, വലിയ ഭൂമിയെ മൂടി എനിക്ക് പിന്നാലെ വരുന്നു.
തേ വൃക്ഷാനുദകം ഭൂമിമാശ്രമേഷൂടജാംസ്തഥാ । ന ഹിംസ്യുരിതി തേനാഹമേക ഏവ സമാഗത: ।। ൨.൯൧.
അവർ വൃക്ഷങ്ങൾക്കും ജലത്തിനും ഭൂമിക്കും ആശ്രമങ്ങളിലെ കുടിലുകൾക്കും ഒന്നിനും പോലും ഹാനി വരുത്തരുത് എന്നതിനാൽ ഞാൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു.
ആനീയതാമിത: സേനേത്യാജ്ഞപ്ത: പരമര്ഷിണാ । തതസ്തു ചക്രേ ഭരത: സേനായാ: സമുപാഗമമ് ।। ൨.൯൧.
സൈന്യത്തെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക എന്ന മഹർഷിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഭരതൻ സൈന്യത്തിന്റെ വരവ് ഒരുക്കി.
അഗ്നിശാലാം പ്രവിശ്യാഥ പീത്വാപ: പരിമൃജ്യ ച । ആതിഥ്യസ്യ ക്രിയാഹേതോര്വിശ്വകര്മാണമാഹ്വയത് ।। ൨.൯൧.
അഗ്നിശാലയിൽ കയറി വെള്ളം കുടിച്ച് ശരീരം ശുദ്ധമാക്കി, അതിഥിസത്കാരത്തിനായി വിശ്വകർമാവിനെ വിളിച്ചു.
ആഹ്വയേ വിശ്വകര്മാണമഹം ത്വഷ്ടാരമേവ ച । ആതിഥ്യം കര്തുമിച്ഛാമി തത്ര മേ സംവിധീയതാമ് ।। ൨.൯൧.
ഞാൻ വിശ്വകർമാവിനെയും ത്വഷ്ടാവിനെയും വിളിക്കുന്നു; എനിക്ക് അതിഥിസത്കാരം നടത്താൻ ആഗ്രഹമുണ്ട്—അത് അവിടെ ഒരുക്കിക്കൊടുക്കണം.
ആഹ്വയേ ലോകപാലാംസ്ത്രീന് ദേവാന് ശക്രമുഖാംസ്തഥാ । ആതിഥ്യം കര്തുമിച്ഛാമി തത്ര മേ സംവിധീയതാമ് ।। ൨.൯൧.
ലോകത്തിന്റെ മൂന്ന് രക്ഷകരെയും ഇന്ദ്രൻമുതലായ ദേവന്മാരെയും ഞാൻ വിളിക്കുന്നു; അവിടെ എനിക്ക് അതിഥിസത്കാരം നടത്താൻ ഒരുക്കണം.
പ്രാക്സ്രോതസശ്ച യാ നദ്യ: പ്രത്യക്സ്രോതസ ഏവ ച । പൃഥിവ്യാമന്തരിക്ഷേ ച സമായാന്ത്വദ്യ സര്വശ: ।। ൨.൯൧.
ഭൂമിയിലും ആകാശത്തിലും കിഴക്കോട്ടും പടിഞ്ഞാറോട്ടും ഒഴുകുന്ന എല്ലാ നദികളും ഇന്ന് ഇവിടെ വരട്ടെ.
അന്യാ: സ്രവന്തു മൈരേയം സുരാമന്യാ: സുനിഷ്ഠിതാമ് । അപരാശ്ചോദകം ശീതമിക്ഷുകാണ്ഡരസോപമമ് ।। ൨.൯൧.
ചില നദികൾ മധുരപാനം ഒഴുക്കട്ടെ, ചിലത് നല്ലവണ്ണം തയ്യാറാക്കിയ മദ്യം ഒഴുക്കട്ടെ, മറ്റുള്ളവ തണുത്ത ഇഞ്ചിപ്പഞ്ചസാരപോലെയുള്ള വെള്ളം ഒഴുക്കട്ടെ.
ആഹ്വയേ ദേവഗന്ധര്വാന് വിശ്വാവസുഹഹാഹുഹൂന് । തഥൈവാപ്സരസോ ദേവീര്ഗന്ധര്വ്വീശ്ചാപി സര്വശ: ।। ൨.൯൧.
ദൈവഗന്ധർവന്മാരായ വിശ്വാവസു, ഹഹ, ഹൂഹൂ എന്നിവരെയും ദേവീകൾ ആയ അപ്സരസുകളെയും ഗന്ധർവികളെയും ഞാൻ മുഴുവനായി വിളിക്കുന്നു.
ഘൃതാചീമഥ വിശ്വാചീം മിശ്രകേശീമലമ്ബുസാമ് । നാഗദന്താം ച ഹേമാം ച ഹിമാമദ്രികൃതസ്ഥലാമ് ।। ൨.൯൧.
ഘൃതാചി, വിശ്വാചി, മിശ്രകേശി, അലംബുസ, നാഗദന്ത, ഹേമ, ഹിമാ—പർവതങ്ങളിൽ ജനിച്ചവരെ ഞാൻ വിളിക്കുന്നു.
ശക്രം യാശ്ചോപതിഷ്ഠന്തി ബ്രഹ്മാണം യാശ്ച യോഷിത: । സര്വാസ്തുമ്ബുരുണാ സാര്ദ്ധമാഹ്വയേ സപരിച്ഛദാ: ।। ൨.൯൧.
ഇന്ദ്രനെ സേവിക്കുന്നവരും ബ്രഹ്മാവിനെ സേവിക്കുന്ന സ്ത്രീകളും, ടുംബുരുവിനോടൊപ്പം അവരുടെ സഹചാരികളോടും കൂടി ഞാൻ മുഴുവനായി വിളിക്കുന്നു.
വനം കുരുഷു യദ്ദിവ്യം വാസോഭൂഷണപത്ऺത്രവത് । ദിവ്യനാരീഫലം ശശ്വത്തത്കൌബേരമിഹൈതു ച ।। ൨.൯൧.
കുരുക്ഷേത്രത്തിലെ ദിവ്യവനം, വസ്ത്രങ്ങളും അലങ്കാരങ്ങളും ഇലകളും, എന്നും നിലനിൽക്കുന്ന കുബേരന്റെ ദൈവഫലങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ടാകട്ടെ.
ഇഹ മേ ഭഗവാന് സോമോ വിധത്താമന്നമുത്തമമ് । ഭക്ഷ്യം ഭോജ്യം ച ചോഷ്യം ച ലേഹ്യം ച വിവിധം ബഹു ।। ൨.൯൧.
ഇവിടെ ഭഗവാൻ സോമൻ എനിക്ക് ഉത്തമമായ ഭക്ഷണവും പലതരം വിഭവങ്ങളും, കഴിക്കാൻ, രുചിക്കാനോ, കുടിക്കാനോ, ചൂണ്ടിക്കാനോ ഉള്ളവയും ധാരാളമായി നൽകട്ടെ.
വിചിത്രാണി ച മാല്യാനി പാദപപ്രച്യുതാനി ച । സുരാദീനി ച പേയാനി മാംസാനി വിവിധാനി ച ।। ൨.൯൧.
വിവിധതരം പൂമാലകളും വൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണവയും, ദൈവപാനീയങ്ങൾ പോലുള്ള പാനീയങ്ങളും പലതരം മാംസവും ഉണ്ടാകട്ടെ.
ഏവം സമാധിനാ യുക്തസ്തേജസാ ഽപ്രതിമേന ച । ശീക്ഷാസ്വരസമായുക്തം തപസാ ചാബ്രവീന്മുനി: ।। ൨.൯൧.
ഇങ്ങനെ ഏകാഗ്രതയും അപാരമായ തേജസ്സും ശുദ്ധമായ ഉച്ചാരണശക്തിയും ഉള്ള ആ മുനി തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ പ്രസംഗിച്ചു.
മനസാ ധ്യായതസ്തസ്യ പ്രാങ്മുഖസ്യ കൃതാഞ്ജലേ: । ആജഗ്മുസ്താനി സര്വാണി ദൈവതാനി പൃഥക്പൃഥക് ।। ൨.൯൧.
കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് കയ്യുകൾ കൂപ്പി മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ ആ ദേവതകൾ ഓരോരുത്തരായി അവിടെ എത്തി.
മലയം ദര്ദുരം ചൈവ തത: സ്വേദനുദഽ ഽനില: । ഉപസ്പൃശ്യ വവൌ യുക്ത്യാ സുപ്രിയാത്മാ സുഖ: ശിവ: ।। ൨.൯൧.
പിന്നീട് ചൂട് മാറ്റുന്ന മൃദുവായ കാറ്റ് മലയും ദർദുരവും സ്പർശിച്ച്, മനസ്സിന് ആനന്ദം നൽകുന്ന വിധത്തിൽ സുഖകരമായി വീശി.
തതോഭ്യവര്തന്ത ഘനാ ദിവ്യാ: കുസുമവൃഷ്ടയ: । ദിവ്യദുന്ദുഭിഘോഷശ്ച ദിക്ഷു സര്വാസു ശുശ്രുവേ ।। ൨.൯൧.
അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ ദിവ്യമായ മേഘങ്ങൾ കൂട്ടംകൂടി, പൂക്കളുടെ മഴ പെയ്തു; ദിശകളിൽ എല്ലായിടത്തും ദൈവികമായ മൃദംഗങ്ങളുടെ ശബ്ദം കേട്ടു.
പ്രവവുശ്ചോത്തമാ വാതാനനൃതുശ്ചാപ്സരോഗണാ: । പ്രജഗുര്ദേവഗന്ധര്വാ വീണാ: പ്രമുമുചു: സ്വരാന് ।। ൨.൯൧.
ശ്രേഷ്ഠമായ കാറ്റുകൾ വീശി, അപ്സരസുകൾ നൃത്തം ചെയ്തു; ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും വീണ വായിച്ച് മനോഹരമായി പാടുകയും ചെയ്തു.